Παρασκευή, 22 Ιουλίου 2016

ΠΥΡΓΟΣ








   
     H ιστορία του Πύργου




Πρώτη γραπτή αναφορά για τον Πύργο έχουμε στο χρονικό του Μάτεση το 1687. «1687, Ιουνίου 15, ήρθε ένα καΐκι από τη Μοθώνη και είπε πως απόθαναν τρεις από πανούκλα εις τον Πύργο».

       Ο σημερινός Πύργος είναι κτισμένος σε εφτά χαμηλούς λόφους. Οι λόφοι αυτοί είναι 

1. του κοιμητηρίου, θέση τυροκομίστρα, 

2. Της δεξαμενής, θέση κοκκινόχωμα, 

3. Του ναού του Αγίου Αθανασίου, θέση αχιβάδα, 

4. Του Επαρχείου, 

5. Του χώρου μεταξύ των σημερινών πλατειών Αυγερινού και Κύπρου, 

6. Του ιερού ναού της Αγ. Κυριακής, όπου βρίσκεται και η «Αγιοχαραλαμπόρουγα» και 

7. Του Αγίου Διονυσίου μέχρι το νοσοκομείο, θέση «ανεμόμυλος» ή «τούμπι».

       Πρόκειται για μια καινούρια σχετικά πόλη, η ιστορία της οποίας ξεκίνησε εδώ, στην περιοχή που βρισκόμαστε σήμερα, στις αρχές του 16ου αιώνα, το 1512. Κάποιος Ιωάννης  Τσερνοτάς από το Λευκάσιο Καλαβρύτων ανακάλυψε στην  περιφέρεια των Καλαβρύτων ή στην περιοχή του σημερινού Πύργου, πλήθος αρχαίων νομισμάτων που τα παρέδωσε στο σουλτάνο Σελίμ τον Α’. ως ανταμοιβή πήρε τον τίτλο του μπέη (τσερνοτάμπεης) και απέραντες εκτάσεις στη βορειοδυτική Πελοπόννησο, γύρω από την περιοχή της τότε λίμνης της μουριάς και των γηλόφων, πάνω στους οποίους είναι χτισμένη η σημερινή πόλη.

Ο Τσερνωτάς με άλλους Έλληνες πήρε μέρος στο πλευρό του Σουλτάνου στην εκστρατεία εναντίον της Αιγύπτου. Ο Νεκτάριος Ιεροσολύμων μας πληροφορεί ότι χάρη στον Τσερνοτάμπεη εφυλάχθησαν οι μοναχοί του Σινά παραδίδοντας στο σουλτάνο διάταξη του Μωάμεθ, ωφελήθηκε πολύ το Σιναΐτικο μοναστήρι. Ο Τσερνωτάς φαίνεται δεν ήταν άνθρωπος που καθόταν σε ένα μέρος για πολύ.

       Ο Τσερνωτάς έχτισε λοιπόν ένα οίκημα, έναν ισχυρό πύργο στη σημερινή πλατεία του Επαρχείου που έδωσε το όνομά του στη σημερινή πόλη του Πύργου. Από κει και προς την περιοχή που βρισκόμαστε σήμερα χτίστηκαν τα πρώτα σπίτια, καλύβες στην αρχή όπως μας πληροφορούν διάφοροι περιηγητές της εποχής, για  να διαμένουν οι ποιμένες και άλλοι υποτακτικοί.

       Ο Τσερνωτάς πέθανε το Μάρτη του 1531 και ετάφη στο μοναστήρι των ταξιαρχών του Αιγίου. Μετά το θάνατο του Τσερνωτά, η τεράστια αυτή κτηματική περιουσία μεταφέρθηκε στο οθωμανικό κράτος στη Βαλιντέ σουλτάνα, τη μητέρα του σουλτάνου. Κάποιοι ερευνητές αναφέρουν ότι αυτό έγινε γιατί ο Τσερνωτάς έμεινε άκληρος. Άλλες πηγές αναφέρουν ωστόσο ότι είχε απογόνους και μάλιστα ο πρωτότοκος γιος του Νικόλαος έπαιξε σημαντικό ρόλο και στην επανάσταση του 1571. Τα προνόμια του Τσερνοτά πιθανώς να αφαιρέθηκαν από το σουλτάνο Σουλεϊμάν, σαν αντίποινα στους Έλληνες επειδή συμμετείχαν στην εκστρατεία της Πελοποννήσου του Andrea Doria (1532 – 1534).

       Σε κάθε περίπτωση, ο τόπος από τα χανάκια μέχρι την Αγουλινίτσα θεωρήθηκε ιερός και απαγορεύτηκε στους Τούρκους να τον κατοικήσουν. Όταν περνούσαν από την περιοχή ξεκαβαλίκευαν. Είναι χαρακτηριστικό ότι η εντολή της σουλτάνας  ήταν να «τινάσσουν ακόμα και τον κονιορτόν και των ποδών των ίππων ακόμα».

       Οι συνθήκες γίνονταν ιδανικές για κατοίκηση και άρχισαν να κατεβαίνουν οι πρώτες οικογένειες τσελιγκάδων από την Ήπειρο. Πρώτοι κατεβαίνουν οι Αχολαίοι με πολλά κοπάδια. Αμέσως μετά κατηφόρισαν από την Ήπειρο οι δυο αδελφοί Βιλαεταίοι με πολύ χρήμα και πλήθος ακολούθων.

Οι πλούσιοι Βιλαεταίοι προτίμησαν το επαρχείο, για να υπερασπίζουν καλύτερα το βιος τους από κάθε λογής κίνδυνο. Αυτοί έχτισαν και το παρεκκλήσιό τους, τον Άγιο Χαράλαμπο, για να εκκλησιάζονται.

Οι Αχολαίοι έχτισαν τις στάνες και  τα σπίτια τους, ανάμεσα στη λίμνη της μουριάς και τον Πύργο. Πιθανότατα παρέμενε ένας μικρός οικισμός μέχρι το τέλος της Ενετοκρατίας στην Πελοπόννησο και την αρχή της δεύτερης Τουρκοκρατίας το 1715.

       Τις δυο αυτές οικογένειες ακολούθησαν και άλλες με αποτέλεσμα ο Πύργος να μεγαλώσει γοργά και να φτάσει τις 5000 κατοίκους κατά κάποιους ερευνητές στο τέλος του 17ου αιώνα και κατ’ άλλους στο τέλος του 18ου αιώνα.  Πιο γνωστές από αυτές τις οικογένειες ήταν οι Διακαίοι, οι Κρεστενιταίοι, οι Μήτζου.

Μάλιστα, η ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη της περιοχής εξώθησε τους Πυργαίους με δημοψήφισμα να ζητήσουν να  αποσπαστούν από τον καζά της Γαστούνης και να συγκροτήσουν ιδιαίτερο καζά. Το αίτημα έγινε δεκτό το 1790 και μάλιστα ο σουλτάνος αφιέρωσε το βακούφι του Πύργου στην Κάαμπα της Μέκκας, το ιερότερο τέμενος των μουσουλμάνων.

Όλα αυτά συνεισέφεραν έτι περαιτέρω στην οικονομική ανάπτυξη του Πύργου, στον οποίο ο Πουκεβίλ το 1816 μετρά 900 σπίτια. Η σταφίδα βέβαια έπαιξε τον δικό της καθοριστικό ρόλο στη γεωργική, βιομηχανική και εμπορική ανάπτυξη της πόλης, ιδιαίτερα μετά την απελευθέρωση.

       Την 1-8-1911 καθορίστηκαν με απόφαση οι 4 ενορίες του Πύργου, μία εμτ ων οποίων ήταν του Αγ. Σπυρίδωνα. Οι άλλες 3 ήταν του Αγ. Νικολάου, της Αγ. Κυριακής, του Αγ. Αθανασίου.

O οπλαρχηγός της επανάστασης Θαλής Θεοδωρίδης γράφει ότι ο Τσερνωτάς, αφού τοποθέτησε το ποίμνιό του κατά το μεσημβρινότερον άκρο της πόλεως, όπου σώζεται έτι και νυν φρέαρ, φέρον την επωνυμία πηγάδι του Τσερνοτά, εν τη συνοικία αποκαλούμενη «νεοχώρι».

Το πηγάδι αυτό του Τσερνωτά υπάρχει στην αρχή του τριγώνου των οδών ροφιά και Αγ. Σπυρίδωνος (1970) και γινόταν αγώνας να χαρακτηρισθεί ιστορικό μνημείο της πόλεως. Όχι επειδή ευρέθη ή δεν ευρέθη ο θησαυρός του Τσερνωτά ή κάποιος άλλος πειρατικός ή αρχαίος, αλλά γιατί το νερό φίλτρο του πηγαδιού  έγινε θρύλος, που όποιος το έπινε αγαπούσε, και δεν ξεχνούσε τον Πύργο. Το πηγάδι τότε ήταν κατάξερο αλλά μεγαλοπρεπές. Και όπως έλεγε το αγιοχαραλαμπίτικο δίστιχο: «όποιος πιει νερό του τσερνοτά, τον Πύργο πια δεν τον ξεχνά».

       Ο ναός του Αγίου Σπυρίδωνος, μονόκλιτη βασιλική έχει κτιστεί με τις πέτρες από τον πύργο του Τσερνοτά, όταν αυτός γκρεμίστηκε το 1825. Από μια επιστολή του καπετάν Γιώργη (Μήτζου) φαίνεται ότι το 1825 μια Κυριακή του Ιουνίου, το εκκλησίασμα κατεδάφισε τον πύργο, για να γίνουν οι εκκλησίες του προφήτη Ηλία και του Αγίου Σπυρίδωνα.

       Το ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη βρίσκεται λίγο πιο κάτω από το νεκροταφείο του Αγίου Γεωργίου. Το τοπωνύμιο Άγιος Ιωάννης αναφέρεται από τον Μαρτέν ως το όριο των κτημάτων που  έδωσε ο σουλτάνος στον Τσερνοτά. Πιθανότατα όμως εννοεί τη σημερινή κοινότητα του Αγίου Ιωάννη, ειδάλλως αυτός ο μικρός ναός θα είναι ο παλαιότερος του Πύργου. Κατ’ άλλους κτίστηκε το 1790 και αναφέρεται ως ιδιωτικός που ανήκε στην οικογένεια Γερμανάκου.

Οι εικόνες του τέμπλου έχουν αγιογραφηθεί από τον Αναγνώστη Γεωργίου το 1841. Πρόκειται για λαϊκό καλλιτέχνη, του οποίου η δουλειά είναι εξαιρετική και έχει και αρκετά βυζαντινά στοιχεία. Σημαντικά ιερά σκεύη αυτού του ναού φυλάσσονται σήμερα στον Άγιο Σπυρίδωνα. Πρόκειται για δυο Άγια Ποτήρια Ζακυνθινής τέχνης, ένα αργυρόδετο Ευαγγέλιο δύο αιώνων και πλέον, χειροκέντητο ευαγγέλιο από το 1818, κ.ά.

       Άλλο σημαντικό τοπωνύμιο είναι η οικία Μιχ. Μοσχογιάννη παρά το πηγάδι του Τσερνοτά. Πρόκειται για οίκημα με 30 δωμάτια. Λέγαν ότι συμβολίζει το πνεύμα των πολιτικών υποσχέσεων γιατί οικοδομήθηκε για να γίνει λιμεναρχείο, επειδή κάποιος πολιτικός υποσχέθηκε να φέρει θάλασσα στον Άγιο Σπυρίδωνα. Μπορεί όμως να αποτελούσε και οίκημα για σιδηροδρομικό σταθμό. Ανεξάρτητα με το ιλαρόν της υπόθεσης, η οικία ήταν γνωστή στους παλαιότερους.

       Κάπως έτσι ήταν τα πρώτα βήματα της πόλης του Πύργου που γράφτηκαν σε αυτή τη γειτονιά. Ως λαογραφικός όμιλος φιλοδοξούμε με τις δυνάμεις που έχουμε να περπατήσουμε και άλλα βήματα στην ιστορία της πόλης του Πύργου, αλλά και στην ιστορία της Ηλείας.

Πληροφορίες από τα βιβλία των Κυριακόπουλου, Χρυσανθακόπουλου, Παπανδρέου, από άρθρα των Β. Δάβου, από την Ηλειακή Πρωτοχρονιά 2013 και από την έκδοση της Αυγής για την ιστορία του Πύργου, του Αυγ. Καπογιάννη.


Βασίλης Βασιλειάδης

Εκπαιδευτικός



           =========================================


Πύργος Ηλείας



Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο

Χώρα Ελλάδα

Περιφέρεια  Δυτική Ελλάδα

Διοίκηση
 • Δήμαρχος         Γαβρίλης Λιατσής

Έκταση       170.9 τ.χλμ

Υψόμετρο    3 μ

Πληθυσμός  24359

Ταχυδρομικός κώδικας    27131

Τηλεφωνικός κωδικός     26210








Ο Πύργος είναι πόλη της Δυτικής Πελοποννήσου και πρωτεύουσα του Νομού Ηλείας. Κατά την απογραφή του 2011 είχε 24.359 κατοίκους, ενώ ο συνολικός πληθυσμός του Δήμου ήταν 34.902 κάτοικοι. Η πόλη του Πύργου απέχει 5 χλμ. από τη θάλασσα, 19 χλμ. από την Αρχαία Ολυμπία και 315 χλμ. από την Αθήνα. Αποτελεί το διοικητικό και εμπορικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής. Το επίνειό του είναι το Κατάκολο.

Από ιστορικής πλευράς ο Πύργος πρωτοεμφανίστηκε τον 17ο αιώνα και ιδρυτής του θεωρείται ο Γεώργιος Τσερνωτάς. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821 ο Πύργος διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο χάρη στη συμβολή των κατοίκων του στον εθνικό αγώνα, κατά τον οποίο ήταν η πρώτη ελληνική πόλη που καταστράφηκε από τους Τούρκους. Γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη την εποχή της σταφίδας (19ος αιώνας - 1930) εξαιτίας της γεωγραφικής του θέσεως.

Αποτελεί την έδρα του Δήμου Πύργου, ενώ και παλαιότερα αποτελούσε έδρα του ομώνυμου Καποδιστριακού Δήμου. 

