Δευτέρα, 17 Οκτωβρίου 2016

Stéphane Mallarmé - Στεφάν Μαλαρμέ




 


 


ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ STEPHANE MALLARME

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑ

ΑΘΗΝΑΙ 1992

ΠΡΟΜΕΤΩΠΙΔΑ
F. ROPS

ΑΠΕΔΩΣΕ
Γ. Σ. ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΑΣ


 mallarme.jpg


ΟΠΤΑΣΙΑ

Θλιβόταν η σελήνη . Σεραφείμ με ολοφυρμούς
Σε όνειρα τα δοξάρια τους κρατώντας μες σε ανθούς
Αχνόλουστους , βαθιά από βιόλες που ‘σβηναν αντλούσαν
Λευκούς λυγμούς που σε γαλάζιους κάλυκες γλιστρούσαν .
- ήταν η ευλογητή μέρα του πρώτου σου φιλιού .
Άκαμπτη φαντασία δικού μου ειρμού μαρτυρικού
Μεθούσε έντεχνα τότε με του μύρου την οδύνη
Που δίχως μεταμέλεια και πίκρα ωστόσο αφήνει
Το τρύγημα ενός ονείρου στον τρυγητή παλμό .
Διαβάτης το λιθόστρωτο ατένιζα το παλιό
Ότε , έχοντας τον ήλιο στα μαλλιά , μέσα στο βράδυ
Και μες στον δρόμο , πρόβαλες , μειδιώντας με , όλο χάρη ,
Και νόμισα πως έβλεπα με κάλυμμα φωτός
Τη νεράιδα που μου ‘φέρνε ο ύπνος μου ο παιδικός
Με μισόκλειστ΄ αφήνοντας στο πέρασμα της χέρια
Να πέφτουν μύριες χιονοδέσμες μυρωμένα αστέρια .

ΘΑΛΑΣΣΙΝΗ ΑΥΡΑ

Η σάρκα εθλίβη , άλλοι ! και διάβασα όλα τα βιβλία .
Να φύγω ! εκεί να φύγω ! νιώθω με πόση γοητεία
Μεθούν τα πουλιά ανάμεσα σε αφρούς και σε ουρανό !
Τίποτα , ούτε αρχαίοι κήποι σε ματιών κατοπτρισμό ,
Δεν σταματά την καρδιά αυτή που η θάλασσα διαβρέχει ,
Νύκτες ! ούτε το έρημο φως της λάμπας μου που αντέχει
Πάνω στο χαρτί τ’ άδειο , λευκότητα αμυντική
Κι ούτε η νεαρή γυναίκα η θηλάζουσα το παιδί .
Θα φύγω ! πλοίο , έχοντας την εξάρτιση λικνίσει ,
Την άγκυρα σου σήκωσε για ξωτική μια φύση !
Μια ανία , συντριμμένη απ’ των ελπίδων τον δαρμό ,
Στων μαντηλιών πιστεύει τον στερνό χαιρετισμό
Ακόμα ! κ’ ίσως οι ιστοί που καλούν τις τρικυμίες
Είναι απ’ αυτούς που ο άνεμος γέρνει σε ναυάγιων λείες ,
Χωρίς ιστούς , χωρίς ιστούς ούτε εύφορα νησιά …
Μα , το άσμα των ναυτών άκου , ω φευγάτη μου καρδιά !

ΣΤΕΝΑΓΜΟΣ

Η ψυχή μου στο μέτωπο σου , ω γαλήνη αδελφή ,
Όπου όνειρο φθινοπώρου στικτό έχει χρυσωθεί
Και προς το ουράνιο αγγελικό σου βλέμμα πλανωμένη ,
Σαν μέσα σ’ ένα κήπο μελαγχολικό ανεβαίνει ,
Πιστή υδάτινη στήλη , στεναγμός προς το Γλαυκό !
- προς το Γλαυκό χάδι του Οκτώβρη το χλωμό και αγνό
Μες στις δεξαμενές τον μαρασμό που καθρεφτίζει
Κι αφήνει στο νερό που η αγωνία κιτρινίζει
Με φύλλα σκόρπια από άνεμο σε αυλάκι τον ψυχρό ,
Του ήλιου να μακροσέρνεται ένα κύμα πελιδνό .

ΑΣΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ

Ο ήλιος που μια του στάση μόνη
Κορφή υπερφυσική σιμώνει
Σε λίγο ξαναπέφτει πια
αιμάτινη φωτιά

Νιώθω σαν στα θεμέλια βάθη
Το έρεβος σύμπαν να ενετάθη
Μέσα σε ρίγος επαφή
Στην ενιαία υφή

Και η ιπτάμενη κεφαλή μου
Θεώρηση σκοπιάς ερήμου
Σε εξάρσεις τόνου θριαμβικού
Του δρέπανου αυτού

Σαν διάσπαση έχει ξεχωρίσει
Απώθηση μάλλον η τμήση
Για ότι αρχαίο δεν συμφωνεί
Μαζί με το κορμί

Ασκητικά απορροφημένη
Να συνεχίσει ας επιμένει
Σε ανάπτυγμα με βλοσυρό
το βλέμμα της αγνό

εκεί υψηλά όπου η ψυχρότης
η αιώνια μόνο έχει σκοπό της
να το υπερβάλλετε απ’ αρχής
ω άμετροι πάγοι εσείς

μα κατά κάποιο βάπτισμ’αίδιο
θρέμμα φωτός μια χάρη στο ίδιο
στοιχείο που έχω επιλεγεί
γέρνει λυτρωτική .

