Παρασκευή, 4 Δεκεμβρίου 2015

« Ο ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ » - ΚΛΕΙΤΟΣ ΚΥΡΟΥ

                                          

( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ )


Από τον ΑΣΤΡΟΛΑΒΟ δεν θα μπορούσαν να λείπουν αφιερώματα σε λαμπρές προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών που συνδέθηκαν ή συνδέονται με την αγαπημένη μου Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.

Το αφιέρωμα που ακολουθεί είναι για τον Κλείτο Κύρου.

Από τη μία πλευρά, φρονώ πώς είναι ένας τρόπος για να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ και να εκφράσω έτσι την ευγνωμοσύνη μου σ΄αυτή τη πόλη που πριν από αρκετά χρόνια με αγκάλιασε ωσάν μάνα στοργική και έγινε η δεύτερη πατρίδα μου.

Από την άλλη, είναι ένας τρόπος για να αναδείξω με τις ταπεινές μου δυνάμεις τις ζωογόνες και φωτοδότρες εκείνες φωνές μιας ολόκληρης περιοχής που μακάρι να απολάμβανε μεγαλύτερου σεβασμού εκ μέρους όχι τόσο του αθηνοκεντρικού κράτους - πάμε μια βόλτα στην γενέτειρά μου Κυψέλη Αττικής να δούμε την εγκατάλειψη που έχει προσλάβει τεράστιες διαστάσεις - αλλά κυρίως του κράτους της πλατείας Συντάγματος και ο νοών νοείτω.

Οι Βόρειοι σε μεγάλο βαθμό- εννοείται ότι δεν υπάρχουν κοινωνίες αγγελικά πλασμένες - είναι ωραίοι άνθρωποι. Άνθρωποι των επιστημών, των γραμμάτων, των τεχνών, άνθρωποι της εργατιάς, του μόχθου και της βιοπάλης, πραγματικά διαμάντια, μπεσαλήδες και κιμπάρηδες στη ψυχή και στα συναισθήματα .Το λιμάνι, η πανέμορφη παραλία με τη θαλασσινή αύρα και τον θαλασσινό αέρα που ενδυναμώνει την ανθρώπινη επικοινωνία, φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά και αντικαθιστά τις σκουριασμένες ιδέες και ανόητα στερεότυπα με άλλες ιδέες φρέσκιες και προοδευτικές. Όποια πέτρα και να σηκώσεις θα βρεις σε αυτή την ένδοξη γη έναν υπέρλαμπρο πολιτισμό και ιστορία αιώνων με μορφές, μνημεία, γεγονότα που καταγράφηκαν στις χρυσές σελίδες της ελληνικής ιστορίας και σημάδεψαν τη πορεία της οικουμένης.

Απόψεις, σχόλια και πληροφορίες εκ μέρους όλων των φίλων του ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΥ πέραν από απαραίτητες είναι και ιδιαιτέρως ευπρόσδεκτες.


Τρύφωνας Παπαλεωνίδας


  =================================================




    

« Ο ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ » - ΚΛΕΙΤΟΣ ΚΥΡΟΥ

Συντριβή (Κλείτος Κύρου)



[Ενότητα Τρίγλυφο]


«… ο εντεταλμένος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού επεσκέφθη χθες το Γερμανικόν νεκροταφείον ευρισκόμενον τρία χιλιόμετρα έξω της Θεσσαλονίκης και εξέφρασε τον θαυμασμόν του διά την απλότητα του κοιμητηρίου και τας καταπληκτικάς ευθυγραμμίας, τας οποίας σχηματίζουσιν αι πάλλευκοι πλάκες… εδήλωσεν όμως ότι το εις την είσοδον του νεκροταφείου ανεωχθέν “μπαρ” απετέλει μίαν αληθή παραφωνίαν ταράσσουσαν…»
(εφημερίδες)


Μάρτης 1945



Συντριβή



HELMUT W… γεννήθηκε στα 1922
Σκοτώθηκε στα 1944
Κείτεται τώρα ξαπλωμένος
Κι αγναντεύει τις ευθυγραμμίες
Που σχίζουν το κορμί του κάθετα
Νέος είκοσι δύο χρόνων
Και τα ξανθά του μαλλιά θα σπίθιζαν στον ήλιο
Και στα μάτια του τα γαλανά θα διάβηκεν η επιθυμία
Και θα δάκρυζε το χώμα κάτω απ’ τα στέρεά του πόδια
Και θα ’σερνε τη μνήμη της μακρινής του πατρίδας
Είκοσι δύο χρόνων
Και πλάι του
Εκατοντάδες άλλοι
Μελετούν τις ίδιες ευθυγραμμίες
Κι αναλογίζονται πως τα κουφάρια τους
Φκιαχτήκανε για σχήματα γεωμετρικά