Γεωγραφία & Κλίμα

Η πόλη του Πύργου είναι χτισμένη πάνω σε επτά λοφίσκους στο νοτιοδυτικό τμήμα του Νομού Ηλείας σε απόσταση περίπου πέντε χιλιομέτρων από τη θάλασσα και σε υψόμετρο δεκατριών μέτρων.

Το κλίμα της πόλης είναι μεσογειακό με έντονες βροχοπτώσεις κατά την διάρκεια του χειμώνα καθώς και με αυξημένες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Ο χειμώνας είναι ήπιος ενώ το καλοκαίρι ξηρό και θερμό. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 18.2 °C. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονη υγρασία. Η μέγιστη θερμοκρασία που έχει μετρηθεί στον Πύργο είναι 44,2 °C, τον Αύγουστο του 1957.

Δημογραφία

Στα τέλη του 17ου αιώνα υπολογίζεται ότι ο Πύργος αριθμούσε περί τους 5.000 κατοίκους. Το 1879 έφτασε τους 9.000 κατοίκους. Το 1981[3] απογράφηκαν 21.958 κάτοικοι, το 1991[3] 28.660 και το 2001 39.129.[7] Με βάση την απογραφή του 2011 ο δήμος Πύργου αριθμούσε 53.708 κατοίκους ενώ η δημοτική ενότητα Πύργου, χωρίς δηλαδή τους υπόλοιπους δήμους που ενώθηκαν μετά την εφαρμογή του Καλλικράτη, 39.662 κατοίκους.

Ιστορία του Πύργου


Χάρτης της Ηλείας του 1786. Διακρίνεται το Dyspontium και τα Letrina.

Ίδρυση και Ονομασία

Στον ίδιο χώρο που βρίσκεται ο Πύργος σήμερα, τοποθετείται η αρχαία πόλη Δυσπόντιοι. Στα περίχωρα του Πύργου ήταν η αρχαία πόλη Λέτρινοι, απ' όπου είχε πάρει και την ονομασία του σαν Δήμος Λετρίνων μέχρι τη δεκαετία του 1980. Η ονομασία της πόλης προέρχεται από τον πύργο που είχε κατασκευάσει, το 1512, στην θέση του Επαρχείου ο Μπέης της ευρύτερης περιοχής Γεώργιος Τσερνωτάς.

Κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας ο Πύργος ήταν ενδιάμεσος σταθμός των διερχόμενων εμπόρων που κατευθύνονταν προς τη Ζάκυνθο. Διάφορες πηγές κάνουν λόγο για πόλη 5.000 κατοίκων. Με την κάθοδο των Λαλαίων επικράτησε οριστικά το τοπωνύμιο «Πύργος», το οποίο αναφέρεται κατά τον Δόξα για πρώτη[i] φορά σε έγγραφα το 1687.

Τουρκοκρατία

Οι πρώτοι οικιστές ήταν οι Βιλαεταίοι και οι Αχολαίοι.Αργότερα ήρθαν νεότεροι οικιστές, απ’ τα Κρέστενα οι Κρεστενίτες, από τη Δίβρη οι Στεφανόπουλοι, οι Βεργαίοι, οι Θεοδωρίδηδες, Ψημεναίοι, Σωτηρόπουλοι, Πιεραίοι και από τα Καλάβρυτα οι Δημακόπουλοι και Θεοχαρόπουλοι.Στον Πύργο δεν κατοικούσαν Τούρκοι, εκτός από τον Ζαπίτη και μερικές τούρκικες οικογένειες που τον πλαισίωναν. Στην διάρκεια των Ορλωφικών σχηματίστηκε προσωρινή διοίκηση κατά το σύστημα της Επτανήσου, κυβερνήτης δε είχε οριστεί ο Νικόλαος Φουρτούνας.

Κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας ο Πύργος είχε ειδική μεταχείριση λόγω φορολογικών προνομίων που είχε παραχωρήσει η τουρκική διοίκηση. Στον Πύργο είχαν συγκεντρωθεί οικογένειες από τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά, μέλη των οποίων εργάζονταν στους Οθωμανούς ως διερμηνείς, ιατροί και έμποροι. Η παρουσία διερμηνέων και γραμματικών ήταν εξαιρετικά χρήσιμη καθώς αυτοί διαδραμάτιζαν ενδιάμεσο ρόλο μεταξύ Οθωμανών - Χριστιανών για την είσπραξη φόρων όπως και για τις εμπορικές δραστηριότητες των Οθωμανών. Οι περισσότεροι κάτοικοι της περιοχής εργάζονταν στις μεγάλες εκτάσεις των Αγάδων καθώς και στις εκτάσεις της οικογένειας Αυγερινού που από το 1778 είχε νοικιάσει σημαντικά τμήματα γης από τους Οθωμανούς. Πριν την επανάσταση του 1821 υπήρξαν μεμονωμένες επαναστατικές κινήσεις όπως των Ορλωφικών, των αδελφών Κρεστενίτη το 1812 και του Δημητρίου Άχολου το 1818.

Προεστοί που αναφέρεται ότι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην οργάνωση της τοπικής κοινωνίας κατά την προεπαναστατική περίοδο είναι οι: Αγαμέμνων Αυγερινός, Διονύσης Διάκος, Α. Φωτόπουλος, Α. Σταϊκόπουλος, Χαράλαμπος Βιλαέτης, Μ. Γιαννόπουλος, Γεώργιος Μήτσος, Α. Γκίκας, Ι. Μιχαήλ, Λυκούργος Κρεστενίτης, Στ. Μανωλόπουλος και Χριστόδουλος Άχολος.

Επανάσταση του 1821

Στις 29 Μαρτίου ο οπλαρχηγός του Πύργου, Χαράλαμπος Βιλαέτης, ύψωσε την Ελληνική σημαία και ξεσήκωσε τους κατοίκους σε εξέγερση κατά των Τούρκων.

Ο Πύργος την κρίσιμη στιγμή δεν βρέθηκε απροετοίμαστος αφού πολλοί γόνοι σπουδαίων οικογενειών του Πύργου είχαν μυηθεί στην Φιλική Εταιρεία με σκοπό την προετοιμασία της Επανάστασης. Η πόλη γνώρισε μια μεγάλη καταστροφή τον Νοέμβριο του 1825 όταν ο Ιμπραήμ με τον στρατό του βάδισε εναντίον του ανοχύρωτου Πύργου. Ο στρατηγός Κολιόπουλος, ο οποίος είχε επιφορτιστεί για την προστασία της πόλης, δεν κατάφερε να φτάσει εγκαίρως με τον στρατό του με αποτέλεσμα την ολοκληρωτική καταστροφή του Πύργου. Στις 11 Φεβρουαρίου του 1826, οι Αιγύπτιοι με αρχηγό τον Ντελή Αχμέτ, εισέβαλαν στον Πύργο και κατάσχεσαν όλα τα εφόδια και τα ζώα που βρήκαν.

Σημαντικές μορφές του Πύργου είχαν αναλάβει την εκπροσώπηση του στις Εθνοσυνελεύσεις όπως οι: Παναγιώτης Άχολος, Αγαμέμνων Αυγερινός, Νικόλαος Βιλαέτης και Λυκούργος Κρεστενίτης. Επίσης η περιοχή του Πύργου είχε αναδείξει ηγετικές μορφές της Επανάστασης όπως: τον Πέτρο και Γεώργιο Μήτζου, τον Χαράλαμπο Βιλαέτη και τον Διονύσιο Διάκο.

Ο Μητροπολίτης Ώλενης, Φιλάρετος, στις παραμονές της Επανάστασης συνελήφθη από τους Τούρκους και οδηγήθηκε στην Τρίπολη όπου και εκτελέστηκε.

Επί Καποδίστρια

Μετά την Επανάσταση ο Πύργος ορίστηκε πρωτεύουσα της Επαρχίας Ήλιδας. Ο διακανονισμός έγινε μεταξύ Λυκούργου Κρεστενίτη και Χρύσανθου Σισίνη. Πρώτος δήμαρχος του Πύργου διορίστηκε ο Συλλαϊδόπουλος.

Ο πληθυσμός, κατά τον Σαρλ Λενορμάν, είχε αισθητά μειωθεί σε σχέση με τα προεπαναστατικά χρόνια ενώ ένα μεγάλο κομμάτι του το αποτελούσαν νησιώτες. Η γενική κατάσταση της πόλης ήταν φριχτή καθώς υπήρχαν παντού γκρεμισμένα σπίτια. Γι' αυτόν τον λόγο οι δημογέροντες του Πύργου στις 26 Ιουλίου του 1830 ζήτησαν την αποστολή αρχιτέκτονα ώστε να συντάξει το σχέδιο της πόλης καθώς και την δημιουργία λιμενοβραχίονα στο Κατάκολο. Επίσης με συνοπτικές διαδικασίες κατασκευάστηκε ο Δημόσιος Οίκος με έξοδα της κυβέρνησης.

Κατά την περίοδο της εξουσίας του Καποδίστρια πραγματοποιήθηκαν πολλές εξεγέρσεις με κυριότερη αυτή της οικογένειας Κρεστενίτη, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την σύλληψη του Λυκούργου Κρεστενίτη από τον έκτακτο επίτροπο Ηλείας, Παναγιώτη Αναγνωστόπουλο.

Βαυαροκρατία

Ο Βασιλιάς Όθων επισκέφθηκε τον Πύργο δύο φορές κατά τη βασιλεία του. Η πρώτη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 1833 και η δεύτερη, η οποία έγινε μαζί με την Αμαλία, στις 8 Μαΐου 1840.

Οι αναταραχές και οι εξεγέρσεις δεν έλειψαν ούτε σε αυτή τη χρονική περίοδο. Το 1840 οι αγρότες εξεγέρθηκαν εναντίον του Βασιλιά με κύριο αίτημα την κατάργηση της φορολογίας των προϊόντων τους. Η κυβέρνηση κατέστειλε την εξέγερση με την αποστολή στρατιωτικού τάγματος στον Πύργο και τη σύσταση έκτακτου στρατοδικείου με πρόεδρο τον Κ. Πίσσα.

Η δεύτερη και σημαντικότερη εξέγερση συνέβη τον Μάιο του 1848 όταν ο Λύσανδρος Βιλαέτης κατέλαβε τον Πύργο με περίπου 80 οπαδούς του και κατέλυσε τις τοπικές αρχές. Η συμμετοχή του κόσμου ήταν περιορισμένη λόγω των αποτυχημένων εκβάσεων των προηγουμένων επαναστάσεων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη γρήγορη προέλαση του κυβερνητικού στρατού ο οποίος και κατέπνιξε το κίνημα. Ο ηγέτης της εξέγερσης στον Πύργο, Λύσανδρος Βιλαέτης, κατέφυγε με έντεκα οπαδούς του στην αγγλοκρατούμενη Ζάκυνθο όπου ζήτησε άσυλο. Το 1849 δόθηκε αμνηστία στους αποστάτες.

Την περίοδο 1851-1855 η ανάπτυξη της καλλιέργειας της σταφίδας ήταν τόσο μεγάλη που η κυβέρνηση σύστησε Εφοριακό Γραφείο στον Πύργο έτσι ώστε οι φόροι από τα εισοδήματα των εμπόρων και των γεωργών να συλλέγονται ευκολότερα.

Τα σταφιδικά

 

Ο Ανδρέας Αυγερινός συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη του Πύργου


Τον 19ο και 20ό αιώνα η καλλιέργεια της σταφίδας αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στην Δυτική Ελλάδα, και κατά κύριο λόγο στην Ηλεία και την Αχαΐα. Χαρακτηριστικό της ανάπτυξης της περιοχής είναι ότι στις αρχές του 20ού αιώνα το κατάστημα της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος ήταν ένα από τα σημαντικότερα της ελληνικής επικράτειας. Η συγκέντρωση της καλλιεργήσιμης γης σε ολιγάριθμους κτηματίες, οι οποίοι νοίκιαζαν τα κτήματά τους στους γεωργούς με συχνά καταχρηστικούς όρους, είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη της τοκογλυφίας, την αύξηση των χρεοκοπιών και των κατασχέσεων και την αύξηση των τιμών σε πολλά βασικά προϊόντα στην πόλη του Πύργου. Την εποχή εκείνη ο Πύργος εξελίχθηκε σε σταυροδρόμι του εμπορίου της σταφίδας γι'αυτό και η κυβέρνηση φρόντισε να διορίσει τον γεωπόνο Π. Γεννάδιο στο γυμνάσιο του Πύργου. Από εκείνη την εποχή χρονολογείται και η εγκατάσταση του πρώτου προξενείου για να φτάσουν τελικά να διατηρούν οι περισσότερες σημαντικές εμπορικές χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία, οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Νορβηγία, η Ολλανδία, η Αυστρία κ.ά. Καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του εμπορίου της σταφίδας αποτέλεσε η πρωτοβουλία του Πύργιου βουλευτή Ανδρέα Αυγερινού σχετικά με την σιδηροδρομική ένωση του Πύργου με το επίνειο του, το Κατάκολο (Σιδηρόδρομος Πύργου - Κατακόλου, Σ.Π.Κ.). Η γραμμή που συνέδεε την πόλη με το λιμάνι του Κατακόλου, μήκους 13 χιλιομέτρων, ήταν η δεύτερη σιδηροδρομική γραμμή που κατασκευάστηκε στην Ελλάδα (εξαιρουμένων αυτών που βρίσκονταν υπό οθωμανική κυριαρχία).

