Σάββατο, 24 Σεπτεμβρίου 2016

ΕΡΩΣ, ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ, TEXNH ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ



 


Ο πολιτισμός των Ελλήνων από την αρχαιότητα και στη συνέχεια στο Βυζάντιο και ακόμη και στη σημερινή εποχή αναπτύχθηκε από μια δύναμη ισχυρή σε μεγάλο βαθμό. Είναι ο Έρως υπό όλες αυτού τις διαστάσεις.

Το ζήτημα «Έρως » είναι αναμφισβήτητα τεράστιο στη ζωή, στη πνευματική δημιουργία - φιλοσοφία, επιστήμη, τέχνη, στον πολιτισμό γενικώς. Πρωτίστως Έρως σημαίνει μεταφυσική αναγνώριση του Άλλου, του Αντικειμένου, έναντι του Εγώ, του υποκειμένου. Καταγράφει πριν απ΄ όλα μεταφυσικό δυϊσμό.

Στον Όμηρο κυριαρχεί μια μορφή έρωτος των αξιών, ενώ στον Ησίοδο ο έρως περιγράφεται ως κοσμολογική δύναμη. Το ίδιο στον Παρμενίδη, στον Εμπεδοκλή ως φιλία, με βαθύτερο μεταφυσικό περιεχόμενο. Στα κείμενα των Σοφιστών αντιμετωπίζονται οι ψυχολογικές πλευρές του έρωτος. Αντίστοιχη είναι η προβληματική στους Κυνικούς και τους Μεγαρικούς.

Όμως αναμφισβήτητα κατά μεγαλειώδη τρόπο ο Έρως εξετάζεται από μεταφυσική πλευρά στο «Συμπόσιο » και από βαθιά ψυχολογική άποψη στον « Φαίδρο» του Πλάτωνος. Μια εξέταση του θέματος μοναδική στη παγκόσμια φιλοσοφική γραμματεία. Εξίσου σπουδαία είναι η σκέψη του Αριστοτέλη κατά την οποία η πρωταρχική του όντος το πρώτον κινούν ακίνητον κινεί ως ερώμενον τον όλον κόσμον.

Ενδιαφέροντα επίσης είναι τα όσα φρονεί περί του φαινομένου « Έρως» ο Ζήνων ο Κιτιεύς, όσα ο Αθήναιος αναφέρει και οι απόψεις του Επίκουρου. Ενώ ο Πλούταρχος παρέχει ταυτοχρόνως αρκετές πληροφορίες για την ερωτική ζωή στην ελληνική αρχαιότητα, ομιλών καταλλήλως με τρόπο φιλοσόφου και παιδαγωγού, αξιοσέβαστους ήδη δια μέσου των αιώνων. Ενώ τέλος οι σπουδαίες και βαθυστόχαστες γνώμες περί του έρωτος, δύο μεγάλων εκπροσώπων του φιλοσοφικού στοχασμού, μεταλαμπαδευτών της πλατωνικής σκέψης, του Πλωτίνου και του Πρόκλου βοηθούν τον μελετητή στη βαθύτερη προσέγγιση του φαινομένου.

Γ.Σ. Καραγιάννης



( Ο ΕΡΩΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ )

 =============================================

«Η μεταφυσική της ζωής και του θανάτου »



Φιλοσοφία του Έρωτος


Ο Έρως ως δύναμη επικοινωνίας και δημιουργίας, ενώ είναι άπειρη πηγή και μαζί προϊόν του απείρου, δηλ. του χωρίς όρια και πλαίσια θείου πόθου επαφής, εξάγεται - εξέρχεται, φανερώνεται προς την εκτός απείρου πραγματικότητα, ως δημιουργός μορφών. Διότι η ζωή είναι ακριβώς παραγωγή μορφών οντοτήτων με όρια, πλαίσια πέρατα και σχήματα. Όμως τα όρια, τα πλαίσια, τα πέρατα, τα σχήματα είναι μεγέθη μετρήσιμα, πραγματικότητες ορατές, λογικά και νοητικά αντιληπτές ταυτοχρόνως. Ο Έρως δηλ. είναι η δύναμη η οποία μεταφέρει από το άπειρο στο πέρας, από το άμορφο στο έχον μορφή, από το άμετρο στο μέτρο, στο μετρήσιμο, από το μη λογικό στο λογικό, από το ακανόητο στο λογικά νοητό.