HELMUT W… HELMUT W…
Είκοσι δύο χρόνων
Το βάζο της ζωής σου κομματιάστηκε
Μες στα νεανικά σου χέρια
Και πρόωρα μουσκέψανε
Τα χρυσαφένια σου όνειρα
Κι ούτε ποτέ φαντάστηκες πως ανελέητα θα σε πύρωναν
Οι σκληρές ηλιαχτίδες
Και το κορμί σου θα έσμιγε
Με τα θλιμμένα δειλινά
Με τα καρτερικά βελάσματα
Με τα τζιτζίκια
Με τις χλιαρές βροχές
Και με το γαλανό ουρανό
Κι ούτε ποτέ θα σκέφτηκες
Πως ένα μπαρ θα ορθώνονταν σιμά σου
Που θα μαστίγωνε τ’ αυτιά σου με τραγούδια
Και χάχανα Εγγλέζων μεθυσμένων


Από τη συλλογή Αναζήτηση – Αναμνήσεις μιας αμφίβολης εποχής (1949)


Σημείωση του ποιητή για την ενότητα «Τρίγλυφο»:

Μια περιπλάνηση σ’ ένα γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο. Βρισκόταν μισό περίπου χιλιόμετρο από την Πυλαία, ανηφορίζοντας για τον Χορτιάτη, έξω από τη Θεσσαλονίκη. Εκεί θάβονταν αποκλειστικά νεκροί των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων. Με την αποχώρηση των Γερμανών (και με τη βοήθεια του ελληνικού δαιμονίου, θα έλεγα) λειτούργησε στην είσοδο του νεκροταφείου ένα πρόχειρο μπαρ που εξυπηρετούσε τους Βρετανούς στρατιώτες της περιοχής. Kraft durch Freude (Χαρά δια της εργασίας), πολιτιστικός οργανισμός με σκοπό την ψυχαγωγία του Γερμανού στρατιώτη.


Πηγή: Κλείτος Κύρου, Εν όλω / Συγκομιδή 1943-1997 (1997)



          ====================================


 


Αισθάνομαι ότι η πόλη (Πανεπιστήμιο, Δήμος...) οφείλουν στον ποιητή περισσότερα από όσα ελάχιστα και με κάποια δόση τσιγκουνιάς του έχει δώσει. Γι αυτό και το blog, ως ελάχιστος φόρος τιμής.

Ο Κλείτος Κύρου είναι μεγάλος ποιητής, εξαίρετος μεταφραστής γι αυτό και διπλά αδικημένος από τον εν πολλαίς αμαρτίαις θεσμό των κρατικών  βραβείων που του έδωσε το μισό (!) βραβείο, το οποίο ο ποιητής, βεβαίως, γύρισε πίσω με αξιοπρέπεια. Τρυφερός πατέρας και καλός σύζυγος, συγκινητικά πιστός και αφοσιωμένος φίλος με την πιο πολιτική έννοια του όρου. Βαθειά μορφωμένος, ευγενής και λεπτός άνθρωπος, κοινωνικός και ευπροσήγορος, πολύ εργατικός αλλά και γλεντζές μέχρις εσχάτων. Σου ήταν αδύνατον να συνδυάσεις το έργο του ποιητή (σκοτεινό και εντασσόμενο στο κλίμα της ήττας) με αυτήν την πλευρά του προσώπου στην καθημερινή του ζωή με τα πειράγματα, τα σόκιν ανέκδοτα και τους έμμετρους αστεϊσμούς του.

Δεν είχα την τύχη να τον γνωρίσω εγκαίρως για να χαρώ το πνεύμα και την πνευματικότητά του, καθώς ήδη δεν «ήταν εντελώς παρών», αλλά μέσω της γυναίκας του Φιλιώς που λειτουργούσε ως καταλύτης, αισθάνθηκα τη ζεστασιά και, τολμώ να πω, την αγάπη του. Ίσως γιατί του έδειχνα τον ανυπόκριτο θαυμασμό μου και χαιρόταν με την ειλικρινή επίδειξη της αγάπης μου.