Τα Χριστούγεννα του 1888 πραγματοποιήθηκε η πρώτη οργανωμένη συγκέντρωση διαμαρτυρίας των αγροτών. Πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε στην πλατεία δημαρχείου και διαμαρτυρήθηκε για την εγκατάλειψη του από το κράτος. Κύριοι ομιλητές ήταν οι Θαλλής Θεοδωρίδης και Α. Αθανασακέας. Παρ' όλα αυτά η κυβέρνηση δεν εισήγαγε ικανοποιητικά μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης τον αγροτών με κύρια συνέπεια την φυγοδικία. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1893 πραγματοποιήθηκε πανηλειακό συλλαλητήριο στον Πύργο και εκδόθηκε ψήφισμα στον Αντιβασιλέα από τον οποίο ζητούσαν να ρυθμιστεί νομοθετικά το σταφιδικό ζήτημα, να αναβληθεί η είσπραξη των φόρων και να αυξηθεί η συμμετοχή της Εθνικής Τράπεζας στην ανάπτυξη της περιοχής. Ορίστηκε επίσης επιτροπή που θα επέδιδε το ψήφισμα προς την κυβέρνηση και η οποία αποτελείτο από τους: Θαλή Θεοδωρίδη, Αριστείδη Παναγιωτόπουλο, Νικόλαο Βέργο, Χαράλαμπο Γκάβα, Χρήστο Διάκο και Χρήστο Μαρκόπουλο. Στις 15 Φεβρουαρίου 1894 πραγματοποιήθηκε πάλι ειρηνικό συλλαλητήριο όπου συντάχθηκε επιστολή προς τον Βασιλιά για την τακτοποίηση των φόρων. Η επιστολή υπογράφηκε από τους: Ζώη Πολυζογόπουλο, Ιωάννη Λιούρδη, Δ. Καστόρχη, Χρήστο Παπαδόπουλο, Φ. Αρμυριώτη, Α. Αθανασιάδη και Σ. Μπαντούνα. Των μεγάλων αυτών συγκεντρώσεων ακολούθησαν και άλλες μικρότερες συγκεντρώσεις.

Το αποκορύφωμα του Σταφιδικού αγώνα ήταν η εξέγερση του 1903. Στις 14 Φεβρουαρίου ξέσπασε εξέγερση στο χωριό Βαρβάσαινα. Οι αγρότες συγκεντρώθηκαν στον Πύργο εκφράζοντας με έντονο τρόπο τις διαμαρτυρίες τους. Το Υπουργείο Στρατιωτικών στην προοπτική θερμών επεισοδίων διέταξε τον Γενικό Επόπτη της Χωροφυλακής στον Πύργο να είναι σε ετοιμότητα όλη η δύναμη του στρατιωτικού σώματός του με κύριο έργο την διάλυση των νυχτερινών συλλαλητηρίων. Στις 26 Μαρτίου συγκεντρώθηκε πλήθος αγροτών στον Πύργο όπου και συνέταξαν τηλεγράφημα προς τον Βασιλιά σχετικά με το μονοπώλιο της σταφίδας. Η επιτροπή αποτελείτο από τους: Γ. Χρονόπουλο, Α. Λεονταρίτη, Γεώργιο Παπαστασινό και Α. Μπερτζελέτο. Στις 16 Ιουνίου αγρότες από όλα τα χωριά με αρχηγό τον Παπαστασινό κατέβηκαν ένοπλοι στην πόλη του Πύργου. Ο υπουργός γεωργίας Λεβίδης υπέβαλλε την παραίτηση του ύστερα από τα επεισόδια. Στις 28 Ιουνίου 1903, η κυβέρνηση Θεοτόκη παραιτήθηκε. Οι αγρότες αποχώρησαν από τον Πύργο ύστερα από παρέμβαση των βουλευτών Ηλείας. Παρ' όλα αυτά η νέα κυβέρνηση διέταξε την αποστολή (1904) στρατιωτικού αποσπάσματος στον Πύργο, για παν ενδεχόμενο.

Το 1925 αποφασίστηκε η ίδρυση του Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου, εποπτευόμενου από το κράτος, με την ονομασία «Αυτόνομος Σταφιδικός Οργανισμός» (Α.Σ.Ο.) με σκοπό την προστασία της καλλιέργειας και εμπορίας της Κορινθιακής Σταφίδας, ο οποίος λειτούργησε μέχρι και τον Δεκέμβριο του 1997.

Η περίοδος της κατοχής

Στις 5 Μαΐου 1941 έφθασαν 700 Ιταλοί στρατιώτες στον Πύργο και εγκαταστάθηκαν στο 2ο Δημοτικό Σχολείο Πύργου ενώ μετέτρεψαν σε σταύλο το θέατρο «Απόλλων». Δήμαρχος, επί κατοχής, διορίστηκε ο Τάκης Βακαλόπουλος ενώ στη θέση του νομάρχη διορίστηκε ο Κονιωτάκης.

Η χρονιά 1943 ήταν καθοριστική για την ανάπτυξη της αντίστασης. Ο Αντώνιος Πολίτης αποχώρησε από τον Πύργο και συντάχθηκε με τους αντάρτες. Σημαντική βοήθεια στην αντίσταση πρόσφερε και ο Τάσης Καζάζης (ο μετέπειτα επίτιμος δήμαρχος Πύργου) ο οποίος το 1943 διορίστηκε αναπληρωτής δήμαρχος αφού ο Τάκης Βακαλόπουλους για άγνωστους λόγους διέμενε στην Αθήνα. Η προσωπικότητα του απέτρεψε πολλές φορές τους Γερμανούς να προβούν σε εκτελέσεις.

Την 4η Σεπτεμβρίου 1944 το τελευταίο τμήμα του Γερμανικού στρατού αποχώρησε από τον Πύργο. Σημαντικός Πυργιώτης του αγώνα ήταν ο Μιλτιάδης Ιατρίδης, κυβερνήτης του θρυλικού υποβρυχίου Παπανικολής. Ο Δήμος Πύργου για να τον τιμήσει έστησε τον ανδριάντα του στην πλατεία Ιατρίδη.

Πνευματική ανάπτυξη

Μουσική

Επί δημαρχίας του Πέτρου Αυγερινού ιδρύθηκε η «Φιλαρμονική σχολή Πύργου» (1874) η οποία προσκλήθηκε από την επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας να παιανίσει στο στάδιο και στις πλατείες των Αθηνών.[25] Οι ιδρυτές της σχολής ήταν ο γυμνασιάρχης Ρέντζος, ο ιερέας Προβελέγγιος και ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης. Την πληρωμή του μισθού του μουσικοδασκάλου και των εξόδων της στέγασης του κτιρίου ανέλαβε να ικανοποιήσει από τον μισθό του ο Πέτρος Αυγερινός. Μέχρι τότε την μουσική διδασκαλία του λαού αναλάμβαναν οι εκκλησίες οι οποίες ωθούσαν το ποίμνιο στη μάθηση της Βυζαντινής μουσικής. Το 1881 ιδρύθηκε το «Σωματείον της Φιλαρμονικής Εταιρείας Πύργου ο Απόλλων». Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1932, πραγματοποιείται η ίδρυση του Ωδείου Πύργου. Τη δεκαετία του 1930 λειτουργούσε η χορωδία Καραβασίλη, την οποία χρηματοδοτούσε ο τραπεζίτης και καπνοβιομήχανος Βασίλης Καραβασίλης.

Ο Ανδρέας Αυγερινός, αδερφός του δημάρχου Πέτρου Αυγερινού, ήταν από τα ιδρυτικά μέλη του Ωδείου Αθηνών (1871).Άλλες σημαντικές μορφές που επηρέασαν τα μουσικά πράγματα στον Πύργο ήταν οι μουσικοδιδάσκαλοι Ιωάννης Παρίδης και Σπύρος Μπέλικ που είχαν ιδρύσει και λειτουργούσαν επιτυχώς την «Φιλοκαλλιτεχνική Ένωση» και τη «Σχολή Μπέλικ» αντίστοιχα. Επίσης σπουδαίες λυρικές τραγουδίστριες οι οποίες είχαν γεννηθεί στον Πύργο, ήταν η Πόπη Τζαβάρα και η Καλλιόπη Καφετζή ενώ στον Πύργο γεννήθηκε και ένας από τους κορυφαίους σήμερα δασκάλους της βυζαντινής μουσικής ο Λυκούργος Αγγελόπουλος. Πυργιώτισσες ήταν και η ρεμπέτισσα Ιωάννα Γεωργακοπούλου καθώς και η Μαίρη Λίντα.

Κινηματογράφος

Ο πρώτος κινηματογράφος του Πύργου στεγάστηκε στο καφενείο «Κρόνιον», το οποίο μαζί με το μεταγενέστερο «Έρμειον», αποτέλεσαν τα καφενεία της ελίτ για πολλές δεκαετίες. Στεγαζόταν σε κτίριο το οποίο είχε κατασκευαστεί από τον Τσίλλερ. Σε εκείνον τον χώρο το 1913 προβλήθηκαν για πρώτη φορά κινούμενες εικόνες από έναν Ιταλό ονόματι Giovanni. Αργότερα συνέχισε τις προβολές του στο Θέατρο Απόλλων. Το 1943 στο κτίριο που στεγαζόταν το «Κρόνιον» ξεκίνησε να λειτουργεί ο κινηματογράφος «Rex» ενώ την ίδια εποχή λειτουργούσε και το «Πάνθεον». Επίσης λειτουργούσε στην πόλη του Πύργου ο θερινός κινηματογράφος «Άλσος». Το 1997 ιδρύθηκε το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους (Olympia International Film Festival for Children and Young People), που λειτουργεί μέχρι σήμερα.

Θέατρο

Το πρώτο θέατρο της πόλης ήταν ένα ξύλινο πολυτελέστατο κατασκεύασμα το οποίο είχε δημιουργήσει ένας Ελληνοαιγύπτιος επιχειρηματίας. Για πολλά χρόνια εξυπηρετούσε τις καλλιτεχνικές ανάγκες των κατοίκων της πόλης μέχρι που το 1878, ύστερα από δωρεά του κτηματία Σωκράτη Συλλαϊδόπουλου, κατασκευάστηκε το λιθόχτιστο θέατρο «Απόλλων». Το νέο θέατρο ήταν ευρύχωρο και σε κεντρικό σημείο της πόλεως έτσι ώστε να εξυπηρετεί στη μετακίνηση τους πολίτες. Παρόλα αυτά, λόγω έλλειψης εσόδων του δήμου το θέατρο εγκαταλείφθηκε με αποτέλεσμα, το 1927, η επιτροπή του θεάτρου να ζητήσει από το δημοτικό συμβούλιο την μεταφορά του θεάτρου στο κληροδότημα Καστόρχη. Η μεταφορά έγινε αλλά μερικούς μήνες αργότερα ακυρώθηκε λόγω διαφωνίας του δημάρχου με τη διαχειριστική επιτροπή του κληροδοτήματος. Την περίοδο της κατοχής ιδρύθηκε από φοιτητές ο σύλλογος Πυργιώτικος Παρνασσός, ο οποίος στις 29 Δεκεμβρίου 1943 ανέβασε στο θέατρο «Απόλλων» την παράσταση «Οι Παλιοφοιτηταί». Ακολούθησαν και άλλες παραστάσεις («Φοιτηταί», «Η δικαστική πλάνη», «Αρραβωνιάσματα», «Παπαφλέσσας», «Ο άντρας της» και «Μπουμπουλίνα»).

Σήμερα στον Πύργο υπάρχουν τουλάχιστον επτά θεατρικές ομάδες, οι οποίες διοργανώνουν παραστάσεις στο θέατρο Απόλλων.

Γράμματα και Τέχνες

Σημαντική πρωτοβουλία για την πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου ήταν η ίδρυση, το 1884, της «Σχολής του Λαού» που απέβλεπε στη διαφώτιση του λαού με διάφορες ομιλίες. Την ίδια περίοδο λειτουργούσε ο «Σύλλογος των Ηλείων» στον οποίο γίνονταν διαλέξεις, εθνικού και θρησκευτικού περιεχομένου. Επίσης σημαντική παρουσία είχε να επιδείξει η «Λέσχη», η οποία είχε ως κύριο σκοπό την συλλογή βιβλίων. Οι πρώτες ενέργειες για σύσταση δημόσιας βιβλιοθήκης έγιναν το 1927 ύστερα από πρωτοβουλία μερικών εύπορων πολιτών. Στο τέλος του 19ου αιώνα ιδρύθηκε ο αναρχικός χριστιανικός όμιλος Πύργου. Σημαντική μορφή των γραμμάτων στην Ηλεία ήταν ο γυμνασιάρχης Πύργου Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος ήταν ο πρώτος που επιχείρησε επιτυχημένα να γράψει την ιστορία των νεοτέρων χρόνων της Ηλείας.

Στην περίοδο της κατοχής, μαθητές του Γυμνασίου ίδρυσαν τον σύλλογο «Πυργιώτικος Παρνασσός» ο οποίος σκοπό είχε την διοργάνωση διαγωνισμών ποίησης κ.ά. Την άνοιξη του 1942 ο σύλλογος εξέδωσε το περιοδικό «Οδυσσέας» ενώ τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους κυκλοφόρησε το δεύτερο τεύχος. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε ο Τάκης Δόξας ο οποίος έφερε σε επαφή τα μέλη του συλλόγου με τον Μητροπολίτη Αντώνιο για την παραχώρηση του τυπογραφείου (σχετικά με την έκδοση του περιοδικού). Εκτός από τον «Πυργιώτικο Παρνασσό» υπήρχε ένας ακόμα σύλλογος μαθητών με τίτλο τα «Φιλοπρόοδα Νιάτα», ο οποίος και κυκλοφόρησε χειρόγραφα μερικά τεύχη περιοδικού με τίτλο «Λύρα».

Κορυφαία πνευματική μορφή του Πύργου είναι ο συγγραφέας Τάκης Δόξας. Επίσης σημαντικές προσωπικότητες που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στον Πύργο είναι: ο ακαδημαϊκός, ιστορικός και λογοτέχνης Διονύσιος Κόκκινος, ο ποιητής Τάκης Σινόπουλος, ο καθηγητής Σάκης Καράγιωργας, ο συγγραφέας Παύλος Μάτεσις, ο συγγραφέας Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος, ο ποιητής Γιώργης Παυλόπουλος, ο ηθοποιός Κώστας Καζάκος, ο λογοτέχνης Θεόδωρος Ξύδης, ο συγγραφέας Μπάμπης Τσικληρόπουλος, ο γελοιογράφος Στάθης (Σταυρόπουλος), ο ζωγράφος Δανιήλ Παναγόπουλος κ.ά.

