Κυριακή, 6 Δεκεμβρίου 2015

ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΟΙ ΘΕΟΙ ΧΟΡΕΥΟΥΝ « ΚΙΝΙΚ »

                                      
( Για τον Ηλία και την Ειρήνη )

Σάββατο πρωί. Νυσταγμένοι μεν, χαρούμενοι δε ανταμώνουμε με τους κουμπάρους μας Πρόδρομο και Βάσω, έξω από το σπίτι τους, με μια μικρή καθυστέρηση, το αποκαλούμενο και ως « ακαδημαικό» τέταρτο». 


Μετά τους « εναγκαλισμούς, τι κάνετε, όλα καλά, είμαστε έτοιμοι; , ξεχάσαμε τίποτα; » αναχωρούμε για τον προορισμό μας, το Περιβόλι Πίνδου για να σμίξουμε με τον αγαπημένο μας φίλο τον Λάκη-γέννημα θρέμμα της περιοχής.



Το Περιβόλι, «μια ομορφιά πραγματική, απλή κι αληθινή» όπως γράφει ο Ενισλείδης, είναι χτισμένο σ' ένα φυσικό άνδηρο της μακεδονικής Πίνδου σε υψόμετρο 1350 μέτρα. Η επίσημη ονομασία μόνο ηχητική συγγένεια έχει με την αρχική ονομασία του οικισμού. Οι εντόπιοι βλαχόφωνοι κάτοικοι του οικισμού το ονομάζουν «Πριβόλεα» ή «Πιριβόλεα». Η βλάχικη αυτή ονομασία προέρχεται από την ελληνική λέξη περιβολή που σημαίνει «περιβεβλημένος χώρος, περιοχή».

Αφού πήραμε τα απαραίτητα εφόδια για την εκδρομή μας ήτοι νερά, καφέδες, τσιγάρα , τυροπιτάκια και λοιπά « μασουλάκια » ξεχυθήκαμε στην ασφάλτινη θάλασσα της Εγνατίας συνοδευόμενοι και από άλλους δύο πολύ καλούς φίλους τον Γιώργο και τη γυναίκα του Δέσποινα.

Αφήνοντας την Εγνατία πίσω μας και πλησιάζοντας προς Βάλια Κάλντα, το τοπίο αμέσως σου επιβάλλεται προσφέροντας μαγεία στα μάτια σου και καθάριο οξυγόνο στα πνευμόνια σου. Πράσινο, ονειρεμένο πράσινο παντού να δίνει βαθύχρωμες ανασαιμιές, ένας ύμνος προς την ελευθερία,μια ανείπωτη, άγρια ομορφιά που λες και μόνο μια φορά επιτρέπεται να υπάρξει.

 

Η κοιλάδα της Βάλια Κάλντα ( βλάχικη λέξη που σημαίνει «ζεστή κοιλάδα» κατ΄ ευφημισμό) ονομάζεται έτσι γιατί εμφανίζει σημαντικές θερμοκρασιακές διακυμάνσεις 
στη διάρκεια του 24ώρου, με πολύ υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της ημέρας και πολύ χαμηλές κατά τη διάρκεια της νύχτας . Τα καλοκαίρια είναι δροσερά με αρκετές τοπικές βροχές. Η νέφωση είναι υψηλή και οι παγετοί συνηθισμένοι από τον Οκτώβριο μέχρι τον Μάϊο ενώ το χιόνι καλύπτει τον Δρυμό 7 με 8 μήνες το χρόνο . Ο Εθνικός Δρυμός της Πίνδου, βόρειο κομμάτι, επίσης περιλαμβάνει το Αρκουδόρεμα, τα βουνά Λύγκος και Μαυροβούνι ( υψ. 2159 ) μέχρι τις κορυφές του βουνού Αυγό ( Υψ. 2177 )

Το τοπίο είναι εντυπωσιακό και εκτός από την ποικιλία μορφολογικών και βλαστητικών χαρακτηριστικών, τονίζεται ακόμη από τεράστιους γκρεμούς και ορμητικά ρέματα. Το περιβάλλον είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την διαβίωση μιας τεράστιας ποικιλίας ειδών απ' το ζωικό και το φυτικό βασίλειο.