ΑΤΙΤΛΟ

Γυναίκα
Χωρίς υπερδιέγερση ειδικού φλογμού
Το ρόδο που αμείλικτο ή από τραύμα εξαντλημένο
Όμοια απ’ το ντύμα το λευκό ή το πορφυρό λυμένο
Για να νιώσει μες τη σάρκα του δάκρυο διαμαντιού

Ναι χωρίς την δροσιά την κρίση αυτή η κίνηση αβρού
Τρόπου κι ούτε αύρα αν και, μαζί , διάβα ουρανού οργισμένο
Ζηλότυπο φέρνοντας διάστημα από εμέ αγνοημένο
Σε απλή μέρα τρισαλήθεια μέρα του παλμού ,

Δεν σου ειν’ αισθητό αυτό , ας λέμε , παρά σε κάθε χρόνο
Όταν η αυθόρμητη του χάρη αναγεννιέται δώρο
Στην ειδή σου να φτάνει ως θέλει μια έκφανση κ’ εγώ

Σαν θαλερό ριπίδι μες το δώμα ενώ εκθαμβώνει
Ορθώνοντας με αρμόζοντα εδώ λίγο τρανταγμό
Την όλη μας φιλία που θλίβουν οι έμφυτοι ίδιοι τόνοι .

ΑΣΜΑΤΙΑ

Ά

Μονάζουσα μια κάποια ιδιομορφία
Χωρίς κύκνο και προκυμαία χωρίς
Θεάται την δική της αχρηστία
Στο βλέμμα που εγκατέλειψα αρνητής

Εδώ αισθητή κενοδοξίας δόση
Τόσο υψωμένη ώστε να μην θίγει
Πώχουν οι ουρανοί της χρώμα εκτονώσει
Μαζί με δυσμική χρυσορροή

Όμως περιπαθώς ξανοίγει ωραίο
Σαν σηκωμένο ένα πανί λευκό
Πουλί φυγής βυθίζετε δρομαίο
Παράπλευρη ανασκίρτηση σ’αυτό

Μέσα στο κύμα εσύ μεταπλασμένη
Ολ’ η αγαλλίαση σου η γυμνωμένη .

ΣΟΝΕΤΑ ΕΠΑΛΛΗΛΑ

ΑΤΙΤΛΟ

Με νίκη απ’ την αυτοκτονία διαφυγή ομορφιάς
Δοξαστός δαυλός , αίμα αφρός , χρυσάφι , τρικυμία !
Ω γέλιο εάν πορφύρας εκεί κάτω ετοιμασία
Τάφο μου απόντα φθάνει μόνο ρηγικής θωριάς .

Τι ! απ’ όλη αυτή τη λάμψη ούτε υπόλειμμα φθοράς
Δεν μένει , είναι μεσάνυκτα , στην σκιά μας πανδαισία ,
Μια κεφαλή ενώ ξεχωρίζει πλούτου οιηματία ,
Θωπείας κερνά νωχέλεια δίχως διάχυση φωτιάς ,

Η δική σου εάν πάντοτε η απόλαυση ! η δική σου
Ναι μόνη ας κρατεί απ’ τα ουράνια λιπόθυμης αβύσσου
Λίγη απλότητα σκιάδι σου θριαμβικό

Όταν την θέτεις επανάπαυση σε ενάργειας ώρα
Σαν αυτοκράτειρας παιδιού κράνος πολεμικό
Που θα ’πεφτε για ιστόρηση σου μες από τα ρόδα .

Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ EDGAR POE

Τέτοιο ως να ναι ο ίδιος πια ας του αλλαζ’ η αιωνιότης ντύμα ,
Μ’ ένα μαχαίρι ξεσηκώνει ο ποιητής γυμνό
Την ξαφνιασμένη του εποχή που δεν ήταν γνωστό
Πως θριάμβευεν ο θάνατος στο έμφωνο τούτο κλίμα !

Εκείνη , όρμημα ύδρας πριν στου αγγέλου εμπρός το ρήμα
Στις λέξεις της φυλής νόημα που ‘δινε αγνό
Έξοχο επευφήμησαν τον πιωμένο μάγο αχό
Μες στο χωρίς καμιά τιμή μίγματος μαύρου κύμα .

Από γη κι από νεφέλη εχθρούς ,ω αιχμηρό γραφτό !
Με την ιδέα μας μαζί αν δεν λαξευθεί γλυπτό
Που τον περίλαμπρο του Poe τάφο να κοσμήσει ,

Γαλήνη όγκου εδώ πεσμένου σκοτεινής πληγής ,
Όριο για πάντα ας δείχνει του γρανίτη τούτου η φύση
Προς τη μαυρόφτερη ‘Αρά διασποράς μελλοντικής .

ΑΤΙΤΛΟ

Στην νεφέλη κατάθλιψη εν σιγή
Λάβας κι από βασάλτη ύφαλου φύση
Την ίδια ηχώ έχει ακόμα αιχμαλωτίσει
Με σάλπιγγα που άτονα διενεργεί

Ποιο ταφικό ναυάγιον ( εκεί ,
Αφρέ , το ξέρεις , μα έχεις ξεχειλίσει )
Στερνό μες τα ρημάδια πάει να σβήσει
Τον ιστόν ήδη που έχει απεκδυθεί

Η αυτό μονάχα ξέχωρη μανία
Από έλλειψη φθοράς σε κυριαρχία
Ολ’ η άβυσσος ματαίως η εκτατή

Μες το μαλλί τής τόσο λεύκης ίνας
Που απλήστως θα ’χει πνίξει προστριβή
Το πλεύρισμα αποκύημα σειρήνας .

ΕΓΚΥΚΛΙΑ

Ά

Στο ξύπνημα σας τίποτα δεν υστερεί
Πέρ’ από κάποιο μορφασμό θεωρημένο
Μειονεκτικό αν το γέλιο παρακινημένο
Φτερό δικό σας στα προσκέφαλα δονεί .

Ο ύπνος σας ο ανάλαφρος ας αδιαφορεί ,
Δίχως φόβο απήχημα πνοής δηλωμένο
Στο ξύπνημα σας τίποτα δεν υστερεί
Πέρ’ από κάποιο μορφασμό θεωρημένο

Τα όνειρα όλα σε εκστασιασμού διαταραχή
Σαν τα γοητεύει αυτό το κάλλος ενταγμένο
Για μάγουλου ύφος δεν αρκούνε διανθισμένο
Διαμάντια απλήρωτα σε βλέμματος ριπή
Στο ξύπνημα σας τίποτα δεν υστερεί .