Φιλανθρωπικές δραστηριότητες

Μέλη της κοινωνίας του Πύργου επέδειξαν αξιόλογη φιλανθρωπική δραστηριότητα. Οι κυριότερες δωρεές είναι οι εξής:

Μανωλοπούλειο Νοσοκομείο

Ο Αθανάσιος Μανωλόπουλος στις 28 Φεβρουαρίου 1888 αποφάσισε την ανέγερση του Δημοτικού Μανωλοπούλειου νοσοκομείου με δικές του δαπάνες. Εκτός από τον Αθανάσιο Μανωλόπουλο, χρήματα έδωσε μέσω του κληροδοτήματος του και ο πεθερός του Μανωλόπουλου, ο Ιωάννης Κανδηλιεράς .Το κτήριο σχεδιάστηκε από τον Τσίλλερ. Επίσης το κληροδότημα Λυρή, το 1890 πρόσφερε 20 χιλιάδες δραχμές ενώ ο πλούσιος σταφιδέμπορος Αγγελής Παπαδόπουλος ανέλαβε την δαπάνη για τα πρώτα 20 κρεβάτια.

Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο

Το κτήριο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του Πύργου και στεγάζει υπηρεσίες του Δήμου. Έχει γίνει με δαπάνες του εφοπλιστή Γιάννη Λάτση.

Λιούρδειος παιδικός σταθμός Πύργου

Δωρήθηκε το 1899 από τον Ιωάννη Λιούρδη με τον σκοπό να γίνει ορφανοτροφείο. Το 1910 σύμφωνα με τα δημοσιεύματα των εφημερίδων φιλοξενήθηκε στο οίκημα Λιούρδη σώμα στρατού. Σήμερα στεγάζεται ο Α' κρατικός Λιούρδειος παιδικός σταθμός. Επίσης σημαντικά ποσά διέθεσαν και οι κληρονόμοι του Ζώη Πολυζογόπουλου.

Θέατρο Απόλλων

Είναι δωρεά (1879) του κτηματία Σωκράτη Συλλαϊδόπουλου και ανακαινίστηκε τα τελευταία χρόνια με δαπάνες του Γιάννη Λάτση.

Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Πύργου

Είναι δωρεά του Κωνσταντίνου Χριστόπουλου, παππού του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, ο οποίος το 1926 ίδρυσε την «Ηλειακή βιβλιοθήκη Πύργου». Το 1953, ύστερα από δική του πρωτοβουλία, η βιβλιοθήκη έγινε κρατική. Εκτός από τους χιλιάδες τόμους που δώρισε, παραχώρησε και το πατρικό του σπίτι στην οδό Γερμανού όπου σήμερα στεγάζονται οι σύγχρονες εγκαταστάσεις της βιβλιοθήκης. Επίσης, έχουν συνεισφέρει σημαντικά οι Στέφανος Στεφανόπουλος και Τάκης Δόξας. Ο πρώτος δώρισε 7.140 τόμους στην Βιβλιοθήκη ενώ ο δεύτερος, ο οποίος είχε διατελέσει και διευθυντής της βιβλιοθήκης, δώρισε 6.466 τόμους από την προσωπική του βιβλιοθήκη.

Άλλοι ευεργέτες της πόλης του Πύργου είναι: ο πολιτικός Ιωάννης Γιαννόπουλος, η χήρα του Βασίλη Διάκου και η χήρα Λυρή.

Έντυπος λόγος και ραδιοτηλεόραση

Οι πρώτες ενδείξεις για έκδοση εφημερίδας στον Πύργο τοποθετούνται στο έτος 1867 όταν εκδόθηκε, για πρώτη φορά, η εβδομαδιαία εφημερίδα «Η Φωνή της Ηλείας» με εκδότη Γ.Ε. Δημητριάδη. Τον επόμενο χρόνο ξεκίνησαν να κυκλοφορούν άλλες δύο νέες εβδομαδιαίες εφημερίδες. Ακολούθησε περίοδος στασιμότητας (1868-1884) η οποία διακόπηκε από την έκδοση των εφημερίδων: «Ηλεία», «Φίλος του λαού», «Σκαπανεύς», «Πατρομυνέτα» κ.ά. Επίσης σημαντικό ρόλο στην ιστορική έρευνα διαδραμάτισε το ιστορικό πόνημα «Ηλειακά» (1888) του καθηγητή Γεωργίου Παπανδρέου. Στην παρακάτω λίστα αναφέρονται οι εφημερίδες που εκδόθηκαν στο διάστημα 1867-1984 στον Πύργο σύμφωνα με τον ιστορικό Βύρονα Δάβο. Σημειώνονται το όνομα, η ημερομηνία έκδοσης και ο εκδότης.

Η Φωνή της Ηλείας, 1867, Γ.Ε. Δημητριάδης
Βρυκόλαξ, 1868, Γεώργιος Παπαγιαννόπουλος
Έλεγχος, 1868, Α.Σ. Αθανασιάδης
Αλφειός, 1868, Γιώργος Φωτόπουλος
Επαρχιακόν πνεύμα, 1875
Επαρχιακή επιθεώρησις, 1877, Ευστάθιος Παπαποστολόπουλος
Βεζούβιος, 1878, Θ. Παπαηλίου
Ηλεία, 1884, Γ.Ε. Δημητριάδης
Φίλος του λαού, 1885
Σκαπανεύς, 1889, Γιώργος Άχολος
Πύργος, 1889, Π. Αγαντιάρης
Πατρομυνέτα, Αριστείδης Γκριμούτης
Δήμος, 1891
Σύνδεσμος Γορτυνιακός, 1891
Αυγή, 1892, Κωνσταντίνος Βαρουξής
Κήρυξ, 1895
Νέον φως, 1898, Βασίλειος Θεοδωρίδης
Πατρίς, 1902, Λεωνίδας Βαρουξής
Αστραπή, 1903
Αναγέννησις, 1909
Ηλεία, 1910, Κωνσταντίνος Βαρουξής
Καταιγίς, 1919, Αριστείδης Γκριμούτης
Γκριμούτης, 1920, Αριστείδης Γκριμούτης
Ηλειακή Ανεξάρτητος, 1922
Ημερήσια Νέα, 1922
Κήρυξ, 1923, Μένης Δημακόπουλος και Δημήτριος Μακρής
Κράτος, 1923, Λεωνίδας Βαρουξής
Αναγέννησις, 1923, Αριστείδης Γκριμούτης
Αυγή, 1945, Αύγουστος Καπογιάννης
Παρατηρητής, 1974, Γιάννης Νικολόπουλος
Πρωινή, 1984
Θέση της Ηλείας, 2006, Γιώργος Σαλακάς

Σήμερα στον Πύργο κυκλοφορούν τρεις καθημερινές εφημερίδες, η «Πατρίς», η οποία είναι η δεύτερη αρχαιότερη καθημερινή εφημερίδα στην Ελλάδα καθώς κυκλοφορεί αδιάκοπα από το 1902, η «Πρώτη» και η «Πρωινή». Επίσης εκδίδεται σε εβδομαδιαίο επίπεδο η εφημερίδα «Αυγή» της οικογένειας Καπογιάννη, η «Δημοκρατική» ο «Παρατηρητής» και η «Θέση της Ηλείας».[εκκρεμεί παραπομπή] Σε επίπεδο τηλεόρασης εκπέμπουν δυο τοπικά τηλεοπτικά κανάλια, η ΟΡΤ (Ολυμπιακή Ραδιοφωνία Τηλεόραση) του Δημοσιογραφικού Οργανισμού Βαρουξή και το «TV Κόσμος». Η εμβέλειά τους καλύπτει όλο το νομό Ηλείας καθώς και το νησί της Ζακύνθου. Επίσης σε ραδιοφωνικό επίπεδο εκπέμπουν πέντε τοπικοί σταθμοί: ο «Life Radio 91.6» που είναι συνεργάτης του Nitro Radio, η Ολυμπιακή Ραδιοφωνία (ΟΡΤ FM) 92.3 που είναι συνεργάτης των ΣΚΑΪ 100.3 και Sfera 102.2, o VOX FM 103.3 που είναι συνεργάτης του Imagine 89.7 Θεσσαλονίκης, o REC 104 FM και το Φως της Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας και Ωλένης στους 107.6 FM και ο οποίος συνεργάζεται με τον Ραδιοφωνικό σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Αθλητισμός

Στον ποδοσφαιρικό τομέα οι μεγάλες ομάδες του Πύργου στην περίοδο του Μεσοπολέμου ήταν δύο, ο Ηρακλής, με έδρα την περιοχή του νοσοκομείου, και ο Εθνικός με έδρα την περιοχή που έχει κατασκευαστεί σήμερα το εθνικό στάδιο Πύργου. Στον Ηρακλή πρόεδρος ήταν ο εργοστασιάρχης Βασίλης Καραβασίλης. Το 1944 δημιουργήθηκε η τρίτη μεγαλύτερη ομάδα του Πύργου, η ΑΕΚ , η οποία δημιουργήθηκε από πρόσφυγες και είχε έδρα στα Χαλικιάτικα. Το 1949 ιδρύθηκε ακόμα ένα σωματείο με το όνομα Απόλλωνας. Η έδρα του ήταν στο Γυμνάσιο Αρρένων. Η κόντρα μεταξύ των τεσσάρων μεγάλων ομάδων εμπόδιζε την πρόοδο του ποιοτικού ποδοσφαίρου. Γι'αυτό τον λόγο στις 27 Ιανουαρίου 1958 δημιουργήθηκε ο Πανηλειακός με την συνένωση του Εθνικού, του Ηρακλή και της ΑΕΚ. Το πρώτο διοικητικό συμβούλιο αποτελείτο από τους παράγοντες των προηγούμενων ομάδων. Την περίοδο 1969-1970 πρωταθλητής Ηλείας αναδείχτηκε ο Πανηλειακός. Το 1970 ο Πανηλειακός για πρώτη φορά έπαιξε στη Β΄ Εθνική[εκκρεμεί παραπομπή] ενώ στην δεκαετία του '90 συμμετείχε πολλές φορές στην Α΄ Εθνική. Τα έτη 2010-2011 έπαιζε στην Γ΄ Εθνική. Η έδρα της ομάδας είναι το Δημοτικό Στάδιο Πύργου, το οποίο κατασκευάστηκε το 1978 και ανακαινίστηκε το 2000. Η χωρητικότητα του ξεπερνάει τους 8.500 θεατές. Μεγάλη ώθηση στην ανάπτυξη του ποδοσφαίρου έδωσε η ανεξαρτητοποίηση της ΕΠΣ Ηλείας που μέχρι τότε υπαγόταν στην ΕΠΣ Πατρών.

Στον Πύργο λειτουργεί ένα σύγχρονο κλειστό στάδιο καλαθοσφαίρισης. Κατασκευάστηκε το 1995 και έχει φιλοξενήσει το Final-4 του Κυπέλλου Ελλάδας στο βόλεϊ το 1998. Στο συγκεκριμένο γήπεδο η Εθνική Ελλάδας (καλαθοσφαίριση ανδρών) έχει αγωνιστεί αρκετές φορές. Το γήπεδο ανήκει στον Δήμο Πύργου και σε αυτό δεν έχει έδρα καμία επαγγελματική ομάδα. Επίσης αξιόλογη δράση έχει ο Ναυτικός Όμιλος Πύργου, ο οποίος εδρεύει στο κολυμβητήριο της πόλης.

Εκπαίδευση

Στην πόλη του Πύργου εδρεύουν οι διευθύνσεις πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθώς και δύο τμήματα του ΤΕΙ Πάτρας. Συγκεκριμένα το τμήμα Πληροφορικής και ΜΜΕ, που ιδρύθηκε το 2003, καθώς και το τμήμα Μουσειολογίας, τα οποία αριθμούν περίπου στους χίλιους φοιτητές. Επίσης στην πόλη λειτουργεί η Σχολή Βυζαντινής Μουσικής και Αγιογραφίας από την Μητρόπολη Ηλείας και η Σχολή Εκπαιδεύσεως Τεχνιτών Τηλεπικοινωνίας (Σ.Ε.Τ.ΤΗΛ.) του Γενικού Επιτελείου Στρατού.

Οικονομία και τουρισμός

Ο Πύργος αποτελεί το σημαντικότερο εμπορικό και οικονομικό κέντρο του νομού Ηλείας καθώς εκτός των άλλων σε αυτόν συγκεντρώνονται οι οικονομικοί (Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών κ.ά.) και διοικητικοί θεσμοί της περιοχής. Η παραγωγή της σταφίδας, που κατά το παρελθόν αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα ανάπτυξης της περιοχής, αγγίζει κάθε χρόνο τους δύο χιλιάδες τόνους, από τους οποίους το 95% εξάγεται προς το εξωτερικό. Έχει αξιόλογη βιομηχανία επεξεργασία αγροτικών προϊόντων και βιοτεχνία. Η περιοχή είναι εύφορη και παράγει λαχανικά, κηπευτικά, κυρίως ντομάτες και πατάτες, ελιές, εσπεριδοειδή και κτηνοτροφές.

Η γειτνίαση με την Αρχαία Ολυμπία καθώς και η δυνατότητα ελλιμενισμού κρουαζιερόπλοιων στο επίνειο του Πύργου, το Κατάκολο, συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη του τουρισμού.Υπολογίζεται ότι τετρακόσια τριάντα μεγάλα και μικρά πλοία ελλιμενίζονται σε ετήσια βάση στο Κατάκολο.




Συγκοινωνίες

Η κύρια οδική αρτηρία που συνδέει την Πάτρα με τον Πύργο είναι ο Αυτοκινητόδρομος 9. Η πόλη του Πύργου συνδέεται με τα υπόλοιπα αστικά κέντρα με λεωφορεία ΚΤΕΛ. Η κατασκευή του σταθμού λεωφορείων ολοκληρώθηκε το 2004, ο δε στόλος της εταιρείας αποτελείται από ογδόντα επτά λεωφορεία. Αν και ο Πύργος διαθέτει σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει την πόλη του Πύργου με την Πάτρα και την Καλαμάτα δεν εκτελούνται δρομολόγια λόγω κατάργησης των συγκεκριμένων δρομολογίων είτε για οικονομικούς είτε για τεχνικούς λόγους. Σήμερα λειτουργεί μόνο η γραμμή Κατάκολο - Ολυμπία, η οποία πραγματοποιεί στάση στον σιδηροδρομικό σταθμό Πύργου.

Στην περιοχή υπάρχει το στρατιωτικό αεροδρόμιο Ανδραβίδας, το οποίο γίνονται προσπάθειες να μετατραπεί σε πολιτικό.

Νοσοκομεία

Το 2004 εγκαινιάστηκε το Νομαρχιακό Γενικό Νοσοκομείο Πύργου «Ανδρέας Παπανδρέου». Το νοσοκομείο έχει δυναμικό 280 κλινών, 14 χειρουργεία, μονάδα τεχνητού νεφρού, μονάδα εντατικής θεραπείας και αξονικό τομογράφο.