Το τοπίο καλύπτεται από πυκνά δάση Μαύρης - Λευκόδερμης Πεύκης και Οξυάς, αποτελεί δε καταφύγιο για πολλά είδη πουλιών, ανάμεσα στα οποία είναι και ορισμένα σπάνια αρπακτικά (γύπας- βασιλαετός) και μεγάλα θηλαστικά (αρκούδα - αγριόγιδο- ζαρκάδι) που έχουν εξαφανισθεί απ' τις περισσότερες περιοχές της Χώρας. Ολόκληρη η περιοχή αποτελεί ίσως τον πιο σημαντικό βιότοπο της Χώρας μας για την καφετιά αρκούδα.

Φτάνοντας στο χωριό μαγεμένοι ήδη από όσα μέχρις στιγμής είχαμε δει-ειδικά για μένα ήταν η πρώτη φορά- πλην όμως αρκούντως πεινασμένοι, ανταμώσαμε με τον Λάκη ο οποίος μας υποδέχθηκε με το ζεστό του χαμόγελο και μας οδήγησε στο σπίτι του όπου πραγματικά απολαύσαμε μια υπέροχη ατμόσφαιρα με νόστιμα, σπιτικά φαγητά από τις γυναίκες του σπιτιού, μητέρα, Θείες, ξαδέρφες, μοναδικό τσίπουρο, βλάχικη μουσική και απαράμιλλες χορευτικές φιγούρες- η εικόνα με το ποτήρι στο κεφάλι και τα χέρια να κινούνται πλήρως εναρμονισμένα θα μού μείνει αξέχαστη- από τον Πατριάρχη, τον κυρ-Βασίλη, πατέρα του Λάκη, γνήσιο « αρχοντάνθρωπο ».


 


Στην Ελλάδα η λέξη Βλάχος (με κεφαλαίο Β) χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει τους ομιλούντες την Βλάχικη γλώσσα (Αρμάνοι) ή τους ομιλούντες την Βλαχομογλενίτικη. Με την υποχώρηση της γλώσσας που παρατηρήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, η λέξη αναφέρεται πλέον και σε όσους προέρχονται από βλαχόφωνες οικογένειες χωρίς απαραίτητα να γνωρίζουν και να ομιλούν τη βλάχικη.

Σε κάποιες περιοχές των Βαλκανίων η λέξη Βλάχος σημαίνει γενικά τον ορθόδοξο χριστιανό, ανεξαρτήτως γλώσσας.

Η ιστορική έρευνα δεν έχει καταλήξει σε ένα γενικώς αποδεκτό συμπέρασμα για την προέλευση της λέξης και η έλλειψη ομοφωνίας σχετίζεται ως ένα βαθμό με τις διαφορετικές απόψεις που υπάρχουν για την καταγωγή των Βλάχων. Η ονομασία Βλάχος είναι ασαφής με γενικό κανόνα να σημαίνει τον λατινόφωνο. Οι κυριότερες απόψεις που αναπτύχθηκαν όσον αφορά την ετυμολογία του όρου είναι:

- Από την Πρωτο-γερμανική λέξη, κέλτικης ρίζας, "Walha" αργότερα "walch" ή "welsch", με την οποία οι αρχαίοι γερμανοί προσδιόριζαν τους Ρωμαίους και γενικότερα τους λαούς που είχαν ενσωματωθεί πολιτειακά και πολιτισμικά στον ρωμαϊκό κόσμο, που επίσης σημαίνει ξένο, μη Γερμανό αλλά λατινόφωνο και αφορά όλους τους λατινοποιημένους αυτόχθονες πληθυσμούς (συνήθως οι Κέλτες) της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, όπως φαίνεται και από τις ονομασίες των περιοχών όπως Wallonie στο Βέλγιο, Cornwall και Wales στη Βρετανία, Wallis στην Ελβετία, Wallachia στη Ρουμανία. 