(Επιλογή-Επιμέλεια: Τάσος Δενελάβας)


         =================================


ΑΡΧΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 10.07.2011

Ο πρωτοπόρος Μαλλαρμέ

Της Τιτίκας Δημητρούλια
Stephane Μallarme
Ιγκιτούρ ή η Τρέλα του Ελμπενόν

Μια ζαριά ποτέ δεν θα καταργήσει το τυχαίο

μετάφραση - επίμετρο: Μαρία Ευσταθιάδη
εκδ. Γαβριηλίδη

«Όπως άλλοι δίνουν τη ζωή τους για την πατρίδα, στον τάφο του Μαλλαρμέ θα άξιζε να γραφτεί πως έδωσε τη ζωή του για τη νεωτερικότητα» (Bernard Marchal & Jean-Luc Steinmetz, « Mallarmé ou l'obscurit lumineuse»)

Ο 21ος αιώνας επιστρέφει, κατά πώς φαίνεται, στις απαρχές του μοντερνισμού, σεβαστικά, επιθετικά ή αμφίθυμα, αναζητώντας στην ταλάντευση ανάμεσα στο ρομαντικό και το μοντερνιστικό πρόταγμα τη σωτήρια ώθηση που θα τον οδηγήσει στο δικό του «Make it new». Από την επανεπίσκεψη αυτή στον αστερισμό των μεγάλων πρωτεργατών της νεωτερικότητας, που μεταφράζονται, ξαναμεταφράζονται, σχολιάζονται τον τελευταίο καιρό, δεν θα μπορούσε να λείπει ο Μαλλαρμέ - άλλος ένας μεγάλος αταξινόμητος πλάι στον Ρεμπώ (τον οποίο γνώρισε το 1872), τον Μπωντλαίρ που σφράγισε στα δεκαοχτώ του χρόνια τη σχέση του με την ποίηση, τον αγαπημένο του Πόε.
Σε γνωστό γαλλικό σχολικό εγχειρίδιο, το άρθρο για τον Μαλλαρμέ ξεκινά με τη διαπίστωση ότι η ζωή του «δεν παρουσιάζει αξιοσημείωτα γεγονότα» - πέραν του θανάτου που επιμένει, στην αρχή η μητέρα, μετά η αδελφή, στο τέλος ο γιος. Καθηγητής αγγλικών στα λύκεια της επαρχίας, με συχνά-πυκνά αρνητικές αξιολογήσεις από τους επιθεωρητές, με εύθραυστη υγεία αλλά και αρρωστοφοβικός, μικροπαντρεμένος και ελάχιστα ταξιδεμένος εκτός Γαλλίας, ο Μαλλαρμέ αναδιαμόρφωσε εκ βάθρων το παγκόσμιο ποιητικό τοπίο, θρησκευτικά προσηλωμένος στο απόλυτο μιας ποίησης που δεν απευθύνεται παρά στους μυημένους, προτάσσει το αίτημα της μορφής σε σχέση με το περιεχόμενο, του εσωτερικού ρυθμού σε σχέση με τις παγιωμένες στιχουργικές και στροφικές μορφές που δεσμεύουν τον καλλιτέχνη, την ιδέα σε σχέση με το πράγμα καθαυτό αλλά και την εντύπωση, την αντανάκλαση και την αναπαραγωγή του.

Πάθος και ποίηση

Πρόδρομος ηγέτης του συμβολιστικού κινήματος, σκαπανέας της πρωτοπορίας, ο Μαλλαρμέ έζησε μέσα στην τέχνη και ανάμεσα στους θεράποντές της - από τους ανανεωτές της οξιτανικής όπως ο Ωμπανέλ και ο Μιστράλ ως τους παρνασσιστές και τους συμβολιστές ποιητές, τους ιμπρεσιονιστές ζωγράφους, τον Ναντάρ, τον Ντεμπυσύ και τόσους άλλους. Ζωή σήμαινε γι' αυτόν το πάθος του για την Ιδέα, το Απόλυτο και το Άπειρο στην ποίηση, που γράφεται με λέξεις και καταλήγει, όπως και ο κόσμος ολόκληρος, σε ένα βιβλίο. Ή μάλλον σε ένα Βιβλίο, ασυνεχές και ατέρμονο, αντικείμενο και θέατρο, που αποτελεί τελικά το ανέφικτο opus magnum του.

Η Μαρία Ευσταθιάδη μας προτείνει σήμερα δύο κομβικά για τη φιλοσοφική και ποιητική του διαδρομή κείμενα, με γνώση και φροντίδα μεταφρασμένα. Το πρώτο, «Ιγκιτούρ ή η τρέλα του Ελμπενόν», μεταγραμμένο παλαιότερα στα ελληνικά από τον Ν. Γ. Πεντζίκη και τον Καίσαρα Εμμανουήλ σχεδόν στην ολότητά του, σφραγίζει μία από τις σημαντικότερες σωματικές, ψυχικές και συγγραφικές κρίσεις του ποιητή. Σηματοδοτεί την υπέρβασή της και συνδέεται, εντέλει, με το τελευταίο του έργο-μανιφέστο της κειμενικότητας ως νέας χωρικότητας, το «Μια ζαριά ποτέ δεν θα καταργήσει το τυχαίο» - που μεταφράζεται για πρώτη φορά. Αυτό το «μεγάλο τυπογραφικό και κοσμογονικό ποίημα», όπως το ονομάζει ο Κλοντέλ, στην κόψη, κυριολεκτικά, του ρομαντισμού, του συμβολισμού και του υπερρεαλισμού και της συνέχειάς τους, διασκορπίζει το ποίημα σε μια σελίδα που γίνεται παρτιτούρα και πίνακας, διαμορφώνοντας έναν διπλό χώρο, εξωτερικό και εσωτερικό, με απόλυτα ρευστά όρια. Αυτή η ρευστότητα αποδεικνύει και το μέγεθος του ρίσκου που ανέλαβε η Μαρία Ευσταθιάδη, απαντώντας έμπρακτα και δραστικά με τη μετάφρασή της στη θέση περί του αμετάφραστου της ποίησης -και δη μιας τέτοιας ποίησης- αλλά και σχολιάζοντας τη σχέση της μετάφρασης με τον καιρό και τη σκοπιμότητά της. Μετάφραση-ζαριά-εξάρες.