Ορθόδοξη Μητρόπολη Ηλείας

Τα προεπαναστατικά χρόνια η έδρα της Επισκοπής Ωλένης βρισκόταν στον Πύργο. Με Βασιλικό Διάταγμα η Επισκοπή Ωλένης συγχωνεύθηκε με την Ιερά Μητρόπολις Πατρών και Ηλείας. Το έτος 1899 η Επισκοπή Ηλείας διαχωρίζεται, ενώ το 1922 παίρνει την τελική της μορφή ως Μητρόπολη Ηλείας με έδρα τον Πύργο.

Στα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της Επισκοπής Ηλείας το Μητροπολιτικό μέγαρο βρισκόταν επί της οδού Γερμανού, στο σπίτι του γιατρού Ιωάννου Σταθόπουλου. Αργότερα μετακόμισε δύο φορές μέχρι να βρει το οριστικό μέρος να εγκατασταθεί στο οποίο είναι ακόμα και σήμερα. Το σημερινό κτίριο αγοράστηκε το 1939 από την Εθνική Τράπεζα.

Επί Μητροπολίτη Αντωνίου θεμελιώθηκε και λειτούργησε η αίθουσα ομιλιών της Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας, η οποία βοήθησε στην πνευματική ανάπτυξη του τόπου. Επίσης, σημαντικό έργο θεωρείται ότι έχει προσφέρει το Μαθητικό οικοτροφείο-ορφανοτροφείο «Η Αγία Φιλοθέη», το οποίο στεγάζεται σε τετραώροφο κτήριο στον Πύργο. Ύστερα από πρωτοβουλία του Μητροπολίτη Αθανασίου τοποθετήθηκε μπροστά από τον Μητροπολιτικό Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου η προτομή του εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Ωλένης Φιλάρετου, ο οποίος πέθανε στις 13 Σεπτεμβρίου 1821 στις φυλακές της Τρίπολης.

Αξιοθέατα

Δημόσια κτίρια

Το Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο


Κατασκευάστηκε με δαπάνες του Γιάννη Λάτση. Στο συγκεκριμένο κτήριο στεγάζονται πολλές υπηρεσίες του Δήμου καθώς και η «αίθουσα Λαογραφικών στοιχείων».

Δημοτική Αγορά

Βρίσκεται κοντά στην κεντρική πλατεία του Πύργου και καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο. Στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, η αγορά ήταν ξύλινη. Το 1889 με πρωτοβουλία του δημάρχου Πέτρου Αυγερινού αποφασίστηκε η διάθεση 200 χιλιάδων δραχμών για την ανέγερση λιθόκτιστης αγοράς στο ίδιο σημείο. Στις 13 Ιανουαρίου 1890 ξεκίνησαν επίσημα οι εργασίες για την κατασκευή της νέας δημοτικής αγοράς. Την μελέτη του έργου επιμελήθηκε ο Γερμανός αρχιτέκτονας Τσίλλερ. Σήμερα η Δημοτική Αγορά, ύστερα από την ανακαίνισή της, λειτουργεί ως αρχαιολογικό μουσείο της πόλης του Πύργου. Έχει παραχωρηθεί από τον δήμο Πύργου στο υπουργείο πολιτισμού.




Θέατρο «Απόλλων»


Είναι δωρεά του κτηματία Σωκράτη Συλλαϊδόπουλου και κατασκευάστηκε το 1878. Υποστηρίζεται ότι είναι σε σχέδια Ερνστ Τσίλλερ. Χρησιμοποιήθηκε για θεατρικές παραστάσεις αλλά και για κινηματογραφικές προβολές, εγκαταλείφθηκε όμως από τη δεκαετία του 1960. Το 1995 ολοκληρώθηκαν οι εργασίες ανακαίνισης ύστερα από δαπάνες του Γιάννη Λάτση.

Ναοί

Άγιος Χαράλαμπος

Η εκκλησία του Άγιου Χαράλαμπου κατασκευάστηκε στην εποχή της Τουρκοκρατίας από την οικογένεια Βιλαέτη. Ο Άγιος Χαράλαμπος είναι αποτελεί το πολιούχο της πόλης του Πύργου αφού σύμφωνα με την παράδοση έσωσε την πόλη από τον κίνδυνο της πανούκλας. Στο σημείο στο οποίο σταμάτησε η επιδημία κατασκευάστηκε το εκκλησάκι του Αγίου Χαράλαμπου. Μέσα στο ναό φυλάσσεται η εικόνα του Αγίου η οποία δωρήθηκε, το 1687, από την οικογένεια Βιλαέτη την οποία είχαν φέρει μαζί τους από τα Βελά Ηπείρου. Από το 1946 ο Άγιος Χαράλαμπος γιορτάζεται επίσημα ως πολιούχος της πόλης.

Αγία Κυριακή

Η Αγία Κυριακή είναι η παλαιότερη εκκλησία του Πύργου.Είναι γοτθικού ρυθμού και διατηρεί ακόμα και στις μέρες μας τα χαρακτηριστικά της. Στο εσωτερικό της υπάρχουν αγιογραφίες του σπουδαίου Ζακυνθινού Ταμβάκη.

Άγιος Αθανάσιος

Η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου έχει χτιστεί σε σχέδια Τσίλλερ. Είναι χτισμένη σε έναν από τους επτά λόφους της περιοχής. Σημαντικό ρόλο στην κατασκευή της, αφού ήταν ο κύριος ευεργέτης, διαδραμάτισε ο Ιωάννης Λιούρδης. Μέσα στο ναό φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Η παράδοση για την εικόνα αναφέρει ότι πουλήθηκε από μοναχούς του Αγίου Όρους. Οι μοναχοί αρχικά είχαν αρνηθεί να την πουλήσουν και κατευθύνθηκαν στη Ζάκυνθο πιστεύοντας ότι θα έβρισκαν καλύτερη τιμή πώλησης. Όμως, η τρικυμία δεν τους άφησε να περάσουν στο νησί με αποτέλεσμα να γυρίσουν και να πουλήσουν την εικόνα στον εφημέριο της εκκλησίας.

Άγιος Νικόλαος

Βρίσκεται στην πλατεία Επαρχείου και είναι η Μητρόπολη του Πύργου. Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου έχει γνωρίσει πολλές καταστροφές. Το 1885 καταστράφηκε από τους σεισμούς ενώ τα πρώτα έργα για την ανακατασκευή της πραγματοποιήθηκαν τον Μάιο του 1889. Το 1904 ο δήμος Πύργου αποφάσισε την δωρεά 4 χιλιάδων δραχμών για την αποπεράτωση του ναού. Τελικά ο ναός εγκαινιάστηκε το 1906, παρουσία Μητροπολίτη Ηλείας.


           ===========================================


Το μπαλκόνι της Ηλείας

Κείμενο: Ηλέκτρα Φατούρου
Φωτογραφίες: Στέλιος Κρητικάκης


Στο λιμάνι του Κατάκολου όταν φεύγουν τα κρουαζιερόπλοια, τα φώτα της δημοσιότητας στρέφονται πάλι στα θαλασσοδαρμένα καΐκια

Στο λιμάνι του Κατάκολου όταν φεύγουν τα κρουαζιερόπλοια, τα φώτα της δημοσιότητας στρέφονται πάλι στα θαλασσοδαρμένα καΐκια


Μονές μετέωρες, ερειπωμένα βυζαντινά κάστρα, τρανά «πόρτα» και στοιχισμένα κρουαζιερόπλοια. Με σημάδι σου τον Πύργο ξεκλειδώνεις τα καλά φυλαγμένα μυστικά της ηλειακής γης. Και της το αναγνωρίζεις· χωρίς καν να το προσπαθεί, σε κατακτά.

%IMAGEALT%
«Κέντρο» του Πύργου, μέρα-νύχτα, η κεντρική πλατεία Σάκη Καράγιωργα


Ένα ταξίδι βαμμένο στο μπλε του Ιονίου, στολισμένο με αχανή ακρογιάλια και φλογισμένα ηλιοβασιλέματα. Μια περιπλάνηση στην εύφορη Ηλειακή πρωτεύουσα, στις κοιλάδες της αμπελουργίας, των εσπεριδοειδών και του καρπουζιού· να γεμίζουν τα πνευμόνια μυρωδιές.

Μια πορεία σε θρησκευτικά προσκυνήματα που μετρούν αιώνες ζωής, που αιωρούνται πάνω από απότομους γκρεμούς, αγκιστρώνονται στα φαράγγια, «στηρίζονται» εξ ολοκλήρου στην πίστη και στα θαύματα. Πατάς γερά, σε μια γη που αντέχει, που σε πείσμα των επαναλαμβανόμενων φυσικών καταστροφών, αποδίδει καρπούς. Ξανανιώνει. Γιατί είναι ευλογημένη. Έχει δύναμη πολλή.

Το χώμα γλιστράει σε κάθε βήμα, λίγα τα βράχια - κατολισθήσεις και σεισμοί αποτελούν κομμάτι της καθημερινότητας. Κάπου κάπου φανερώνονται κι αρχαία μονοπάτια - άλλα σου κρύβονται, κρατούν τα μυστικά τους για την επόμενη φορά που θα ξανάρθεις. Η Ολυμπία και η Ήλιδα, είναι μια ανάσα μακριά· πριν από τις τελευταίες πυρκαγιές, ίσως, έβρισκες και τις αρχαίες ελιές απ’ τις οποίες έπλεκαν τα νικητήρια στεφάνια.

%IMAGEALT%
Στο φροντισμένο προαύλιο της Μονής Αγίου Νικολάου Φραγκοπηδήματος

Κι όταν ξεχνάς πού βρίσκεσαι, σκαρφαλώνεις σε ερειπωμένα φράγκικα κάστρα, αγκαλιά με την ανεμπόδιστη θέα, βλέπεις τα ημισέληνα των κόλπων να σχηματίζονται, μετράς τις συστάδες των πυκνοφυτεμένων αγροτικών οικισμών. Και όπου κι αν πας, σε κάθε σταυροδρόμι, νέες προοπτικές σου ανοίγονται.


Γαλάζια & πράσινη συμφωνία

Στο Ιόνιο, τα άλλοτε εμπορικά λιμάνια του Δυτικού Μοριά φιλοξενούν κρουαζιερόπλοια, επικοινωνούν με τα Ιόνια νησιά, υποδέχονται πλήθος κόσμου απ’ όλες τις γωνιές της γης. Οι μαούνες του Κατάκολου ξεθωριάζουν στις ασπρόμαυρες γκραβούρες - οι καιροί της σταφίδας πέρασαν ανεπιστρεπτί.

Οι σύγχρονοι θαλάσσιοι δρόμοι άλλα αγαθά εμπορεύονται· τα ιδανικά των Ολυμπιακών Αγώνων, την περαντζάδα στο Κατάκολο, τον ήμερο κόλπο του Αγίου Ανδρέα, τους ανέμους στην αμμουδιά του Αγίου Ηλία. Το φρέσκο ψάρι στα ταβερνάκια, το χαμόγελο των ντόπιων, (ενίοτε τα βλέμματα καχυποψίας - κι αυτά έχουν τη χάρη τους), τα δώρα της γης, τη θάλασσα.


%IMAGEALT%
Φρούριο αληθινό η βυζαντινή Μονή Σκαφιδιάς

Κι άλλα θα μπορούσαν να προστεθούν στο πρόγραμμα όσων πλημμυρίζουν -επί καθημερινής βάσεως- το δημοφιλές λιμάνι. Που ούτε εσύ δεν τα περίμενες. Σχεδόν θες να το φωνάξεις. Πόσο όμορφη μοιάζει σε έναν «ξένο» η ενδοχώρα. Πώς όταν αποχωρίζεσαι τα 10 πρώτα παραλιακά χιλιόμετρα, όταν στρέφεσαι προς «κέντρο», όλος ο κόσμος αλλάζει.

Αντί για το φουρτουνιασμένο πέλαγος, καταπράσινοι λόφοι κυματίζουν στον ορίζοντα, βαθιές χαράδρες και καλοσχηματισμένες πλαγιές ορθώνονται σε κάθε στραβοτιμονιά. Για φάρους σου έχεις βυζαντινά ξωκλήσια, για σημάδι σου μετέωρους σταυρούς γαντζωμένους στα πιο απόμερα βουνά. Και όλα είναι ανθισμένα.

Οι πεδιάδες, τα λαγκάδια, ακόμα και τα σκέπαστρα στα τούνελ της εθνικής. Μοιάζει σαν ένας γίγαντας να σηκώθηκε στα δυο του πόδια και να άπλωσε γύρω σου ένα καταπράσινο χαλί. Μα αν δεν το έζησες, δεν το καταλαβαίνεις. Πόσο ριζικά έχει αλλάξει το τοπίο. Πώς στους χορταριασμένους τώρα λόφους, μέχρι πρότινος, τα πεύκα χάριζαν και τη σκιά και το ρετσίνι τους.

Στο πείσμα της γης. Σ’ αυτό υποκλίνεσαι. Και των ανθρώπων. Στη θέλησή τους να μπουν για τα καλά στον τουριστικό χάρτη. Γιατί το ξέρουν, αν έρθεις στον τόπο τους, αν τον δεις έστω μία φορά, θα τον αγαπήσεις. Όχι απαραίτητα γι’ αυτό που θέλει να γίνει, αλλά γι’ αυτό που είναι. Προικισμένος. Αληθινός. Μια έκπληξη, αλήθεια, για κάθε ταξιδιώτη.


Η πλούσια γη της μαυρομάτας

Απ’ τον Πύργο ξεκινάς. Απ’ την πλακόστρωτη κεντρική του πλατεία, το καύχημά του, το σημείο τομής, το μέρος όπου γίνονται όλα. Τα ραντεβού, οι συζητήσεις, οι θεατρικές παραστάσεις, τα κινηματογραφικά φεστιβάλ, οι κλεφτές ματιές στον πλούτο του παρελθόντος.


