Δευτέρα, 23 Νοεμβρίου 2015

William Shakespeare - Ουίλλιαμ Σαίξπηρ








Η Ελισαβετιανή εποχή

 Η Ελισαβετιανή εποχή χαρακτηρίζεται ως μια πολύ σημαντική και αυστηρή εποχή ως προς την καθημερινή ζωή, την θρησκεία, την κουλτούρα αλλά και διάφορα άλλα στοιχεία που αναπτύχθηκαν κατά την περίοδο στέψης της Βασίλισσας Ελισάβετ ως Μονάρχης της Αγγλίας και μέχρι τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια βασιλείας της.

EΛΙΣΑΒΕΤΙΑΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 

Δύο σημαντικές εξελίξεις επηρέασαν την Αγγλική οικονομία κατά τη διάρκεια του 16ου αιώνα και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της βασιλείας της Ελισάβετ Α’ οι οποίες είναι: η μεγάλη ανάπτυξη του πληθυσμού και η εξαιρετικά μεγάλη άνοδος των τιμών. Η πρώτη ήταν ιδιαίτερα αισθητή στη γενιά του Σαίξπηρ. Όταν γεννήθηκε, ο πληθυσμός ανερχόταν στα 3,1 εκατομμύρια. Ήδη κατά ένα τρίτο μεγαλύτερος από όταν γεννήθηκε ο πατέρας του, παρότι λίγο πριν την γέννηση του Ουίλλιαμ μια σειρά καταστροφών σκότωσε το 5% του πληθυσμού. Η ανάπτυξη αυτή συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του Σαίξπηρ και , στο τέλος της, ο πληθυσμός είχε αυξηθεί κατά 50% ακόμα.

 ΦΤΩΧΕΙΑ 

Το αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η φτώχεια , η οποία φυσικά ήταν έντονη από την εποχή του Μεσαίωνα, αλλά τότε είχε εποχιακό και « τοπικό » χαρακτήρα.

 Τον 16ο αιώνα όμως, η φτώχεια έγινε κυρίαρχη και συνεχής, και οδήγησε στην εμφάνιση του σοβαρού προβλήματος της αλητείας. Μια μειονότητα των « ζόρικων »
  ζητιάνων που εξαπατούσαν και απειλούσαν τους ευυπόληπτους πολίτες, έβγαλαν κακό όνομα για όλους τους μετανάστες και τους περιπλανώμενους . Τα προβλήματα χειροτέρεψαν με την απόλυση ναυτικών και μισθοφόρων. Σαν συνέπεια, οι νόμοι κατά της αλητείας έγιναν πολύ αυστηροί, δυσκολεύοντας τους περιπλανώμενους ηθοποιούς και υποχρεώνοντας τους να αποκτούν άδεια μετακίνησης κάτω από την κηδεμονία σημαντικών ευγενών. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι περιπλανώμενοι φτωχοί θα έκαναν καλύτερα να έμεναν στις περιοχές τους, όπου η κοινοτική αλληλεγγύη θα τους εξασφάλιζε μια στοιχειώδη επιβίωση. Το πόσο άσχημες ήταν οι συνθήκες θα το γνώριζε και ο Σαίξπηρ από πρώτο χέρι. Στο δάσος του Άρντεν, τα τελευταία χρόνια της ζωής του, οι συνθήκες ήταν τόσο κακές, που στα 1613-1614 τα παιδιά των φτωχών πέθαιναν από ασιτία κατά δεκάδες. Στα 1615-1616 πολλές γυναίκες ήταν ανίκανες να τεκνοποιήσουν και όταν στα 1617-19 άρχισαν ξανά να συλλαμβάνουν, τις πιο πολλές φορές απέβαλλαν. Οι περισσότερες πιθανότητες για τους φτωχούς να βρουν δουλειά ή ακόμα και ελεημοσύνη βρίσκονταν στο Λονδίνο, όπου η βιομηχανική ανάπτυξη και η οικοδομική δραστηριότητα δημιούργησαν νέες θέσεις εργασίας και όπου οι Αρχές της πόλης φρόντιζαν με διάφορους τρόπους να εκτονώνουν την πίεση προσφέροντας βοήθεια. Έτσι οι φτωχοί συσσωρεύονταν στις φτωχογειτονιές των ανατολικών και δυτικών προαστίων και θερίζονταν από τις αρρώστιες.




ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ

 Η φτώχεια μεγάλωνε ακόμη περισσότερο εξαιτίας του πληθωρισμού. Βέβαια, ενώ σε σύγκριση με την άνοδο των τιμών στον 20ο αιώνα, η άνοδος κατά 95% κατά την διάρκεια των 44 χρόνων της βασιλείας της Ελισάβετ φαίνεται ασήμαντη, η επίδραση στην οικονομική πραγματικότητα ήταν πολύ σκληρή. Το φαινόμενο μπορούσε να κατανοηθεί από λίγους ειδικούς, ενώ ο πολύς κόσμος πίστευε ότι ήταν αποτέλεσμα της απληστίας. Ο πληθωρισμός επιδεινωνόταν από την άνοδο του πληθυσμού. Στην αρχή της βασιλείας της Ελισάβετ ο πληθυσμός μειώθηκε αρχικά στα 1555-57 εξαιτίας ενός λιμού και στη συνέχεια στα 1557-59 εξαιτίας μιας επιδημίας. Όμως αυτή ήταν η τελευταία φορά που έγινε κάτι τέτοιο. Τα επόμενα χρόνια ακολούθησε η μείωση του πληθυσμού λόγω της κατάρρευσης της τιμής. Στην συνέχεια με τις καταστροφές των σοδειών και τους πολέμους που ακολούθησαν οι τιμές ανέβηκαν στα ύψη. Έτσι πολλοί άνθρωποι που ζούσαν σε απομονωμένες περιοχές πέθαιναν από την πείνα.




 ΘΡΥΛΟΣ ΤΗΣ GLORIANA

 Η συναίνεση λοιπόν στηριζόταν τόσο στην πειθώ όσο και στη βαθιά γνώση των αρχών της τακτικής και της διοίκησης. Για να κάνει τον εαυτό της το επίκεντρο της νομιμοφροσύνης, η Ελισάβετ εκμεταλλεύτηκε όλα τα  « μειονεκτήματα »
 που είχε μια γυναίκα σε ένα ανδροκρατούμενο κόσμο, για να δημιουργήσει το μύθο της « ενδοξότατης » (Gloriana).Δεν ήταν σκέτη ματαιοδοξία αυτό που την ωθούσε να επιδεικνύει το ταλέντο της στα « Virginals »

 (παλαιό είδος μικρού τσέμπαλου) και στο χορό, ή που την ενθάρρυνε να επιδεικνύει κοσμήματα και ρούχα. Και μια θεά έπρεπε να έχει πιστούς και αυτός ήταν ο ρόλος της βασιλικής αυλής. Αφού η αυλή ήταν η πηγή της ανάπτυξης, το κοινωνικό κέντρο της χώρας και το επίκεντρο της πολιτικής και της εξουσίας όποιος ήθελε να έχει κάποια αξία στον Ελισαβετιανό κόσμο, έπρεπε να κάνει κάποια εμφάνιση εκεί. Με αυτό τον τρόπο εξύψωσε ταυτόχρονα τη μοναρχία, την οποία υπηρετούσαν όλοι, μεγάλοι και μικροί. Ακόμα και αυτοί που περιορίζονταν τις εμφανίσεις τους στην αυλή στο ελάχιστο δυνατόν, βασίζονταν σε συγγενείς και φίλους για να μνημονευτούν στη βασίλισσα, έτσι ώστε να θυμάται ότι ήταν πιστοί. Στην αυλή, μια σειρά δραστηριοτήτων προωθούσε την πανηγυρική επίδειξη των υπηρεσιών προς τον μονάρχη. Μέσα στο παλάτι, γίνονταν θρησκευτικές τελετές, Μάσκες, χοροί και φυσικά θεατρικές παραστάσεις. Τα βασιλικά Χριστούγεννα δεν μπορούσαν να ολοκληρωθούν χωρίς τους ηθοποιούς. Η Ελισάβετ είχε κατά τη δεκαετία του 1580 δικό της θίασο και αργότερα ο θίασος« οι άνθρωποι του Τσάμπερλαιν »
   μαζί με τον Σαίξπηρ εμφανίζονταν συχνά στην αυλή. Έξω από το παλάτι, οργανώνονταν κυνήγια και πάνω απ’ όλα, κονταρομαχίες. Ο θρύλος της Gloriana,επέτρεψε ώστε η πραγματικότητα μιας βασίλισσας που γερνούσε, να εξιδανικευτεί από την Ελισάβετ και του αυλικούς της, σε μια φλογερή εξύμνηση της ίδιας της μοναρχίας. Είναι φυσικός ο πειρασμός να απορρίψει κανείς αυτόν τον θρύλο ως ψεύτικο και ασήμαντο.