Διορισμένος στην Αβινιόν από το 1867 ώς το 1871, ο Μαλλαρμέ κατοικεί σε ένα «στοιχειωμένο» καθώς φημολογείται σπίτι, υποφέρει από κρίσεις άγχους, παραλύει, φοβάται ότι έχει τρελαθεί. Επιλέγει να αφοσιωθεί ομοιοπαθητικά -similia similibus- σε μια ιστορία παραφροσύνης, αυτή του «Ιγκιτουρ», τελευταίου εκπροσώπου μιας φυλής, που κρατά στον κόρφο του το Μηδέν κλεισμένο σε ένα φιαλίδιο και, καθισμένος στις στάχτες των προγόνων του, ρίχνει τα ζάρια για να καταργήσει το τυχαίο. Αφουγκράζεται τον χρόνο, γίνεται ένα με τις σκιές και παρακολουθεί το εγώ του να διαλύεται μαζί με το είδωλό του στον «απόλυτα καθαρό παγωμένο καθρέφτη».

Υπαρξιακή αγωνία

Διαβάζει κανείς ανάμεσα από τις γραμμές την απώλεια της μητέρας και τη βίωση του θανάτου της από τον πεντάχρονο Μαλλαρμέ, την αβάσταχτη υπαρξιακή και δημιουργική αγωνία, παρακολουθεί το υπερβατικό να κατισχύει καθώς η έννοια και η ιδέα σκάβουν βαθιά το βίωμα αλλά και το φανταστικό και γοτθικό διακείμενο, με όλες τις αντηχήσεις τους. Καθώς το αίτημα για το Απόλυτο διατυπώνεται ποικιλότροπα και εξόχως θεατρικά και εξίσου πολύτροπα αναιρείται και ακυρώνεται, οι παραλλαγές διαδέχονται η μία την άλλη, έως ότου ο Μαλλαρμέ εγκαταλείπει τελικά ημιτελές το κείμενό του, γιατρεμένος είν' αλήθεια, έστω και προσωρινά. Η κρίση αυτή τον οδηγεί σε μια καθολική ποιητική ανατροπή: η σημασία γίνεται πλέον μία μόνο από τις συνιστώσες του ποιήματος και δεν είναι αναγκαστικά απαραίτητη, ο στίχος πρέπει να είναι αυστηρός αλλά όχι κανονιστικός και να ανανεώνει μουσικά τη λέξη, το πράγμα και την ιδέα πίσω τους.

Τριάντα χρόνια θα περάσουν έως ότου τα ζάρια ριχτούν και πάλι: το 1897, ένα χρόνο πριν πεθάνει, ο Μαλλαρμέ γράφει το ποίημα-αστερισμό που φώτισε και συνεχίζει να φωτίζει τον δρόμο της πρωτοπορίας έως σήμερα, από τον φουτουρισμό, τον ντανταϊσμό και τον υπερρεαλισμό στην οπτική, την ηχητική και τη συγκεκριμένη ποίηση, στην ποίηση περφόρμανς και την κυβερνοποίηση στις μέρες μας. Το ποίημά του δεν είναι άλλο ένα σχηματικό ποίημα, σαν τα τεχνοπαίγνια λόγου χάρη των Αλεξανδρινών. Είναι μια ρυθμική δοκιμή στην οποία «ο χρόνος (Μεσονύκτιο) - που δημιούργησε την ύλη, τους όγκους, τα ζάρια» στον Ιγκιτουρ ανοίγει τώρα πια ένα νέο χώρο. Και το «θαλασσινό και αστρικό σύμπλεγμα ενός χρυσού τεχνουργήματος» πάνω στο οποίο διαβαζόταν «το απροσμέτρητο τυχαίο των συζυγιών» γίνεται ένα ριζωματικό, αστρικό κείμενο που ξεκινά από ένα πολύσημο ναυάγιο για να εκφράσει το ποιητικό Απόλυτο. Το όνειρο του Ιγκιτουρ γίνεται κατά κάποιο τρόπο πραγματικότητα: «και οι αστερισμοί και η θάλασσα χωρίζονται από το Άπειρο, έχοντας παραμείνει έξω από αυτό, συμμετρικά κενά, για να αφήσουν την ουσία του, ενωμένη για την ώρα, να πλάσει το απόλυτο παρόν των πραγμάτων». Ή όπως σχολιάζει ο Βαλερύ: «Προσπάθησε επιτέλους, σκέφτηκα, να προσδώσει σε μια σελίδα τη δύναμη του έναστρου ουρανού».

Ο Μαλλαρμέ πίστευε πως «δεν υπάρχει λογοτεχνική κληρονομιά…» και η ποίηση δεν παύει να τον διαψεύδει. Ίσως γιατί, μεταξύ άλλων πολλών, αυτός ο ποιητής που αγκάλιασε στον προβληματισμό του το σύνολο των τεχνών αλλά δεν δίστασε να γράψει και για τη γυναικεία μόδα, υποστήριξε φανατικά την αναρχική ελευθερία της ποίησης και της τέχνης και επινόησε τον νεωτερικό χώρο ως έναν πολυπρισματικό χώρο λόγου και ετερότητας. Είθε οι ζαριές του να οδηγήσουν την ποίηση ξανά σε ανατρεπτικά μονοπάτια.

             ======================================

Stéphane Mallarmé

 Stéphane Mallarmé
Edouard Manet – Stéphane Mallarmé, 1876 (Musée d’Orsay)

                ======================================

Χειρόγραφο ποίημα του Μαλλαρμέ πωλήθηκε έναντι 963.000 ευρώ

   16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015

«Μια ζαριά ποτέ δεν θα καταργήσει το τυχαίο»: το ιδιόχειρο χειρόγραφο του ποιήματος του Στεφάν Μαλλαρμέ πωλήθηκε αντί 963.000 ευρώ το βράδυ της Πέμπτης κατά τη διάρκεια δημοπρασίας της βιβλιοθήκης του Γάλλου ποιητή από τον οίκο Sotheby’s στο Παρίσι. Το χειρόγραφο, η αξία του οποίου κυμαινόταν μεταξύ 500.000 και 800.000 ευρώ σύμφωνα με τους εκτιμητές, συντάχθηκε από τον Μαλλαρμέ (1842-1898) στις αρχές του 1897 ενόψει μιας έντυπης έκδοσης που είχε προτείνει ο έμπορος τέχνης και εκδότης Αμπρουάζ Βολάρ.