%IMAGEALT%
Χωράφια ως εκεί που φτάνει το μάτι και ένα τέλειο ημικύκλιο: ο όρμος του Κατάκολου και η παραλία της Σπιάντζας από τον λόφο του Ποντικόκαστρου


Στα τέλη του 19ου αι. Πυργιώτες σταφιδέμποροι και μεγαλοκτηματίες υιοθετούν τον δυτικό τρόπο ζωής, προικίζουν την πόλη με κομψά νεοκλασικά, θέτουν τα θεμέλια της οικονομικής και πολιτιστικής της άνθησης. Στα 1882 εγκαινιάζεται η δεύτερη εν Ελλάδι (12,5 χλμ.) σιδηροδρομική γραμμή, διευκολύνει τη μεταφορά του πολύτιμου καρπού ως το επίνειό τους, το Κατάκολο. Κι ενώ τα αμπάρια των πλοίων γεμίζουν σταφίδα, στον Πύργο επικρατεί οργασμός «οικιστικής ανάπλασης».

Πέρα από τις εντυπωσιακές επαύλεις της αστικής τάξης (που με τον μαρασμό του εν λόγω εμπορίου έβαλε πλώρη για άλλα λιμάνια) ανεγείρονται εμβληματικά κτίρια που έως σήμερα πρωταγωνιστούν στα δρώμενα της πόλης. Το Θέατρο Απόλλων, ο αειθαλής πνευματικός τους πυρήνας, φιλοξένησε θιάσους, ανέβασε όπερες, οργάνωσε τις πρώτες προβολές του ομιλούντα κινηματογράφου.

Στην περίοδο της γερμανικής κατοχής υποβιβάστηκε σε στάβλο, ώσπου ανακαινίστηκε, μπήκε ξανά σε λειτουργία το 1995. Πλέον, δεν πέφτει καρφίτσα στις παραστάσεις των (3) θεατρικών ομάδων που διοργανώνονται, στις βραδιές αφιερωμένες στη μεγάλη οθόνη, στα θερινά φεστιβάλ. Είναι το δικό τους «Μέγαρο». Το δικό τους μνημείο πολιτισμού, ένα κύτταρο ζωής.


%IMAGEALT%
Αγνάντι στα καταπράσινα λιβάδια του Γούμερου


Την ίδια περίοδο ολοκληρώνεται και ο ναός του Αγίου Αθανασίου από τον Ερνέστο Τσίλερ, τότε και το κτίριο της Δημοτικής Αγοράς, (ο αλλοτινός τόπος συνάθροισης και κοινωνικής συναναστροφής που προβλέπεται να στεγάσει το Αρχαιολογικό Μουσείο). Όσο για τον «πύργο του μπέη Τσερνωτά», αυτόν που επί τουρκοκρατίας τον ονομάτισε, μάταια ψάχνεις.

Στο Επαρχείο της πλατείας βρισκόταν κάποτε, εκεί που σήμερα απλώνει τραπεζοκαθίσματα το ομώνυμο καφέ. Αντ’ αυτού, ρίχνεις μια ματιά στο ξυλόγλυπτο τέμπλο της κοκκινωπής Αγίας Κυριακής - χτισμένη εν έτει 1834, το αξίζει, αν μη τι άλλο ως «η γηραιότερη όλων». Τα προλαβαίνεις όλα σε μια στιγμή. Προτού πάρεις δυνάμεις, πριν «αγκυροβολήσεις» στο Κατάκολο, πριν στήσεις τη δική σου υποδοχή στα θεόρατα κρουαζιερόπλοια.


Της κρουαζιέρας & της σταφίδας

Δυο πλοία την ημέρα. Περίπου 430 τον χρόνο, 1 εκ. επισκέπτες που ξεχύνονται στο λιμάνι του Κατάκολου, πίνουν καφέ, επισκέπτονται τα μουσεία Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας  και Αρχαίων Μουσικών Οργάνων (πραγματικά στολίδια του οικισμού), προσκυνούν στο λευκοντυμένο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου και τελικώς, επιβιβάζονται στα πούλμαν για την Αρχαία Ολυμπία… Κρουαζιερόπλοια και ψαροκάικα, μικρομάγαζα και περπατήματα στον μώλο, έως τον καλά κρυμμένο φάρο, στις παλιές σταφιδαποθήκες που σερβίρουν λιχουδιές…


%IMAGEALT%
Ένα τούνελ στον χρόνο τα αλλεπάλληλα τόξα της σιδηροδρομικής γέφυρας Αλφειού


Το Κατάκολο είναι ένα αληθινό κοσμοπολίτικο ψαροχώρι. Τα τελευταία 30 χρόνια, οι μεγάλες κρουαζιέρες (κυρίως από Ιταλία και Αμερική) το συμπεριλαμβάνουν στις απαραίτητες στάσεις τους, πράγμα που δίνει πνοή όχι μόνο στο γραφικό απάγκιο, αλλά σε ολόκληρη την περιοχή.
Και φυσικά, δεν ήταν πάντα έτσι. Κατ’ αρχάς το λιμάνι της αρχαίας Φειάς εντοπιζόταν στον γειτονικό όρμο του Αγίου Ανδρέα.

Ούτε λόγος για «ερείπια». Στον σεισμό του 6ου μ.Χ. αι., καταποντίστηκε στη θάλασσα. Η στρατηγική του σπουδαιότητα όμως, διατηρήθηκε και κατά τη βυζαντινή περίοδο, όπως υποδηλώνουν τα απομεινάρια του Ποντικόκαστρου, του φρουρίου των Βιλεαρδουίνων, ψηλά στο δάσος του ακρωτηρίου Ιχθύς. Αν πάρεις τον χωματόδρομο, εύκολα αντιλαμβάνεσαι πως δεν το ονόμασαν τυχαία οι Φράγκοι «Μπελβεντέρε»: η παραλία Σπιάντζα, το Κατάκολο, η «μύτη» του δάσους να εισχωρεί στη θάλασσα, ο Αγ. Ανδρέας, ένα πανόραμα 360°!

Μετά την απελευθέρωση, το νέο λιμάνι ανέλαβε τη σημερινή του θέση και η χρυσή του εποχή ορίστηκε από την εξαγωγή της μαυρομάτας σταφίδας - όταν χιλιάδες τόνοι ταξίδευαν με βασική χώρα προορισμού τους την Αγγλία (και εν συνεχεία όλες τις βρετανικές αποικίες σε όλο τον κόσμο). Ηταν, βλέπεις, το βασικό συστατικό μιας καθημερινής τελετουργίας: τη χρησιμοποιούσαν στην πουτίγκα· το απαραίτητο συνοδευτικό του καθιερωμένου «5 o’ clock tea»!

Και οι Γάλλοι, με τη σειρά τους, την αναζήτησαν σε μεγάλες ποσότητες, κάπου στα 1870, όταν οι αμπελοκαλλιέργειές τους επλήγησαν από τη φυλλοξήρα, οπότε αναγκάστηκαν να στραφούν σε μια εναλλακτική πρώτη ύλη για να φτιάξουν κρασί. Από την εποχή της μονοκαλλιέργειας και έπειτα επήλθε η πτώση, μα το πολύβουο λιμάνι δεν σίγησε. Το αντίθετο. Στράφηκε ολοταχώς στον τουρισμό. Τα τελευταία 20 χρόνια η όψη του άλλαξε, μεγάλα έργα αναβάθμισαν το σύγχρονο λιμάνι και πλέον, η κουκλίστικη προκυμαία του Κατάκολου αποτελεί (μετά τον Πειραιά) τη μεγαλύτερη πύλη της κρουαζιέρας στην Ανατολική Μεσόγειο!


Μάχη ποταμών & θάλασσας

Η παραλιακή ακτογραμμή συνεχίζει προς Νότο, προς Ζαχάρω, περνάει το Δέλτα του Αλφειού, ξυστά απ’ το γλυκύτατο Επιτάλιο, σβήνει στον Κυπαρισσιακό κόλπο. Σε τούτη την περιοχή, μέχρι το 1970 εξαπλωνόταν η λίμνη Αγουλινίτσας, η μεγαλύτερη της Πελοποννήσου. Κάλυπτε λένε μια έκταση 35.000 στρ., από τον Αλφειό έως το δάσος Καϊάφα, αλλά την αφάνισε η πρόοδος…


%IMAGEALT%
Η Επισκοπή της Ωλένας με το κεντρικό κλίτος του ερειπωμένου βυζαντινού ναού

Καλλιεργήσιμες εκτάσεις πήραν τη θέση της και οι ταμπέλες που σηματοδοτούν την αρχαιολογική  θέση Επιταλίου. Μετά πολλά χιλιόμετρα, έχεις φτάσει στο εξής συμπέρασμα: όπου και αν σκάψεις, αρχαία βρίσκεις. Μα πέρα από τους διάσπαρτους ανά τον νομό μυκηναϊκούς τάφους, οι περισσότεροι χώροι ανασκαφής έχουν «παραχωρήσει» τους θησαυρούς τους σε μουσεία, οπότε (αναγκαστικά) εμμένεις σε μεταγενέστερα ευρήματα.

Όπως η μεταλλική σιδηροδρομική γέφυρα Αλφειού. Το θαυμαστό έργο του 1902, που ενώνει -100 και βάλε χρόνια- τις όχθες του μεγαλύτερου ποταμού της Πελοποννήσου. Λίγο πριν από την Αλφειούσσα, αν κοιτάξεις μες στα δέντρα, θα τη δεις. Αγέρωχη, στιβαρή, αταίριαστα βουβή μες στην παρόχθια βλάστηση.

Όμως τα τρένα έπαψαν να σφυρίζουν στην Ηλεία. Όσο και να μην μπορείς να το χωνέψεις, η πικρή αλήθεια είναι αυτή. Οι σταθμοί ερημώνουν, οι ράγες σκουριάζουν, μα το κουφάρι της 314 μ. γέφυρας με τα αλλεπάλληλα τόξα, σε μεταφέρει στην εποχή που πρωτολειτούργησε η γραμμή Πύργου – Κυπαρισσίας και μαζί της όλο το δίκτυο (μήκους 750 χλμ.) της ΣΠΑΠ . Τότε που στις αποκομμένες επαρχίες χαρίστηκε νέα ζωή, όταν ξαφνικά βγήκαν απ’ την απομόνωση αιώνων…



Η%IMAGEALT% Παναγιά Κρεμαστή αγκιστρωμένη στον βράχο

Μάλιστα, μέχρι το 1961, οπότε χτίστηκε η οδική γέφυρα, αυτός ήταν ο μοναδικός τρόπος να διασχίσεις το ποτάμι - εκτός, βέβαια, αν είχες βάρκα. Ως εκ τούτου, δεν ήταν λίγοι οι τολμηροί που περνούσαν τις ξύλινες τότε, (μεταλλικές σήμερα) τραβέρσες, με όλους τους κινδύνους που αυτό συνεπαγόταν. Μόνος πηγαινοέρχεσαι τώρα. Δεν σε ενοχλεί κανείς. Γρήγορα αλλάζουν οι εποχές –όπως και οι συνήθειες...

Βόρεια επιστρέφεις πάλι, στις εκβολές του ποταμού Ιάρδανου αυτή τη φορά, για άλλον λόγο. Δυο στάσεις ακόμα, σε δυο από τα σημαντικότερα προσκυνήματα του τόπου και έπειτα στροφή προς  ενδοχώρα. Ο λόγος για τη φρουριακή Παναγία Σκαφιδιά και τη Μονή Φραγκοπηδήματος (10 χλμ. ανατολικά και 12 χλμ. βορειοανατολικά του Πύργου, αντίστοιχα). Και οι δυο τους έχουν σχέση με τη θάλασσα.

Η μεν πρώτη σχεδόν αγγίζει τα καταγάλανα νερά και η δεύτερη, αν και χωμένη βαθιά μες στα βουνά, είναι ταμένη στον προστάτη των θαλασσινών, τον Άγιο Νικόλαο. Γυναικεία και τα δύο (στα όρια του Δ. Πύργου δεν θα συναντήσεις πουθενά αντρική μονή) ξανάνιωσαν όταν ανέλαβε δράση η γυναικεία καλαισθησία.

Η Παναγία Σκαφιδιώτισσα, (10ος αι.), με το 4πλευρο, διώροφο μεσαιωνικό της φρούριο, αποτελεί ένα από τα πολυτιμότερα μεσαιωνικά θρησκευτικά κειμήλια. Λέγεται δε, πως ένας ντόπιος βρήκε την εικόνα της Παναγίας να πλέει στα κύματα, τη μάζεψε και έφτιαξε τον πρώτο ναΐσκο - το καθολικό της σημερινής μονής.


%IMAGEALT%
Βουνό με βουνό... σμίγει. Τουλάχιστον στην περίπτωση της εντυπωσιακής Μονής Ασκητή!


Περισσότερο «περιπετειώδης» η ιστορία στον Αγιο Νικόλαο Φραγκοπήδηματος (14ος αι.), το ιερό ησυχαστήριο των 14 μοναχών. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, ένας Φράγκος που διέμενε στη Φραγκαβίλα της Αμαλιάδας (η μονή εντοπίζεται στο μέσον των δυο μεγάλων πόλεων της Ηλείας) βγήκε για κυνήγι, αλλά τον πρόδωσαν σε πειρατές που είχαν δέσει στο Κατάκολο και ήθελαν να τον πιάσουν για λύτρα.

Είδε τον κίνδυνο, ξέφυγε καβάλα στ’ άλογο, ώσπου κατέληξε μπροστά σ’ έναν βράχο. Άλλη διέξοδο δεν είχε, οπότε έκανε τάμα στον Αϊ-Νικόλα, αν τον σώσει, να του δωρίσει όλη την περιοχή. Πήδησε, σώθηκε και έκτοτε ο δασόφυτος λοφίσκος του «Αργού», μετονομάστηκε σε Φραγκοπήδημα...

Στην επανάσταση, το μοναστήρι συνεργάστηκε με οπλαρχηγούς, μάλιστα ο ηγούμενός του, Κυπριανός, οργάνωνε μάχες μέχρι την Πάτρα. Και επειδή είχε πολλά υποστατικά, βοηθούσαν στη συντήρησή του πολλές οικογένειες, στις οποίες παραχωρήθηκαν εκτάσεις γης στο χωριό Κορυφή (ή Κουκουβίτσα), για να φτιάξουν οικισμό...