ΚΟΝΤΑΡΟΜΑΧΙΕΣ 

Η αρένα για κονταρομαχίες ήταν απαραίτητη σε όλα τα παλάτια της Ελισάβετ, αλλά οι εκδηλώσεις σ’ αυτές ήταν περισσότερο ένας συνδυασμός πανηγυριού και λογοτεχνικών αγώνων παρά μια αναπαράσταση μάχης. Ο υποψήφιος πολεμιστής εμφανιζόταν με συμβολική φορεσιά με την ακολουθία του και παρουσίαζε στην Ελισάβετ μια αλληγορική ζωγραφιά συνοδευόμενη από ένα κομψό λογύδριο που επέτρεπε στο μονομάχο να επιδείξει το πνεύμα του. Αργότερα αναρτούσαν τις ζωγραφιές αυτές στη Σιλντ Γκάλλερυ στο Ουάιτχωλ.

 ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΑ ΑΓΑΘΑ 



Η τάση των ανθρώπων να προσπαθούν πάντα να δείχνουν όσο ωραιότεροι γίνεται δεν αποτελεί καινούργιο χαρακτηριστικό μιας εποχής που, όπως και να το κάνουμε, ξεχωρίζει για την ρηχότητα που διακρίνει τους «πολιτισμένους» λαούς. Από γιγαντιαίες περούκες, ψεύτικες ελιές και ανδρικά παπούτσια με τακούνια, μέχρι μαυρισμένα δόντια, απλυσιά και αλουσιά, και ασφυκτικά φορέματα για τις γυναίκες, οι κατά καιρούς τάσεις της, ευρωπαϊκής κυρίως, μόδας στην ιστορία μοιάζουν σήμερα από γελοίες έως επικίνδυνες.

 1. Στενός κορσές 

Ο ελισαβετιανού τύπου κορσές αποτελούσε βασικό γυναικείο εσώρουχο από τις αρχές του 16ου αιώνα. Όλοι έχουμε δει ταινίες εποχής με τις παραμάνες να σφίγγουν ασφυκτικά τα κορδόνια του κορσέ της λαίδης, προκειμένου η μέση της να «μπει» όσο πιο μέσα επιτρέπουν οι αντοχές της (ένα βήμα πριν της κοπεί η ανάσα δηλαδή). Σκοπός του κορσέ, βέβαια, δεν ήταν μόνο να κάνει την γυναικεία μέση να φαίνεται λεπτότερη, αλλά κυρίως να «πατικώσει» το στήθος προς τα πάνω, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ολοστρόγγυλο, εντυπωσιακό μπούστο. Λόγω του σκληρού υλικού από το οποίο ήταν δημιουργημένος ο κορσές, οι γυναίκες δε μπορούσαν μεν να αναπνεύσουν, αλλά καμάρωναν για τις στητές τους πλάτες και την εντυπωσιακή τους κορμοστασιά. Όσο, βέβαια, εντυπωσιακό «trend» κι αν υπήρξε ο κορσές, όσο ελκυστικές κι αν έκανε τις γυναίκες να δείχνουν, άλλο τόσο επικίνδυνος ήταν, καθώς συμπίεζε τόσο πολύ τα εσωτερικά τους όργανα και παραμόρφωνε τα πλευρά τους που προκαλούσε στις γυναίκες συχνά δυσκολία στην αναπνοή και λιποθυμία. Στις αρχές του 20ου αιώνα ο κορσές αντικαταστάθηκε από το σουτιέν.