Και ενώ αυτό συμβαίνει κατά τη δημιουργία, παραγωγή και γέννηση μορφών, αείποτε νέων αλλά και αείποτε αφανιζομένων ( θάνατος ), δια του έρωτος οι γήινες μορφές επανέρχονται στο άπειρον υπό την έννοια ότι δια του απείρου πάθους της ψυχής και της εσωτερικής εντάσεως του πνεύματος επιτυγχάνεται η επάνοδος στο θείον άπειρον.

( Ο ΕΡΩΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ )

=================================================

Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Συνοψίζοντας, μπορούμε να πούμε πως η αισθητική της κλασικής ελληνικής τέχνης :

1) Ήταν μια αισθητική των κανονιστικών μορφών. Βασιζόταν στην πεποίθηση πως, πράγματι, υπήρχαν και το αντικειμενικά ωραίο και οι αντικειμενικά τέλειες αναλογίες. Οι αναλογίες αυτές είχαν μαθηματική έκφραση και βασίζονταν στη πεποίθηση πως το αντικειμενικά ωραίο εξαρτούνταν από τους αριθμούς και τα μέτρα.

Και όμως,παρά τον αντικειμενικό και μαθηματικό της χαρακτήρα, η αισθητική αυτή παρείχε ικανοποιητική ελευθερία στους καλλιτέχνες,ούτως ώστε να μπορούν να εκφράζουν τη τέχνη τους ως ανεξάρτητα άτομα.

2) Χαρακτηριζόταν από μιαν προτίμηση στις οργανικές μορφές. Βασιζόταν στην πεποίθηση πως η μέγιστη ωραιότητα εμφανιζόταν στις μορφές, τις αναλογίες και την κλίμακα των ανθρώπινων όντων.

Η κλασική τέχνη διατήρησε μιαν ισορροπία μεταξύ των μαθηματικών και των οργανικών στοιχείων.

3) Ήταν ρεαλιστική, υπό την έννοια πως η τέχνη αντλεί την ωραιότητά της από τη φύση.

4 ) Ήταν στατική και έδινε μέγιστη σημασία στην ωραιότητα των μορφών που συλλαμβάνονταν εν κινήσει και εν στάση.

5 ) Έδινε περισσότερη αξία στην απλότητα.

6) Ήταν μια αισθητική της ψυχοφυσικής ωραιότητας, μιας ωραιότητας τόσο πνευματικής όσο και σωματικής. Το ωραίο υπήρχε, πάνω απ΄ όλα,στην ενότητα και στην αρμονία της ψυχής και του σώματος.

===============================================

ΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ : ΗΘΙΚΗ ΩΦΕΛΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΡΘΟΤΗΤΑ

Ποιοι είναι οι σκοποί της τέχνης σύμφωνα με τον Πλάτωνα ;

Ο πρώτος της σκοπός ήταν η ωφελιμότητα. Με αυτήν ο Πλάτωνας εννούσε την ηθική ωφελιμότητα, που ήταν και η μοναδική αληθινή ωφελιμότητα. Σύμφωνα με την άποψη αυτή, η τέχνη πρέπει να είναι μέσο διαμόρφωσης του χαρακτήρα και σχηματισμού της ιδανικής πολιτείας.

Το σημαντικότερο, όμως, για να μπορέσει η τέχνη να εκπληρώσει το σκοπό της, θα πρέπει να ακολουθεί τους νόμους που κυβερνούν τον κόσμο, να εισδύει στο θεϊκό σχέδιο του κόσμου και να διαμορφώνει τα πράγματα σύμφωνα με αυτό. Έτσι, ο δεύτερος ουσιαστικά σκοπός της τέχνης είναι η ορθότητα. Τα πράγματα που δημιουργεί πρέπει να είναι κατάλληλα, ακριβή και αρμόζοντα, χωρίς παρεκκλίσεις. Η κάθε παρέκκλιση από τους νόμους που κυβερνούν τον κόσμο οδηγεί σε σφάλμα.