Το 2006, σε πολύ επιτυχημένη εκδήλωση προς τιμήν του στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος σε ένα κατάμεστο χώρο από φίλους και θαυμαστές της δουλειάς του ακούσαμε τη φωνή του μέσω της ηχογράφησης που έκανε παλιότερα, αυτής της βαθειάς και εκφραστικής φωνής. Ο Κύρου συμμετείχε με τον τρόπο του, μέσα στη σιωπή του πάντοτε. Στο τέλος της εκδήλωσης πολλοί άνθρωποι ζητούσαν να τους υπογράψει το μικρό βιβλίο που είχε κυκλοφορήσει για την εκδήλωση. Η Φιλιώ, προστατεύοντάς τον μου έκανε νόημα να σταθώ δίπλα του διακριτικά και να δω πώς υπογράφει. Ο ποιητής υπέγραφε με θερμές αφιερώσεις στα αγγλικά.

Το τελευταίο ποίημα-πόνημά του ήταν ο τρόπος αποχώρησής του. Είχε ζητήσει να καεί η σορός του και η τέφρα του να σκορπιστεί στον Όλυμπο. Όπερ και εγένετο.

Ο Κλείτος Κύρου είναι ένας ποιητής-διανοούμενος που έζησε τη ζωή ως πραγματικός gentleman και πραγματικός scholar.

της Ελένης Χοντολίδου


                     =============================


 

Ο Κλείτος Κύρου (Θεσσαλονίκη, 13 Αυγούστου 1921- 3 Απριλίου 2006) ήταν ποιητής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς.

Πρώτα βήματα

Σπούδασε νομικά στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Από το 1951 έως το 1983 εργάστηκε ως τραπεζικός υπάλληλος.

Για πρώτη φορά εμφανίστηκε στη λογοτεχνία δημοσιεύοντας το ποίημα «Προσμονή» στο περιοδικό «Φοιτητής» (5 Μαΐου 1945, τεύχος 3) της Θεσσαλονίκης.

Έλαβε μέρος στην αντίσταση κατά των Ναζί.

Ένας από τους μεγάλους του μεταπολέμου

Συνεργάστηκε με τα περιοδικά «Φοιτητής», «Ελεύθερα Γράμματα», «Διαγώνιος», «Νέα Πορεία», «Κοχλίας». Κατά το Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Πατάκη (σελ. 1191) είναι ο ένας από τους τρεις σημαντικότερους ποιητές του πρώιμου μεταπολέμου στη Θεσσαλονίκη. Οι άλλοι δύο είναι ο Π. Θασίτης και ο Μ. Αναγνωστάκης. Διετέλεσε γενικός γραμματέας του ΚΘΒΕ (1974-1976). Το 1988 τιμήθηκε με το Β' Κρατικό Βραβείο Ποίησης για το βιβλίο του «Τα πουλιά και η αφύπνιση», το οποίο δεν δέχτηκε. Το 1992 τιμήθηκε από την Ελληνική Εταιρεία Μεταφραστών Λογοτεχνίας για τη μετάφραση του έργου τού Κρίστοφερ Μάρλοου «Δόκτωρ Φάουστους» και το 1994 του απονεμήθηκε το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης για την τραγωδία τού Σέλεϊ «Οι Τσέντσι». Το 2005 η Ακαδημία Αθηνών τού απένειμε για το σύνολο του ποιητικού του έργου, το βραβείο Κώστα και Ελένης Ουράνη. Το σύνολο του έργου του (1943-1997) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Άγρα».

Κατέλιπε πλούσιο μεταφραστικό έργο. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες.

Λίγα λόγια για το έργο του

Ο Θανάσης Κωσταβάρας έγραψε στη «Λέξη» (τεύχος 38):

«Η διαρκής παρουσία της μνήμης [στο έργο του], η δύναμη με την οποία εισβάλλει, δίνοντας τη δική της, καθόλου ψυχρή ή ουδέτερη, άποψη, η αναίρεση που πραγματοποιεί ενός κόσμου φαινομενικά εφησυχασμένου, η αγρύπνια που φέρνει μαζί της, η τύψη και η ενοχή, όλα αυτά μαζί δίνουν μια άλλη διάσταση στην προβληματική του.