Συνολικά, οι πωλήσεις από τη δημοπρασία ανήλθαν σε 4,6 εκατομμύρια ευρώ, από 1,9 έως 2,8 εκατομμύρια ευρώ που υπολόγιζε ο οίκος Sotheby’s, και πωλήθηκε το 89% των αντικειμένων της βιβλιοθήκης. Άλλο σημαντικό κομμάτι του πλειστηριασμού, ένα αντίτυπο του «Fleurs du Μal» (Άνθη του Κακού) του Σαρλ Μποντλέρ που περιλαμβάνει έξι λογοκριμένα ποιήματα που ο 19χρονος τότε Μαλλαρμέ είχε αντιγράψει στο τέλος του βιβλίου, σύμφωνα με τα όσα αναφέρει το ΑΠΕ-ΜΠΕ. Πωλήθηκε αντί 363.000 ευρώ, ποσό τριπλάσιο από την κατ” εκτίμηση αξία του που κυμαινόταν από 80.000 έως 120.000 ευρώ. Το αντίτυπο αυτό, όπως και το χειρόγραφο «Μια ζαριά ποτέ δεν θα καταργήσει το τυχαίο» αγοράστηκαν από τον Γάλλο συλλέκτη Μαρσέλ Μπριάν.

                 ===================================

Mallarmé Stéphane: Η Μουσικότητα Της Καθαρής Ποίησης


 

 Γάλλος ποιητής και κριτικός κι ίσως o μεγαλύτερος εκπρόσωπος του Συμβολισμού στη χώρα του, μαζί με τον Πολ Βερλέν. Επαρχιακός δάσκαλος που 'ρθε στο Παρίσι για την αστική ζωή του, στην Οδό Ρώμης, αλλά τον κέρδισε η ποίηση, με τα συμβολικά και περιεκτικά ποιήματά του, που πιότερο πρότειναν, παρά δείχνανε κάτι. Διέκρινε πως η καθαρή γλώσσα του προσφέρει "καθαρότερο νόημα στις λέξεις της φυλής" (από το σονέτο στον Edgar Alan Poe). Δε κέρδισε ευρεία αναγνώριση για το έργο του, όσο έζησε.

     Από το 1877 καθιερώνει κάθε Τρίτη στο διαμέρισμά του, στον αριθμό 89 της rue de Rome, συναντήσεις με τους φίλους του -αφρόκρεμα της γαλλικής διανόησης. Οι W.B. Yeats, Rainer Maria Rilke, Nadar, Paul Valéry, Stefan George, Paul Verlaine και πολλοί άλλοι (Les Mardistes όπως τους έλεγαν από τη γαλλική λέξη Mardi που σημαίνει Τρίτη) συζητούν για ποίηση, ζωγραφική, φιλοσοφία. Το κοινό τον ανακαλύπτει στα 1883-4 μέσα από το άρθρο για τους Poètes maudits που του αφιερώνει ο Verlaine αλλά και το βιβλίο του Huysmans "A Rebours" που ο κεντρικός ήρωας θαυμάζει τα ποιήματα των Verlaine και Mallarmé. Υπήρξε επίσης Παρνασσιστής.

     Η ποίησή του δύσκολα μεταφράζεται λόγω της σημαντικότητας της ηχητικής των λέξεων μεταξύ τους, που τις περισσότερες φορές δίνουν άλλο νόημα όταν ακούγονται και δε διαβάζονται. Λέγεται ακόμη ότι ενέπνευσε μεγάλους μουσουργούς. Ανάμεσα τους, ο Claude Debussy, στο "Prélude à l'après-midi d'un faune" -από το ομότιτλο ποίημά του, ο Maurice Ravel που έντυσε τα ποιήματα: "Trois poèmes de Stéphane Mallarmé" κι ο Darius Milhaud "Chansons bas de Stéphane Mallarmé".

     Γεννήθηκε στο Παρίσι από οικογένεια που ο πατέρας κι ο παππούς του είχανε διαγράψει αξιοσημείωτη σταδιοδρομία στις γαλλικές δημόσιες υπηρεσίες. Αναμενόταν ν' ακολουθήσει την οικογενειακή παράδοση αλλά στο σχολείο δεν τα πήγαινε καλά εκτός από τις γλώσσες. Ο Μαλλαρμέ άρχισε τη ποίηση σε νεαρή ηλικία επηρεασμένος από τον Victor Hugo. Στα 19 του ανακάλυψε τα "'Άνθη Του Κακού" του Charles Beaudlaire, που 'χαν εμφανιστεί το 1857 και κάτω από την επιρροή τους έγραψε. Μετά τις σπουδές του στη Σεν -που εγκατέλειψε- επισκέφτηκε την Αγγλία για να τελειοποιήσει τη γλώσσα. Ενώ βρισκότανε στο Λονδίνο παντρεύτηκε τη Marie Gerhard. Εκεί επίσης έκανε μερικούς σημαντικούς φίλους, Χουίστλερ, Σουΐμπερν κ.ά. Επιστρέφει στη Γαλλία για να διδάξει αγγλικά από το 1864 στα Tournon, Μπεζανσόν,Αβινιόν και Λύκεια του Παρισιού μέχρι την αποχώρησή του, το 1893. Από την επόμενη χρονιά έδινε διαλέξεις στα Πανεπιστήμια του Κέμπριτζ και της Οξφόρδης, αναπτύσσοντας τη ποιητική του θεωρία. Τέλος αποσύρθηκε στην εξοχική του κατοικία στο Βαλβέν.