Στη συνέχεια υιοθετήθηκε από τους περισσότερους λαούς οι οποίοι είχαν γείτονες λατινόφωνους πληθυσμούς, κι έτσι προκύπτει και η αντίστοιχη ετυμολογία από τηνπαλαιοσλαβική λέξη vlah που σημαίνει ξένος, αλλοεθνής, μη Σέρβος αλλά λατινόφωνος.Ο δανεισμός της από τους μεσαιωνικούς Σλάβους επιφέρει την φωνητική της μετατροπή σε Vlah. Υπό αυτή την μορφή μετεξελίσσεται σε όρο που προσδιορίζει πληθυσμούς της νοτιανατολικής Ευρώπης που ομιλούν διάφορες μορφές της βαλκανο-ρωμανικής γλώσσας δηλαδή των νεολατινικών διαλέκτων του Βαλκανικού χώρου.


- Από τον αιγυπτιακό όρο "φελάχ"(=αγρότης), αυτός που ασχολείται με γεωργικές εργασίες.

- Είναι εξέλιξη της λέξης Βληχή (δωρικά βλαχά) που σημαίνει βέλασμα.

- Προέρχεται από την λέξη Volcae, κέλτικη φυλή η οποία συνόρευε με τα γερμανικά φύλα και με αυτό το όνομα οι Γερμανοί αποκαλούσαν οποιονδήποτε λατινόφωνο

- Από την συνένωση των λέξεων valles (=κοιλάδα) και aqua (=νερό), δείγμα της ενασχόλησης των βλάχων με την κτηνοτροφία και την φροντίδα των ζώων.

- Από το λατινικό villicus που ήταν για τους Ρωμαίους ο αγρότης.

Μετά από τέτοια γαστριμαργική πανδαισία, η ξεκούραση ήταν μονόδρομος από τη « ξεκούραση » της μέχρι εκείνης της στιγμής απόδρασης από το κλεινόν άστυ. Στον όμορφο ξενώνα της κας Έλλης βρήκαμε αυτό που ζητούσαμε κι ετοιμαστήκαμε στη συνέχεια για « να ζήσουμε τον μύθο μας » ξανά, αυτή τη φορά το απογευματάκι όντες μάρτυρες και συμμετέχοντες τινές εξ ημών στο βλάχικο και άκρως ιστορικό δρώμενο του Κίνικ.

 


Ο Τρανός Χορός Κίνικ - Κόρλοου ντι λα Κίνικ - είναι ένα τελετουργικό δρώμενο που χαρακτηρίζει τη κοινότητα του Περιβολίου. Στο τριήμερο πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής - Στα Βίνερι - στις 26,27,28 Ιουλίου, κάθε απόγευμα με τα όργανα μπροστά ξεκινούν από το Μεσοχώρι για το πλάτωμα Κίνικ απ΄ όπου πήρε το όνομά του ο Τρανός Χορός.

Ο χορός Κίνικ αποτελεί μια ευκαιρία για αλληλογνωριμία των νέων του χωριού πάντα όμως μέσα στα αυστηρά πλαίσια των άγραφων κανόνων της τοπικής κοινωνίας.

Η μουσική που ακούγεται είναι μοναδική, δεν απαντάται συνήθως σε άλλα γλέντια κι εκδηλώσεις τονίζοντας τη μοναδικότητα του δρώμενου, τη μέθεξη της συμμετοχής.