 Αφού δεν αρκούνται στο να αναπαράγουν τον αρχέγονο μύθο της πτώσης, αλλά πυργώνουν τη φυλακή, όπου το υποψιασμένο σύγχρονο άτομο είναι υποχρεωμένο να εκτίσει μια ισόβια ποινή, εξοφλώντας χρέη για τα οποία επιπλέον δεν είναι βέβαιο πως είναι αυτό το ίδιο υπεύθυνο … Νομίζω πως, τόσο τα ερεθίσματα που γονιμοποιούν τη φαντασία του Κ. Κύρου, όσο και οι ποιητικές απολήξεις τους, παρουσιάζουν ένα φάσμα, στην έκταση του οποίου περικλείονται όλα τα στάδια μετάβασης, από μια μορφή υποκειμενισμού, σε μιαν άλλου είδους θεώρηση του ατομικού και του καθολικού συνάμα προβλήματος.

Ξεκινώντας από έναν συναισθηματικό, αν μπορούσαμε να πούμε, νεοσυμβολισμό, φτάνουν στην έστω και εν 'συνδυασμώ' προσέγγιση του γενικότερου θέματος της ανθρώπινης φύσης. Με όλες τις ενδιάμεσες κλίμακες της ιδεολογικής μετατόπισης, από την πίστη ως την αμφιβολία, από τον ενθουσιασμό ως την απογοήτευση … ο Κύρου από ένα σημείο και πέρα δίνει διαστάσεις ντοκουμέντου της ανθρώπινης περιπέτειας, όπως αυτή βιώνεται στους ταραγμένους καιρούς μας. Και συγχρόνως φορτίζει με μια ένταση τραγικού κύρους το λόγο του».

 

Έργα



Ποίηση

Αναζήτηση (1949)

Σε πρώτο πρόσωπο

Κραυγές της νύχτας

Κλειδάριθμοι (1963)

Απολογία (1966, 1976 συμπληρωματική έκδοση)

Οι κατασκευές 1949-1979 (1980 συγκεντρωτική έκδοση)

Τα πουλιά και η αφύπνιση (1987)

Μια διαδρομή (1990, επιλογή ποιημάτων του από τον ίδιο)

Περίοδος χάριτος (1992)

Ο πρωθύστερος λόγος (1996)

Εν όλω. Συγκομιδή 1943-1997 (1997, συγκεντρωτική έκδοση)

Αλλά η αφή πες μου πώς γίνεται να διασωθεί (2000 ανθολογία από Μ. Μέσκο)

Πεζά

Οπισθοδρομήσεις. Αναδρομή ζωής (2001, αυτοβιογραφικό)

Μεταφράσεις

G. Apollinaire «Ζώνη» (1962)

F. G. Lorca «Σαν περάσουν πέντε χρόνια» (1962)

Auden «Ποιήματα» (1973)

A. Mac Leish «Ποιήματα» (1973)

Τ. Σ. Έλιοτ «Η Τετάρτη των τεφρών - Τα τραγούδια του Άριελ - Τέσσερα κουαρτέτα» (1988)

Τ. Σ. Έλιοτ «Ρημαγμένη γη» (1990)

Τζων Φορντ «Κρίμα που είναι πόρνη» (1986)

Κρίστοφερ Μάρλοου «Δόκτωρ Φάουστους» (1990)

Μπυς Πέρσυ Σέλλεϋ «Οι Τσέντσι» (1993)


             ========================


 Ένα πρωινό του 1958 στη Θάσο

ο Κλείτος Κύρου πήρε ένα σεντόνι

και ένα καπέλο, έστησε τη μηχανή

και ζήτησε από τη γυναίκα του να

τον φωτογραφίσει.

Όταν οι ντόπιοι ρώτησαν ποιoς

είναι εκείνη απάντησε:

«Είναι από καιρό φευγάτος.»

Όσο για το ερώτημα τί του άρεσε

να φωτογραφίζει,

απαντάει η Φιλιώ Κύρου:

«Τα πάντα. Η ανάγκη του Κλείτου

να εκφραστεί δεν μπορούσε να

περιοριστεί μόνο στα νοήματα, στις

λέξεις της ποιήσής του. Χρειαζόταν

και τα νοήματα και τις λέξεις των

εικόνων»


      =========================================


ΕΝ ΟΛΩ





Επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Άγρα ο συγκεντρωτικός τόμος του ποιητικού έργου του σπουδαίου ποιητή της Θεσσαλονίκης Κλείτου Κύρου, ένα χρόνο μετά το θάνατό του. Ο τόμος είχε πρωτοεκδοθεί το 1997 με προμετωπίδα από κολάζ του ποιητή.

Το βιβλίο αυτό, όπως δηλώνεται και από τον τίτλο του, συγκεντρώνει όλη την ποιητική παραγωγή του Κλείτου Κύρου απο το 1943 ως το 1997.