     Τα πρώτα ποιήματά του άρχισαν να εμφανίζονται στα περιοδικά στη 10ετία του1860. Το πρώτο σημαντικό ποίημά του, "L' Azur", δημοσιεύθηκε όταν ήταν 24, στο περιοδικό Ο Σύγχρονος Παρνασσός. Όλη τη ζωή του τη ξόδεψε σε έναν επίμονο μόχθο για το κάθε του ποίημα, έτσι ώστε να πετύχει όσο το δυνατό τελειότερο αποτέλεσμα. Το πιο γνωστό είναι "Το Απόγευμα Ενός Φαύνου" (1865), που ενέπνευσε το ομώνυμο μουσικό κομμάτι του Debussy (1894) κι έκανε τον διάσημο ζωγράφο Manet να του φτιάξει το πορτρέτο (υπάρχει στο Στέκι) και με τον οποίο συνδέθηκαν με στενή φιλία. Το ποίημα παρουσιάζει τις σκόρπιες σκέψεις ενός φαύνου σε κάποιο νυσταλέο θερινό απόγευμα. Είχε αρχίσει να γράφει ποιήματα εργαζόμενος στο Tournon, πόλη που έβρισκε άσχημη και δυσάρεστη. Μεταξύ 1867-73, ολοκλήρωσε αρκετά από τα μεγάλα ποιητικά έργα του, συμπεριλαμβανόμενης και της "Hirodiade"  (1869).

     Στη 10ετία 1880, ήτανε στο επίκεντρο μιας ομάδας Γάλλων συγγραφέων στο Παρίσι, με μέλη τους: Gide, Valery και Proust. Οι ιδέες του σχετικά με τη ποίηση και τη τέχνη θεωρήθηκαν δύσκολες και σκοτεινές. Όταν άρχισε να γράφει, -μετά το 1850- οι Γάλλοι ποιητές μάλλον υπάκουαν ακόμα σε ορισμένες συμβάσεις σχετικά με τον έμμετρο λόγο, το μέτρο, το θέμα, συμμεριζόμενοι ευρέως την άποψη του Hugo, πως η καθαρή ποίηση είναι ουσιαστικά άχρηστη. Προκλητικός στους αναγνώστες του, ο Μαλαρμέ αναζήτησεν από λεξικά, ξεχασμένες έννοιες κοινών λέξεων και τις χρησιμοποίησε αρκετά. Φυσικά αυτό προκάλεσε έχθρες, που τον ακολούθησαν σ' όλη του τη σταδιοδρομία.

     Σύμφωνα με τις θεωρίες του τίποτε δε βρίσκεται πέρα απ' τη πραγματικότητα αλλά μες σ' αυτή την ανυπαρξία, η ουσία των τέλειων μορφών. Είναι ο στόχος του ποιητή ν' αποκαλύψει και να κρυσταλλώσει αυτές τις ουσίες. Η ποίησή του υιοθετεί περιεκτικούς ρυθμούς κι έννοιες, με ανορθόδοξη σύνθεση. Θεώρησε ότι το κυριώτερο σημείο ενός ποιήματος είναι η ομορφιά της γλώσσας. "Δε γίνετε ένα ποίημα με τις ιδέες, αλλά με τις λέξεις". Κατά συνέπειαν ένα ποίημα πρέπει να διαβαστεί ως ανεξάρτητο του αντικειμένου, στον κόσμο τον οποίο υπήρξε. Αλλά μερικές φορές: "Το κορμί κουράζεται".

     Κάθε του ποίημα χτίζεται γύρω από ένα κεντρικό σύμβολο, μια ιδέα ή μια μεταφορά κι αποτελείται από τις εικόνες που επεξηγούν και βοηθούν στο ν' αναπτύξουν την ιδέα. Εντούτοις, προτίμησε να υπαινιχτεί στους στίχους του αυτές τις έννοιες παρά να τις δηλώσει σαφώς. Ο αναγνώστης πρέπει να επιστρέψει επανειλημμένως στους στίχους, να επικεντρωθεί στη μουσικότητα των λέξεων παρά στην αναφερόμενη έννοια. Το έργο του συχνά θεωρείται ως το καλύτερο παράδειγμα "καθαρής ποίησης".

     Ασχολήθηκε με τις μεταφορικές ανειλικρίνειες και πρακτικά, προσπάθησε να κάνει αλχημεία με τις λέξεις, για να δημιουργήσει ένα είδος ποίησης όπου η λέξη ως σύμβολο, θα 'χε μια νέα κινητικότητα και θα πετύχαινε νέες εντάσεις και ξεκαθάρισμα της σημασίας. Ο Roger Fry έγραψε ότι:

   "Βεβαίως κανείς ποιητής δεν έχει βάλει τις λέξεις με μεγαλύτερη τέχνη, ή τους έχει δώσει καλύτερο ρυθμό, -μιαν απροσδόκητη δύναμη που προκαλεί κι αιφνιδιάζει..."

     Όλη του τη ζωή την αφιέρωσε στην έκφραση κι υποστήριξη αυτών των λογοτεχνικών θεωριών και τις εφάρμοσε στο γράψιμό του. Πέθανε στο Παρίσι στις 9 Σεπτέμβρη 1898 χωρίς ολοκλήρωση αυτής της εργασίας. Eίχε όμως τεράστια επιρροή στη γαλλική ποίηση του 20στού αιώνα και στη δημιουργία της νεωτεριστικής παράδοσης στη γερμανική κι αμερικανική ποίηση.

           ==================================


Apparition

La lune s’attristait. Des séraphins en pleurs
Rêvant, l’archet aux doigts, dans le calme des fleurs
Vaporeuses, tiraient de mourantes violes
De blancs sanglots glissant sur l’azur des corolles.
—C’était le jour béni de ton premier baiser.
Ma songerie aimant à me martyriser
s’enivrait savamment du parfum de tristesse
Que même sans regret et sans déboire laisse
La cueillaison d’un Rêve au coeur qui l’a cueilli.
J’errais donc, l’œil rivé sur le pavé vieilli
Quand avec du soleil aux cheveux, dans la rue
Et dans le soir, tu m’es en riant apparue
Et j’ai cru voir la fée au chapeau de clarté
Qui jadis sur mes beaux sommeils d’enfant gâté
Passait, laissant toujours de ses mains mal fermées
Neiger de blancs bouquets d’étoiles parfumées.