Μονάχα ο υπολογισμός και το μέτρο μπορούν να δώσουν στην τέχνη την εγγύηση της ορθότητας. Αυτό το στοιχείο της πλατωνικής θεωρίας ήταν κομμάτι της πυθαγόρειας κληρονομιάς. Μονάχα η τέχνη που χρησιμοποιεί τον υπολογισμό και σε μέτρο ( σε αντίθεση με την τέχνη που καθοδηγείται απλά από την εμπειρία και τη διαίσθηση ) μπορεί να υπηρετεί αξιόπιστα το σκοπό της.

==========================================

ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΧΑΟΣ

Οι ελληνικές έννοιες της αρμονίας και της δυσαρμονίας βασίζονταν σε ακόμη ευρύτερες έννοιες, αυτές της τάξης και του χάους.

Οι Έλληνες θεωρούσαν κατανοητά μονάχα όσα πράγματα είναι υπολογίσιμα, συνήθη και ευκρινή, έχουν τάξη και κανονικότητα. Μονάχα το κατανοητό ήταν λογικό και μονάχα το λογικό αγαθό κι ωραίο. Άρα, σύμφωνα με την άποψη αυτή, το λογικό, το αγαθό και το ωραίο ταυτίζονταν με το εύτακτο, το σύνηθες και το περατό, ενώ τα ασυνήθη και απέραντα πράγματα θεωρούνταν χαοτικά, ακατανόητα και παράλογα, άρα ούτε αγαθά, ούτε ωραία.

Η πεποίθηση αυτή ίσχυσε από την αρχή στην τέχνη των Ελλήνων και εκφράστηκε στη φιλοσοφία τους. Αρχικά διατυπώθηκε από τους φιλοσόφους και μάλιστα τους Πυθαγόρειους, αλλά θα πρέπει να ήταν μια γενικότερη θέση, διότι αλλιώς δεν θα υιοθετούνταν τόσο ευρέως και ούτε θα αποτελούσε για τόσους πολλούς αιώνες μιαν αρχή της τέχνης ούτε ένα αξίωμα της ελληνικής αισθητικής.


«Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ »

=============================================


Με τι λοιπόν θα διακρίνουμε εκείνον που κυριαρχείται από τον έρωτα από εκείνον που δεν κυριαρχείται ;

Πρέπει να βάλουμε στη σκέψη μας ότι μέσα στον καθένα μας είναι δύο δυνάμεις οι οποίες μας κυβερνούν και μας έλκουν και τις ακολουθούμε όπου κι αν μας πηγαίνουν · και η μία είναι έμφυτη, η επιθυμία για τις ηδονές, η άλλη πάλι είναι επίκτητη, η σωστή γνώμη η οποία ζητάει να φτάσει το άριστο.

Και οι δύο αυτές μέσα μας ( δυνάμεις ) άλλοτε πηγαίνουν μαζί και άλλοτε ανταγωνίζονται η μία την άλλη και πότε λαμβάνει τα πρωτεία η μία και πότε η άλλη. Και όταν λοιπόν η ορθή γνώμη με ηγέτη το λογικό μάς οδηγεί προς το άριστο και λαμβάνει την κατάληψη των πρωτείων την ονομάζουμε σωφροσύνη.

Όταν όμως μας σέρνει η επιθυμία αλόγιστα στις ηδονές και λάβει μέσα μας τα πρωτεία, αυτή τη κατάσταση την ονομάζουμε ακολασία. Η ακολασία έχει πολλά ονόματα γιατί είναι πολλά τα μέρη της, είναι πολλά τα είδη της.

Όταν μας κυριεύει η επιθυμία για τις τροφές, ονομάζεται λαιμαργία.

Όταν πάλι καθίσταται τύραννος η επιθυμία της μέθης και οδηγεί εκείνον ο οποίος την έχει την ακολασία, σ΄ αυτόν τον δρόμο είναι φανερό ποια ονομασία θα λάβει.

- Μετά από ένα διάλογο μεταξύ Φαίδρου και Σωκράτη, ο Σωκράτης αρχίζει να αναπτύσσει τις δικές του απόψεις για το θέλω του έρωτος.-

( Ο ΕΡΩΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ )


Δημοσίευση σχολίου