Ένας χωματόδρομος ενώνει τα δυο αλληλένδετα σημεία  (ειδάλλως το προσεγγίζεις από Βούναργο). Η σλάβικη ονομασία του σημαίνει «καλή σκοπιά» και κυριολεκτεί, καθώς έχει απεριόριστη θέα προς Βορρά και Νότο. Τα δε λείψανα του κάστρου Κορυφής (400 π.Χ.) σηματοδοτούν τη στρατηγική θέση απ’ την οποία επόπτευε την Αρχαία Ηλιδα.


Μισοζώνια & αρχαία μονοπάτια

Από Βαρβάσαινα συνεχίζεις προς Λάνθι. Θα παραστείς ως μάρτυρας σε ακόμη ένα «θαύμα». Η Παναγιά η Κρεμαστή, ένα από τα σημαντικότερα ορμητήρια των αγωνιστών κατά των Τούρκων του Ιμπραήμ, βαφτίστηκε από τον τρόπο εύρεσης της θαυματουργής της εικόνας: σε μια σπηλιά, χωρίς να στηρίζεται πουθενά, απλά αιωρούνταν... Μεγάλο προσκύνημα, μεγαλειώδης και η θέα από τον κρεμάμενο εξώστη της: Αρβανίτη βλέπεις, Μαγούλα- πράσινο να χορταίνει το μάτι, μέχρι πέρα, βαθιά στο δρυόδασος της Φολόης. Μαγευτικό μέρος.


%IMAGEALT%
Κόκκινος ο ήλιος στα νερά του Αλφειού, του μεγαλύτερου ποταμού της Πελοποννήσου


Και η γερόντισσά τους, χαρισματικός άνθρωπος. «Τα μοναστήρια είναι πνευματικά λιμάνια που αγκυροβολούν οι ψυχές», σου λέει,  «για να κάνουν το “σέρβις” τους, να ετοιμαστούν για τα δικά τους ταξίδια. Από την εκκλησία δεν έχεις να χάσεις, παιδί μου...». Την ακούς σιωπηλά, ούτε που θες να κουνήσεις από ‘κει μέσα. Μα έως την Ώλενα ο δρόμος είναι μακρύς.

Κινείσαι παράλληλα κινείσαι με χωμάτινους λόφους, ώσπου τα κοιτάς όλα από ψηλά, από τον (εν μέρει βυζαντινό, εν μέρει 19ου αι.) ναό της Επισκοπής, ακουμπισμένο πλάι στον υπερμεγέθη σταυρό που τη φυλάει από τα 300 μ. υψόμετρο. Οι χωριανοί, λίαν κατατοπιστικοί. Σου υποδεικνύουν χωρίς πολλά πολλά τον θεόστενο δρόμο για την πύλη του κάστρου της Ωλένης. Ο ίδιος χωματόδρομος καταλήγει και στη μοναδικής ομορφιάς, σπηλαιώδη Μονή Ασκητή.

Μα καλύτερα να φιδογυρίσεις τις στροφές για το Γούμερο, πιο εύκολα θα τη βρεις από ‘κει. Και δεν θα χάσεις και την ευκαιρία να θαυμάσεις τα «μισοζώνια», τη φαντασμαγορική «είσοδο» στο παλιό κεφαλοχώρι, τις «ιδιαίτερες» γεωλογικά βαθμίδες στην πλαγιά του βουνού, με όλην την πλάση να απλώνεται στα πόδια σου...

Από την Αιτωλοακαρνανία μέχρι την Κυπαρισσία αγναντεύεις, όταν δεν έχει υγρασία, μέχρι και την Κεφαλονιά, την Ιθάκη, τις Στροφάδες νήσους, χωρίς προσπάθεια, με γυμνό οφθαλμό! Ευλογημένος και τούτος ο τόπος... Τα λείψανα του Γουμερόκαστρου, ο βυζαντινός Αϊ-Γιάννης Νίκοβας, η Παναγιά η Σπηλιώτισσα, η τριήμερη ζωοπανήγυρη του Βάραγκα, όλα σου «λένε» να ξανάρθεις.

Κι οι 700 του κάτοικοι, αγροκτηνοτρόφοι ήταν πάντοτε. Και σιτηρά πολλά καλλιεργούσαν. Βρώμη συγκεκριμένα- από την ενετική ονομασία «Βρωμερόν», το χωριό τους «καλλωπίστηκε» σε «Γούμερο»... Κρασί βρίσκεις άφθονο, τώρα, τυροκομειά, τσίπουρα... Ο,τι μπορείς να φανταστείς. Και τα μαθαίνεις όλα χαρτί και καλαμάρι στο καφενείο του Γιώργου Κοτσιρά, στην κεντρική πλατεία. Πολλοί θέλουν να σε κατατοπίσουν, να στο παρουσιάσουν «σωστά», έχει τόσα να προσφέρει.

%IMAGEALT%
Η Παναγιά η Σπηλιώτισσα, στη σκιά του βράχου που την ονομάτισε


Απομακρυσμένο θα το πεις: 30 χλμ. από Πύργο, 20 χλμ. απ’ την Αρχαία Ολυμπία, στους δυτικούς πρόποδες του όρους Φολόη. Η μεγαλύτερη κορυφή που εντοπίζεις υψώνεται στα 620 μ., ενώ σύμφωνα με τους μύθους, στο φυσικό τους «οχυρό» κάστρο τοποθετείται και η έδρα του Φόλου, του βασιλιά των Κενταύρων! Όρεξη να χεις, να ακούς ιστορίες... Και για περπάτημα να έχεις όρεξη!

3 χλμ. μακριά, ξεκινά το 2.5 ωρών πεζοπορικό μονοπάτι στο φαντασμαγορικό φαράγγι του Γούμερου - όχι όποιο κι όποιο! Το «ολυμπιακό μονοπάτι» -πάνω σε τμήμα της ιεράς οδού Ήλιδας- Ολυμπίας, που φιλοξενούσε το Μαντείο των αθλητών και τις αρχαίες ελιές, και όλα. Σήμερα, το σπήλαιο της Μονής Ασκητή συναντάς, αφιερωμένο στην Τίμια Ζώνη. Κι η αλήθεια είναι πως σου φτάνει.

Κρυμμένο καλά σε μια χαράδρα μήκους 1 χλμ.- βάθους 100 μ., προσεγγίζεται από ένα κυκλικό καλντερίμι, φτιαγμένο πέτρα πέτρα, επί Τουρκοκρατίας. Δυο βουνά γέρνουν πάνω απ’ το κεφάλι σου, ισορροπούν, σμίγουν, ακουμπιούνται, και στο χάσμα των δυο φυσικών σπηλαίων που σχηματίζονται, ίσα που χωράει το κατάλευκο ασκηταριό. Πώς σε στοιχειώνει καμιά φορά μια φωτογραφία; Πώς θες να πας σε ένα μέρος, μόνο και μόνο γι΄ αυτήν; E, κάπως έτσι συμβαίνει και τώρα. Άντε, γρήγορα, αλλιώς θα ξεμείνεις εδώ μέσα! Θα μονάσεις με τη σειρά σου στη Μονή.

    ===============================================






Ιστορικά μνημεία της Ηλείας (Βυζαντινά και Φράγκικα)