Φανέρωση

Το φεγγάρι θλιβόταν. Σεραφείμ εν μέσω λυγμών
Ονειρευόμενα, το τόξο στα δάχτυλα, στην ησυχία των λουλουδιών
Των αιθέριων, εκτόξευαν ετοιμοθάνατες βιόλες
Λευκά δάκρυα που γλιστρούσαν στο μπλε της στεφάνης.
-Ήταν η ευλογημένη μέρα του πρώτου σου φιλιού.
Η ονειροπόλησή μου αγαπώντας να με βασανίζει
μεθούσε επιδέξια με το άρωμα της θλίψης
Που χωρίς λύπη και χωρίς προσπάθεια αφήνει
Τον θερισμό ενός Ονείρου στην καρδιά που το έχει συλλέξει.
Περιπλανιόμουν λοιπόν, το μάτι καρφωμένο στο γερασμένο πεζοδρόμιο
Όταν με τον ήλιο στα μαλλιά, μέσα στο δρόμο
Και μες στο απόβραδο, μου φανερώθηκες γελώντας
Και νόμισα ότι είδα τη νεράιδα με το διάφανο καπέλο
Που κάποτε απ' τους ωραίους ύπνους μου των χαΪδεμένων μικράτων
Περνούσε, πάντα αφήνοντας από τα μισάνοιχτά της χέρια
να πέφτουν λευκές συστάδες από ευωδιαστά αστέρια.

   =========================================

 


   =========================================

Ο ΙΓΚΙΤΟΥΡ Η Η ΤΡΕΛΑ ΤΟΥ ΕΛΒΕΝΟΝ

 

"Τούτο το Διήγημα απευθύνεται στη Διανόηση του αναγνώστη που, μόνη της, σκηνοθετεί", προειδοποιεί ο Μαλλαρμέ στην αρχή του έργου.

Το κείμενο αυτό, που κάποια μέρη του έχουν παραμείνει σε μορφή σχεδιάσματος, γραφόταν από το 1867 μέχρι το 1870 και δημοσιεύτηκε μετά το θάνατο του ποιητή. Δεν πρόκειται εδώ ούτε για έμμετρη ποίηση, ούτε για σονέτα, αλλά για πυκνή ποιητική πρόζα, που αποτέλεσε το προσχέδιο για το Ένα ρίξιμο απ' τα ζάρια ποτέ να καταργήσει δεν πρόκειται το τυχαίο.

             ==================================

ΤΑ ΙΝΔΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

 ΤΑ ΙΝΔΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

Ποια μπορεί να είναι η σχέση του Στεφάν Μαλλαρμέ, κορυφαίου ποιητή του δεύτερου μισού του δεκάτου ενάτου αιώνα και ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του συμβολισμού, με τα ινδικά παραμύθια; Ο ποιητής απλώς ανταποκρίθηκε στην παράκληση της φίλης του Μερύ Λωράν, που ήθελε να δει ορισμένα απ' αυτά ξαναγραμμένα από την πένα του. Το αποτέλεσμα είναι μερικές απολαυστικές σελίδες πρόζας στο ύφος ενός από τους μεγαλύτερους ποιητές της σύγχρονης εποχής.

        ===================================


Ο Φαύνος του Stéphane Mallarmé


To 1865 o Stéphane Mallarmé έγραψε ένα ποίημα για έναν μυθικό Φαύνο* ο οποίος ξυπνά από τον μεσημεριανό ύπνο του κι εξιστορεί τις αισθησιακές ονειρικές συναντήσεις που είχε ζήσει με τις νύμφες του δάσους.
Το ονόμασε αρχικά Le Faune, intermède héroique (Ο Φαύνος, ηρωικό ιντερμέτσο) και το υπέβαλε στο Théâtre-Français που όμως το απέρριψε. Δέκα χρόνια αργότερα, επιχειρεί πάλι να το εκδώσει, αυτή τη φορά με τίτλοImprovisation d’un Faune (Αυτοσχεδιασμός ενός Φαύνου) αλλά ο εκδοτικός του οίκος αρνείται να το βγάλει και έτσι στρέφεται στον Alphonse Derenne, εκδότη ιατρικών βιβλίων ο οποίος είχε πρόσφατα αποφασίσει να μεγαλώσει τον εκδοτικό του οίκο.

Έτσι, το ποιμενικό ποίημα του Mallarmé εκδόθηκε τελικά τον Απρίλιο του 1876 με τον τίτλο L’après-midi d’un faune (Το απόγευμα ενός φαύνου). Το βιβλίο ήταν γραμμένο με ειδικά σχεδιασμένη γραμματοσειρά Ελζεβίρ και κυκλοφόρησε αρχικά σε 195 αντίτυπα —175 σε χαρτί Van Gelder Holland και 20 σε Imperial Japon—, φτιαγμένα όλα με ξεχωριστή προσοχή στην τυπογραφία, την παραγραφοποίηση και τη στίξη. Ο καλύτερος φίλος του ποιητή, Édouard Manet, δημιούργησε τέσσερα σχέδια για την εικονογράφησή του, τα οποία τυπώθηκαν σε μαύρο και επιχρωματίστηκαν σε ελαφριά ροζ απόχρωση, ένα προς ένα, με το χέρι, από τον ίδιο τον Manet — για οικονομία.
Παρότι ο Mallarmé είναι μια από τις πιο σημαντικές μορφές της λογοτεχνικής κληρονομιάς μας, πολύ λίγες εκδόσεις έργων του κυκλοφόρησαν όσο ήταν ο ίδιος εν ζωή και γι’ αυτόν το λόγο —καθώς επίσης και εξαιτίας της συμμετοχής του Manet—  τα αριθμημένα αντίτυπα της πρώτης έκδοσης του ποιμενικού L’après-midi d’un faune έχουν τεράστια αξία.

 


 

Το L’après-midi d’un faune απότελεσε την έμπνευση για πολλά μουσικά έργα, εκ των οποίων το γνωστότερο είναι το Prélude à l’après-midi d’un faune του Claude Debussy (1894).
Εξάλλου, στο ποίημα και τη μουσική του Debussy είναι βασισμένο και το μπαλέτοL’après–midi d’un faune που χορογράφησε ο Vaslav Nijinsky για λογαριασμό του Ballets Russes, και το οποίο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Théâtre du Châtelet στο Παρίσι, στις 29 Μαΐου του 1912, με τον ίδιο τον Nijinsky στον κεντρικό ρόλο.