Ο τόνος είναι επαναληπτικός ως εκ τούτου μυητικός και άκρως τελετουργικός. Τα τραγούδια που ακούγονται είναι συνήθως ιστορικά χωρίς να αποκλείονται και λυρικά, στη πλειοψηφία τους ελληνόφωνα. Το Κίνικ ξεκινά με το τραγούδι Σε περιβόλι μπαίνω και συνεχίζεται με τη Κορηλιανή, τη Πιρουσιάνα τη Γράμμουστα, το Πήγαινα το δρόμο δρόμο, τη Κράνα μες στο μπουγάζι και άλλα.

Στον Τρανό Χορό τα βήματα ακολουθούν τον χορό ως οργανικό στοιχείο, ως ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα όπου απουσιάζει το ατομικό εγώ και τη θέση του καταλαμβάνει το συλλογικό εμείς ενώ η κεφαλή του χορού αποτελείται από τους πρεσβύτερους προύχοντες.

Είναι κάποιες στιγμές που η πλάση σ΄ αγκαλιάζει κι εσύ εγκολπώνεσαι σ΄ αυτή, Θεός από τη μία, σπουργίτι από την άλλη μέσα στην απεραντοσύνη, τη σοφία, την ιστορία, την ομορφότερη γυναίκα του κόσμου, την Ελλάδα.

Στη πλατεία του χωριού, η μέθεξη και η μύηση συνέχισαν να είναι το γλυκόπιοτο κρασί μας ενώ η αίσθηση της χαράς και της περηφάνιας μεγάλωνε από το γεγονός ότι όλο και περισσότεροι νέοι κρατούσαν πλέον σφιχτά στη παλάμη τους τη σκυτάλη της παράδοσης για να τη περάσουν κι εκείνοι με τη σειρά τους στις επόμενες γενιές όταν σημάνει η ώρα .

Όταν έφτασε η ώρα του γυρισμού, μας αποχαιρέτησαν ακριβώς όπως μας υποδέχθηκαν : Μ΄ ένα χαμόγελο κι ένα ευγενικό και καλοσυνάτο βλέμμα ενώ εμείς μέσα μας ξέραμε πλέον καλά ότι σύντομα θα επιστρέψουμε πάλι εκεί που οι Θεοί χορεύουν Κίνικ.

Φίλε Λάκη σ΄ευχαριστούμε για το «ταξίδι» ...


Τρύφωνας Παπαλεωνίδας



 








              ------------------------------------------------------------------------------


ΠΗΓΕΣ


1) ΠΕΡΙΒΟΛΙ - Ένας χώρος μια ιστορία (γράφει ο ιστορικός ...
www.fora.gr/valiakalda/miaistoria.html

2) perivoli - valiacalda
www.fora.gr/valiakalda/istoria.html
Πηγή προέλευσης των κειμένων: Βιβλία του Θεοδώρου Σαράντη «Το χωριό ΠεριβόλιΓρεβενών-Συμβολή στην ιστορία του αρματολικιού της Πίνδου»,Αθήνα 1977,

3) Π.Ε. Γρεβενών - Αρχική Σελίδα
www.grevena.gr/perivallon/

4) Βλάχοι - Βικιπαίδεια
el.wikipedia.org/wiki/Βλάχοι

5) Η μουσικοχορευτική παράδοση των Βλαχόφωνων Ελλήνων ...
www.vlahoi.net/.../mousikoxoreftiki-paradosi-ton-vlahon-o-tranos-xoros

6) Κίνικ
www.fora.gr/valiakalda/kinik.html

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
γλωσσαριο - Μεγάλη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια της ...
constantinople.ehw.gr/forms/flemmaAdds.aspx?Mode...State...
άνδηρο, το
Eπίπεδη επιφάνεια, πλάτωμα, που κατασκευάζεται από επιχώσεις σε επικλινές έδαφος (π.χ. πλαγιές βουνών ή λόφων) και συγκρατείται με τη βοήθεια αναλημματικών κατασκευών (π.χ. τοίχων και αντηρίδων), με σκοπό τη δημιουργία χώρου κατάλληλου για την ανέγερση οικοδομημάτων

                                -----------------------------------------------------------------------------




Δημοσίευση σχολίου