1. Ιστορικά μνημεία της Ηλείας Ιωάννα Δούρου Εκπαιδευτικός Π.Ε. Μέλος Δ.Σ. Συλλόγου Απανταχού Δουκιωτών «Ο Άγιος Νικόλαος»
2. Ναός Αγίας Σοφίας Ανδραβίδας
3. Ναός Αγίας Σοφίας Ανδραβίδας • Η πόλη της Ανδραβίδας αποτέλεσε την πρωτεύουσα του Αχαϊκού πριγκιπάτου κατά τον 13ο και 14ο αιώνα. στολίστηκε από τους Φράγκους με τρεις επιβλητικές εκκλησίες, αλλά μόνο η Αγία Σοφία έμεινε όρθια. Ο ναός της Αγίας Σοφίας χτίστηκε από τους Δομινικανούς μοναχούς στα μέσα του 13ου αιώνα όταν πρίγκιπας της Πελοποννήσου ήταν ο Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος.
4. Ναός Αγίας Σοφίας Ανδραβίδας • Σήμερα σώζεται μόνο ένα μέρος του ναού, το οποίο αντιστοιχεί στο τμήμα του ιερού με τα δύο πλάγια διαμερίσματα. • Tο υπόλοιπο οικοδόμημα χάθηκε από τις φθορές που επιφέρει ο χρόνος. • Στο εσωτερικό του ναού πραγματοποιούνταν οι στέψεις των διαδόχων του πριγκιπικού θρόνου και λάμβαναν χώρα οι συναντήσεις της μεγάλης «Κούρτης», δηλαδή του μεγάλου ιπποτικού συμβουλίου.
5. Κάστρο Χλεμούτσι
6. Κάστρο Χλεμούτσι • Στη χώρα μας ιπποκρατία υπήρξε και στην Πελοπόννησο και μάλιστα αρκετά χρόνια πριν τη Ρόδο και τα γύρω νησιά. • Kαθιερώθηκε με την ονομασία «φραγκοκρατία» λόγω της γαλλικής καταγωγής των ιπποτών κατακτητών. • Διήρκεσε κάτι περισσότερο από δύο αιώνες (1205 – 1432).
7. Κάστρο Χλεμούτσι • Στην Πελοπόννησο διασώζεται πληθώρα φράγκικων μνημείων, κυρίως φρούρια. • Ένα από αυτά, το φρούριο Χλεμούτσι (Clermont Castle), στέκει σε χαμηλό λόφο της δυτικότερης εσοχής της Ελληνικής γης στα νερά του Ιονίου. • Πέτρινο, επταγωνικό κάστρο που χρονολογείται μεταξύ 1220 και 1223. • Διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση. • Αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα ερείσματα του πριγκιπάτου της Πελοποννήσου.
8. Κάστρο Χλεμούτσι • Στεγάζει πλέον στις σκοτεινές αίθουσές του το πρώτο και μοναδικό ιπποτικό μουσείο της ηπειρωτικής Ελλάδας. • Εκθέματα του μουσείου είναι πριγκιπικά οικόσημα, νομίσματα της περιόδου, μέρη της πολεμικής εξάρτησης των ιπποτών, λυχνάρια, κοσμήματα και καλλωπιστικά σύνεργα των δεσποινών του πριγκιπάτου.
9. Κάστρο Γλαρέντζας Ερείπια της παραθαλάσσιας καστροπολιτείας της Γλαρέντζας
10. Κάστρο Γλαρέντζας • Ήταν κάστρο της παραθαλάσσιας μεσαιωνικής πόλης της Γλαρέντζας που βρίσκεται βορειοδυτικά της σημερινής Κυλλήνης. • Η Γλαρέντζα: υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά λιμάνια της Μεσογείου κατά το Μεσαίωνα. ήταν κέντρο εξαγωγικού εμπορίου με το Πρίντεζι, την Αλεξάνδρεια, την Κύπρο και τη Μικρά Ασία. Είχε σπουδαία τραπεζιτικά καταστήματα της εποχής εκείνης, όπως των Ατζαγιόλι και Περούτζι.
11. Κάστρο Γλαρέντζας • Το κάστρο χτίστηκε από τον Γοδεφρείδο Βιλεαρδουίνο μεταξύ 1210 και 1218. • Η πόλη περνούσε από οικογένεια σε οικογένεια μέχρι που δόθηκε ως προίκα στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, ο οποίος το 1430 αποφάσισε να την καταστρέψει. Τότε φαίνεται ότι καταστράφηκε και το κάστρο.
12. Κάστρο Γλαρέντζας Κρήνη με σχέδιο σκαλιστό σταυρό στην εκκλησία του Αγίου Φραγκίσκου της Γλαρέντζας
13. Μονή Βλαχερνών
14. Μονή Βλαχερνών • Είναι ένα αξιόλογο θρησκευτικό μνημείο που σχετίζεται με τον αιώνα που ακολούθησε την κάθοδο των σταυροφόρων ιπποτών στην Πελοπόννησο (13ος αιώνας). • Ξεκίνησε να οικοδομείται από τους Βυζαντινούς τον 12ο αιώνα και ολοκληρώθηκε από τους μοναχούς του Αγίου Φραγκίσκου που δημιούργησαν με τον τρόπο αυτό έναν συγκερασμό βυζαντινής και γοτθικής αρχιτεκτονικής.
15. Μονή Βλαχερνών • Αρχιτεκτονική πρωτοτυπία αποτελούν οι αποτροπαϊκής σημασίας διακοσμητικές πέτρινες κεφαλές, τις οποίες διατηρεί στο εξωτερικό του και «φυλάσσουν τον ναό από κάθε κακό» μέσω της τρομακτικής τους θωριάς (όπως συμβαίνει στους αντίστοιχους ναούς γοτθικής τεχνοτροπίας στη Δύση).
16. Μονή Βλαχερνών • Ένα επίπεδο, κατακόρυφο, ηλιακό ρολόι κοσμεί τον ναό. Το ρολόι αυτό είναι μια επίπεδη ορθογώνια πλάκα από λευκό μάρμαρο ενσωματωμένη στον Ν.Α. τοίχο μεταξύ των πωρόλιθων από τους οποίους είναι κατασκευασμένος ο ναός. • Ολόκληρο το Βυζαντινό τμήμα του ναού έχει κτιστεί με ορθογώνιους, κοκκινωπούς πωρόλιθους.
17. Κάστρο Κουνουπέλι Πύργος φράγκικος στο Κουνουπέλι
18. Κάστρο Κουνουπέλι • Δεν υπάρχουν ιδιαίτερα στοιχεία για το όνομα και την ιστορία του. • Πιθανότατα αποτέλεσε φυλάκιο για την απόκρουση επιδρομών πειρατών που την εποχή εκείνη ήταν συχνότατες.
19. Κάστρο Κατακόλου (Ποντικόκαστρο)
20. Κάστρο Κατακόλου (Ποντικόκαστρο) • Είναι ένα από τα δώδεκα κάστρα του Μοριά που αναφέρεται πως υπήρχαν για να προστατέψουν τον τόπο τον καιρό της Φράγκικης εισβολής. • Βρίσκεται στην κορυφή του ακρωτηρίου «ΙΧΘΥΣ». • Πήρε το όνομα του από το σχήμα της κορυφής του ακρωτηρίου που μοιάζει σαν σώμα ποντικού.
21. Κάστρο Κατακόλου (Ποντικόκαστρο) • Η θέα από εκεί είναι θαυμάσια. Ο Μουντάνερ αποκαλεί τη θέση αυτή σαν «μία από τις ωραιότερες τοποθεσίες όλου του κόσμου» και για αυτό οι Φράγκοι ονόμασαν το κάστρο Μποβουάρ ή Μπελβεντέρε. • Υποστηρίζεται ότι πιθανόν να καταστράφηκε από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο το 1430, όταν κατέστρεψε την Γλαρέντζα.
22. Μονή Σκαφιδιάς
23. Μονή Σκαφιδιάς • Μοναστηριακό συγκρότημα 2.500τ.μ. που χτίστηκε κατά τον 10ο αιώνα. • Ξεκίνησε ως αντρική μονή και στην πορεία μετατράπηκε σε γυναικεία, καθώς οι μοναχοί αναγκάστηκαν να καταφύγουν στη Ζάκυνθο, λόγω του Ενετοτουρκικού πολέμου του 1715. • Ο Πουκεβίλ απέδωσε το όνομά της στο γεγονός ότι είναι χτισμένη δίπλα στο χωριό του οποίου οι κάτοικοι παλαιότερα ασκούσαν το επάγγελμα των κατασκευαστών ξύλινων σκαφών, που ονομάζονταν «σκαφίδια».
24. Μονή Σκαφιδιάς • Δίνει την εντύπωση φράγκικου κάστρου, αν και κατασκευάστηκε από ορθόδοξους μοναχούς. • Η κατασκευή του έγινε για την προστασία από τις συχνές θαλάσσιες επιθέσεις Αλγερινών πειρατών. • Έχει πολεμίστρες, ενώ πιθανολογείται ότι παλαιότερα είχε καταχύστρα, από όπου οι αμυνόμενοι ζεματούσαν με καυτό νερό τους επιτιθέμενους. • Υπήρξε θέατρο πολεμικών συγκρούσεων στην επανάσταση του 1821. • Από το 1860 έχει αυτόνομη οικονομική διαχείριση. • Έχει πολλούς θησαυρούς, όπως ιερά σκεύη, άμφια, λειψανοθήκες, στολές, όπλα, εικόνες, νομίσματα και αναθήματα. • Σημαντικό είναι το αρχείο της μονής και η βιβλιοθήκη με πολλά χειρόγραφα βιβλία.
25. Κάστρο Ωλένης
26. Κάστρο Ωλένης • Βρίσκεται βορειοανατολικά στο οροπέδιο πάνω από την Ωλένη, μεταξύ Πύργου και Γούμερου. • Είναι φτιαγμένο από όχι πολύ μεγάλες πέτρες με συνδετικό χαλίκι και ασβέστη. • Έχει χτιστεί από Βυζαντινούς και ίσως να το επισκεύασαν αργότερα οι Φράγκοι ή οι Ενετοί. • Θα ήταν το καταφύγιο στην αρχή των ορθοδόξων Βυζαντινών Επισκόπων της Ωλένης και αργότερα των Λατίνων.
27. Μονή Ασκητή Γούμερου
28. Μονή Ασκητή Γούμερου • Πέτρινο, ασκεπές, ασβεστωμένο ναΐδριο που βρίσκεται στο άνοιγμα ενός φαραγγιού, στο άνοιγμα ενός πελώριου βράχου. Οροφή του είναι η φυσική σχισμή που χωρίζει στα δύο το βράχο. • Δεν γνωρίζουμε πότε κτίστηκε ο ναός. • Στην πίσω έξοδο του βράχου υπάρχουν τα υπολείμματα παλαιότερου κτίσματος και ίσως αυτό ήταν το αρχικό κτίριο του μοναστηριού. • Σήμερα δεν υπάρχει μοναστική ζωή σε αυτό, σε αντίθεση με το παρελθόν. • Θεωρείται μνημείο φυσικής ομορφιάς από την UNESCO.
29. Μονή Ασκητή Γούμερου Η παράδοση αναφέρει ότι πολλά χρόνια πριν, στη μονή ζούσε ένας ασκητής που τρεφόταν με γάλα κατσικιών, καρπούς και φρούτα από τα άγρια δέντρα. Μια νύχτα βρέθηκε εκεί ένας κυνηγός για καρτέρι, ο οποίος πυροβόλησε τον ασκητή μπερδεύοντάς τον με θήραμα, όταν ο ασκητής μπουσουλούσε στα χορτάρια για αναζήτηση τροφής. Ο κυνηγός περίμενε μέχρι το πρωί για να βρει το θήραμά του. Το αίμα τον οδήγησε στο πτώμα του ασκητή που είχε ξεψυχήσει μέσα στον βράχο. Λένε πως κρατούσε μια εικόνα της Παναγίας και από το αίμα του ξεπήδησε πηγή, από την οποία ακόμα και σήμερα αναβλύζει αγιασμένο νερό.
30. Άγιοι Ανάργυροι Αντρωνίου
31. Άγιοι Ανάργυροι Αντρωνίου • Ο ναός έχει κηρυχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. • Μέσα στο μικρό, βυζαντινό, κοιμητηριακό ναό των Αγίων Αναργύρων στο Αντρώνι συναντά κανείς μία από τις πιο ξεχωριστές αγιογραφίες της πατρίδας μας, αυτή του Αγίου Χριστοφόρου μεταμορφωμένου σε σκύλο. • Δεν είναι ξεκάθαρο το ποιος ήταν ο ρόλος του Αγίου Χριστοφόρου στη χριστιανική παράδοση και το γιατί εμφανίζεται με την αλλόκοτη αυτή μορφή.
32. Άγιοι Ανάργυροι Αντρωνίου • Κάποιοι υποστηρίζουν πως αυτός ο Άγιος καταγόταν από την φυλή των κυνοκέφαλων (πλάσματα με σώμα ανθρώπου και κεφάλι σκύλου). • Σύμφωνα με τους λογιότερους ο Άγιος ήταν άνδρας όμορφος που υπηρετούσε ως φρουρός στα ανάκτορα κάποιου βασιλιά, του οποίου η κόρη τον ερωτεύτηκε. Εκείνος για να αποκρούσει τις επιθέσεις της βασιλοπούλας έκανε δέηση προς τον Κύριο για να τον λυτρώσει από τις αμαρτίες και έτσι ο Κύριος τον μεταμόρφωσε σε σκύλο.
33. Αγία Τριάδα Δίβρης
34. Αγία Τριάδα Δίβρης • Ο ναός της Αγίας Τριάδος βρίσκεται στο κοιμητήριο της Δίβρης στη συνοικία Γκρουστάδες ή Απάνω Μαχαλάς. • Ανήκει σε μια ιδιότυπη παραλλαγή του απλού τετράστυλου σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο ναού. • Οι ειδικοί συμπεραίνουν ότι ανεγέρθη περί τα τέλη του 12ου και τις αρχές του 13ου αιώνα. Έχουν παρόλα αυτά διατυπωθεί απόψεις, σύμφωνα με τις οποίες είναι παλαιοχριστιανικός ναός που φτιάχτηκε πολύ νωρίτερα, περί τον 6ο αιώνα.
35. Αγία Τριάδα Δίβρης Ο ναός φέρει τοιχογραφικό διάκοσμο. Διακρίνονται δύο στρώματα. Το παλαιότερο είναι του 14ου αιώνα και το νεώτερο μεταβυζαντινό. Ο ναός διαθέτει κτιστό τέμπλο με μεταβυζαντινές τοιχογραφίες καθώς επίσης και κτιστή Αγία Τράπεζα εμπρός από την αψίδα, η οποία φέρει τοιχογραφικό διάκοσμο.
36. Μονή της Ίσοβας
37. Μονή της Ίσοβας • Βρίσκεται δίπλα στην Τρυπητή. • Σήμερα είναι ερειπωμένη και θεωρείται το σημαντικότερο φράγκικο κατάλοιπο στην Πελοπόννησο. • Χτίστηκε πιθανότατα από καθολικούς μοναχούς στις αρχές του 13ου αιώνα. • Το 1263 κατά την μάχη της Πρινίτσας πυρπολήθηκε από Τούρκους μισθοφόρους. • Από τη μονή φαίνεται το σημείο που συναντιούνται οι ποταμοί Αλφειός, Λάδωνας και Ερύμανθος στα Τριπόταμα.
38. Μονή της Ίσοβας
39. Μοναστήρι Σμέρνας
40. Μοναστήρι Σμέρνας • Το μοναστήρι στο χωριό της Σμέρνας βρίσκεται κάτω από την ασβεστολιθική κορυφή με σχήμα πυραμίδας του όρους Λαπίθας με υψόμετρο 773 μέτρα. • Ορίζεται ως ένας από τους σπουδαιότερους θησαυρούς του συμπλέγματος φύσης και ανθρώπινης παρέμβασης. • Το εκκλησάκι αποτελεί εκτός από αναπόσπαστο τμήμα ενός άλλοτε κατοικημένου μοναστηριού, ένα σπηλαιοκλήσι στο σκοτεινό εσωτερικό του οποίου συμβαίνει να βρέχει. Η βροχή δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι σταλαγματιές από την οροφή του σπηλαίου.
41. Μονή Σεπετού
42. Μονή Σεπετού • Μοναδική σε θέα, τοπίο και αρχιτεκτονική πάνω από το φαράγγι του Τρίτωνα και ακριβώς απέναντι από τον ομώνυμο καταρράκτη. • Στην επανάσταση του 1821 αποτέλεσε τόπο συσκέψεων για τους οπλαρχηγούς. • Το 1915 επλήγη από καταστροφική πυρκαγιά, αλλά διασώθηκε η πολύτιμη εικόνα της Θεοτόκου.
43. Μονή Σεπετού Παρόλο που υπάρχουν πολλές βάσιμες ιστορικά ετυμολογικές πληροφορίες σχετικά με την ονομασία του μοναστηριού υπάρχει η εξής ιστορία: Ήταν δύο γυναίκες με τα παιδιά τους πάνω στο βράχο που σήμερα βρίσκεται το μοναστήρι. Η μία γυναίκα ήταν πιστή στην ορθοδοξία, ενώ η άλλη άπιστη. Στην εποχή τους υπήρχε ο θρύλος ότι στα μέρη τους κοντά στην Ανδρίτσαινα έρχεται η Παναγία και κάνει θαύματα. Παρότρυνε η θεοσεβούμενη γυναίκα την άλλη να πιστέψει τα θαύματα της Παναγίας και για να την πείσει πέταξε το παιδί της από το βράχο. Η Παναγία έσωσε το παιδί. Η δύσπιστη έριξε και αυτή με τη σειρά της το δικό της παιδί, φωνάζοντας «σε πετώ». Καθώς ήταν, όμως, άπιστη το παιδί τσακίστηκε.
44. Λοιπά κάστρα Υπάρχουν ιστορικές πληροφορίες και για άλλα κάστρα, για τα οποία όμως διασώζονται ελάχιστές πληροφορίες. Ενδεικτικά αναφέρονται: • Κάστρο Σταμίρο (κοντά στο Σιμόπουλο και στo Σκλίβα) • Κάστρο Βουνάργου • Κάστρο Ρέντας (Χειμαδιό) • Κάστρο Γούμερο (ανάμεσα Γούμερο, Κλινδιά και Αγία Άννα) • Κάστρο Χελιδόνι • Κάστρο Αράκλοβο (κοντά στη Μίνθη) • Κάστρο Σμέρνας (κορυφή Λάπιθα μεταξύ Σμέρνας, Γκραίκα, Γρύλλου και Βρίνας) • Κάστρο Αγίας Ελένης (Θεισόα)
45. Λοιπά κάστρα Επάνω στο λόφο του γκρεμισμένου κάστρου του Γούμερου
46. Λοιπά κάστρα Ερείπια του θρυλικού κάστρου «Αράκλοβο» κοντά στη Μίνθη
47. Για το τέλος… • Πληθώρα μνημείων και σίγουρα δεν έχει γίνει αναφορά σε όλα στα πλαίσια αυτής της παρουσίασης. • Ας επισκεφθούμε και ας γνωρίσουμε μνημεία που βρίσκονται στο νομό μας. • Να προστατέψουμε και να αναδείξουμε τα μνημεία της περιοχής μας που αποτελούν πολιτιστική μας κληρονομιά και μπορούν να αποτελέσουν βάση ανάπτυξης.
48. Ευχαριστίες Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον Μέλτη Τσαπόγα (εγγονό του Μέλτη Παπακωνσταντίνου) για την εξαιρετική καταγραφή που κάνει εδώ και αρκετά χρόνια και το υλικό που ευγενικά μας παραχώρησε.
49. Πηγές • Η Ηλεία δια μέσου των αιώνων (1924) Παπανδρέου Γ. • Πέτρα και ξίφος - Κάστρα και ιππότες στο Μοριά (2015) Τσαπόγας Μέλτης • Τα μεσαιωνικά κάστρα του Μοριά Σφυκόπουλος Ιωάννης • Φωτογραφικό Αρχείο Κωνσταντίνου Γιαννόπουλου • Ολυμπιακή Γη (2004) Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων • Ιερά Μητρόπολις Ηλείας • «Ο Άγιος Χριστόφορος ο Κυνοκέφαλος ως Απαντάται στην Ηλεία» Αρχιμανδρίτου Φιλαρέτου Ναπ. Σπανοπούλου - androni.blogspot.gr • http://plykogiannis.blogspot.gr/ • http://www.visitilia.gr/ • ΓΟΥΜΕΡΟ: Αναδεικνύεται η Ιερά Μονή Ασκητή Θοδωρής Λάμπος (http://www.protinews.gr/) • Αγία Σοφία – Ανδραβίδα http://www.andravida-killini.gr/

50. Η παρουσίαση θα είναι διαθέσιμη στο www.douka-ilias.gr


ΠΗΓΕΣ


Πύργος Ηλείας - Βικιπαίδεια


 ==========================================


     
 Pyrgos Greece, the capital city, between Katakolon and Ancient Olympia

                  ===================================

                                           
                                                   Katakolon Greece

  =============================================

          
Η μηχανή του χρόνου - Οι αρχαίοι Ολυμπιακοί αγώνες Α΄

    ================================================

        
 Η μηχανή του χρόνου S04E33 Οι αρχαίοι Ολυμπιακοί αγώνες Β΄

Δημοσίευση σχολίου