*Στη ρωμαϊκή μυθολογία με το όνομα Φαύνος είναι γνωστός ο θεός των κοπαδιών και των βοσκών, που λατρευόταν στον λόφο της Ρώμης Παλατινό. Ο Φαύνος ήταν καλοκάγαθος θεός και αντιστοιχεί στον Πάνα της ελληνικής μυθολογίας.

Πηγή: blogs.princeton.edu. Απόδοση για το dim/art: Μαρία Τσάκος

           =====================================

Ο Στεφάν Μαλαρμέ (γαλλικά: Stéphane Mallarmé, γεννημένος Ετιέν Μαλαρμέ, 18 Μαρτίου 1842 – 9 Σεπτεμβρίου 1898) ήταν Γάλλος συμβολιστής ποιητής και κριτικός. Το έργο του επηρέασε αρκετές επαναστατικές σχολές τέχνης των αρχών του 20ού αιώνα, όπως ο κυβισμός, ο φουτουρισμός, ο ντανταϊσμός και ο σουρρεαλισμός.

Γεννήθηκε στο Παρίσι το 1842. Αφού αποφοίτησε από το λύκειο της Σανς, πήγε στο Λονδίνο για να σπουδάσει αγγλικά, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του το 1863. Εργάστηκε ως καθηγητής αγγλικών σε διάφορα σχολεία και μετέφρασε λογοτεχνικά έργα από τα αγγλικά. Η ποίησή του χαρακτηρίζεται από υπαινικτικότητα, ευρεία χρήση συμβολισμών και μουσικότητα. Δούλευε από το 1863 ως καθηγητής αγγλικών σε Λύκεια, αρχικά στην επαρχία και συνέχεια στο Παρίσι. Γνώρισε άλλους συγγραφείς όπως ο Πωλ Βερλαίν, ο Εμίλ Ζολά και καλλιτέχνες όπως ο Εντουάρ Μανέ, ο οποίος ζωγράφισε ένα πορτραίτο του το 1876. Έζησε σε σχετική ένδεια, ενώ ούτε η οικογενειακή ζωή του ήταν ευχάριστη. Έγινε γνωστός όταν ο Βερλαίν τον συμπεριέλαβε, μαζί με τον Ρεμπώ και τον Κορμπιέρ στο δοκίμιό τουΟι καταραμένοι ποιητές (Les Poètes maudits, 1883). Πέθανε το 1898, σε ηλικία 56 ετών, στο Βαλβέν, κοντά στο Φονταινεμπλώ.

Το έργο του επηρεάστηκε από τα Άνθη του Κακού, του Σαρλ Μποντλαίρ, και τους Παρνασσιστές. Τα πιο διάσημα έργα του είναι τα: Το απόγευμα ενός φαύνου (L’ apres midi d’ un faune, 1865-1876), το οποίο μελοποιήθηκε από τον Ντεμπυσσί, η Ηρωδιάδα (Herodiade, 1864-1887) και Ο Ίγκιτουρ ή Η τρέλα του Ελβενόν (Igitur, δημοσιεύθηκε το 1925). Επίσης, μετέφρασε το Κοράκι του Έντγκαρ Άλαν Πόε.

Εργογραφία

Ίγκιτουρ ή Η τρέλα του Ελμπενόν. Μια ζαριά ποτέ δεν θα καταργήσει το τυχαίο, Γαβριηλίδης
Poor Pale Child, Νικολαΐδης Μ. - Edition Orpheus
Ποιήματα, Αρμός
Ποίηση και μουσική, Γαβριηλίδης
Ινδικά παραμύθια, Εκδόσεις Καστανιώτη
Ο Ιγκιτούρ ή Η τρέλα του Ελβενόν, Άγρα
Τα ποιήματα, Ιδεόγραμμα

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

Ανθολόγιο γαλλικής λυρικής ποίησης, Ίαμβος
Όταν οι άγγελοι περπατούν, Μεταίχμιο
Ανθολογία γαλλικής ποίησης, Εκδόσεις Καστανιώτη
Οι καταραμένοι ποιητές, Αιγόκερως
Σκιές στο φως, Νεφέλη
Οι γεύσεις στη λογοτεχνία: Γαλλία, Ερμείας
Όταν οι άγγελοι περπατούν, Μεταίχμιο
Το εντευκτήριον, Στιγμή
Εκ του γαλλικού, Μελάνι

     =========================================

- Η σάρκα, αλίμονο, είναι θλιβερή, κι έχω διαβάσει όλα τα βιβλία.
(Θλιβερό, όντως…)

- Δεν είναι με ιδέες που φτιάχνει κανείς στίχους, είναι με λέξεις.

- Με το να γράφεις, ήδη βάζεις μαύρο πάνω στο λευκό.

- Να ζωγραφίζεις όχι το αντικείμενο, αλλά το αποτέλεσμά του.

- Ο κόσμος είναι φτιαγμένος για να καταλήξει σ’ ένα ωραίο βιβλίο.

( Μαλαρμέ, αποφθέγματα )

==========================================

 

ΠΗΓΕΣ










Στεφάν Μαλαρμέ - Βικιπαίδεια


=======================================



[RARE] Stéphane MALLARMÉ – Film d'Éric Rohmer (Institut Pédagogique National, 1968)



Film d'Éric Rohmer réalisé en 1968 pour la collection Lettres de l'Institut Pédagogique National. À partir de la reconstitution d'un entretien entre Stéphane Mallarmé et Jules Huret paru en 1891 dans l'Echo de Paris, Éric Rohmer réalise une introduction à l'œuvre de Mallarmé, ainsi qu'au symbolisme et à la poésie du XXème siècle.
Mise en ligne par Arthur Yasmine, poète vivant.


                         =================================
 
Αποτέλεσμα εικόνας για στεφάν μαλαρμέ photos


Δημοσίευση σχολίου