Περιέχει τις ποιητικές συλλογές Αναζήτηση, Έξι καημοί, Σε πρώτο πρόσωπο, Κραυγές της νύχτας, Κλειδάριθμοι, Τα πουλιά και η αφύπνιση, Περίοδος Χάριτος και άλλα ποιήματα, Ο πρωθύστερος λόγος, Ακροτελεύτια.


       ===================================


ΟΠΙΣΘΟΔΡΟΜΗΣΕΙΣ

 


Το κείμενο του Κλείτου Κύρου προέρχεται από τη σειρά των εκπομπών με τίτλο "Εν όλω" που ηχογραφήθηκαν για τον 9,58FM της ΕΡΤ 3 με επιμέλεια Γιώργου Καλιεντζίδη και μεταδόθηκαν από τις συχνότητές του από την 1.2.2000 έως τις 25.4.2000.
Περιέχει τις ενότητες Οι πρόγονοι, Οι γονείς, Κολέγιο, Μεσοπόλεμος, Πόλεμος και Κατοχή, Απελευθέρωση, Λογοτεχνικές συντροφιές, Πρώτες εκδόσεις, Τρελές συντροφιές, Κινηματογράφος, Οικογένεια, και συμπληρώνεται από εργογραφία του ποιητή.
"Θα πρέπει εξαρχής να τονίσω ότι ελαχιστότατες φορές κατέφυγα μέχρι σήμερα στον πεζό λόγο. Κι ακόμη, να διευκρινίσω πως το κείμενο που ακολουθεί δεν μπορεί με κανέναν τρόπο, απολύτως με κανέναν τρόπο, να συμπεριληφθεί στην κατηγορία των αυτοβιογραφιών οποιασδήποτε μορφής. Περιλαμβάνει ένα σύνολο αναδρομών στα περασμένα, χωρίς την παραμικρή ιδανική χρονολογική σειρά. Ένα σύνολο από άτακτες μνήμες που εφορμούν στα τυφλά σε γεγονότα κάποιων άλλων εποχών. Οι απώτεροι χρόνοι είναι και οι πλέον προτιμούμενοι. Ίσως, επειδή το βάθος του χρόνου ασκεί μια διαφορετικού είδους γοητεία, που αποβαίνει συνάμα και πιο καταλυτική. Και πάντοτε, το τονίζω αυτό, χωρίς την παραμικρή επιδίωξη.
Πάντοτε το παρελθόν αποκτά διαστάσεις, είναι η σκάλα που ανεβαίνει αδιάκοπα στον ουρανό, μια αγκαλιά ονείρων να διατηρούνται εν καταψύξει μέσα σε πολύχρωμα κουτιά."


Κλείτος Κύρου

  ============================================


ΨΗΓΜΑΤΑ ΜΝΗΜΗΣ (ΣΚΛΗΡΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟ)






[...] Η ανά χείρας έκδοση αποτελεί μια μικρή περιπλάνηση στις φωτογραφίες που τράβηξε ο Κύρου και μια οφειλή τιμής τόσο στον ίδιο, που δώρισε μέρος του αρχείου του στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, όσο και στη σύζυγό του Φιλιώ και τα παιδιά τους, Ελένη και Γιώργο, που ολοκλήρωσαν τη δωρεά προσφέροντας και το υπόλοιπο αρχείο, καθώς και το φωτογραφικό αρχείο του Κύρου.

[...] Το φωτογραφικό αρχείο του Κύρου περιέχει περισσότερα από 10.000 αρνητικά, 1.380 διαφάνειες, χιλιάδες τυπώματα μικρών κυρίως διαστάσεων και δύο λευκώματα, παραγωγή μιας φωτογραφικής δραστηριότητας που ξεκίνησε στον Μεσοπόλεμο και συνεχίστηκε μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του. [...]

(από το κείμενο του Γιώργου Κουμαρίδη)



Φωτογράφιση: Κλείτος Κύρου


         ===========================================





ΠΗΓΕΣ



[PDF]Κλείτος Κύρου. Ψήγματα Μνήμης. Φωτογραφίες ... - MIET







Ένα blog για τον ποιητή Κλείτο Κύρου | Parallaxi Magazine




Κλείτος Κύρου - Βικιπαίδεια


Κλείτος Κύρου, Επικήδειος








     ===============================================


                                           


                              Κλείτος Κύρου - Κραυγή Δεκάτη Πέμπτη


                                                    


                                       Κλείτος Κύρου - Αναζήτηση
                      
Δημοσίευση σχολίου