 2. Μαύρισμα… δοντιών

 Ανάμεσα στις παρωδίες της μόδας στην ελισαβετιανή εποχή ήταν και τα μαύρα δόντια. Περί τον 16ο αιώνα, λοιπόν, ένδειξη πλούτου ήταν να αφήνουν οι αριστοκράτες τα δόντια τους να χαλάνε και να μαυρίζουν. Γιατί; Γιατί αυτό έδειχνε πως οι πολύ πλούσιοι δεν χρειαζόταν να τρώνε κανονικό, απλό φαγητό, όπως ο υπόλοιπος κόσμος, αλλά απολαυστικά γλυκά και το πρόχειρο φαγητό της εποχής, τα οποία φυσικά κατάστρεφαν τα δόντια. Όχι, βέβαια, πως και αυτά να μην έτρωγαν θα επιβίωναν τα δόντια τους περισσότερο. Οι «οδοντόκρεμες» και οι σκόνες δοντιών της εποχής ήταν πολύ χειρότερες για την υγεία των δοντιών.

 ΣΠΙΤΙΑ 

Επίσης εκείνη την εποχή γαιοκτήμονες, οι εύποροι αγρότες και οι πλούσιοι, ήταν εξίσου ικανοί να προσφέρουν στον εαυτό τους μεγαλύτερα φωτεινότερα και πιο ζεστά σπίτια. Και όλα τα σπίτια ήταν πιο άνετα επιπλωμένα. Υπήρχε παραδοσιακή πληθώρα υφασμάτων ακόμη και σε ένα φτωχικό εγγλέζικο σπίτι όπως κουβέρτες, σεντόνια και ρούχα, υφασμένα από την οικογένεια. Έβρισκε πλέον κανείς χαλιά και ταπετσαρίες και υπήρξε μια άνθιση στο κέντημα περισσότερο για κοσμική παρά για εκκλησιαστική χρήση. Τα επιτραπέζια σκεύη βελτιώθηκαν επίσης σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα, με καλύτερα σμαλτωμένα κεραμικά και σκεύη από κασσίτερο ή από γυαλί και ασήμι για τους πιο εύπορους. Η επιπλοποιία εξελίχθηκε σε ποσότητα, ποιότητα και φινίρισμα.

 Το Ελισαβετιανό θέατρο 

Η Ιταλία με την Commedia dell'arte πρόσφερε στη σύγχρονη Ευρώπη τους πρώτους καθαρά επαγγελματίες ηθοποιούς σε οργανωμένους θιάσους, ενώ παράλληλα με το έργο των Αναγεννησιακών αρχιτεκτόνων, προετοίμασε το δρόμο για την εμφάνιση του με το ζωγραφιστό σκηνικό και το αψιδωτό προσκήνιο. Η Αγγλία όμως διεκδικεί τον τίτλο της πατρίδας του πρώτου σύγχρονου συγγραφέα που μπορεί να συγκριθεί με τους δασκάλους του Αρχαίου Ελληνικού Δράματος, τον William Shakespeare (1564-1616). Οι θίασοι που εμφανίζονταν στα Ελισαβετιανά θέατρα βρίσκονταν όλοι κάτω από την προστασία κάποιου ευγενή. Το 1594 ο Σαίξπηρ εμφανίζεται στη θεατρική ομάδα Lord Champerlain’s men (θίασος του Λόρδου Αρχιθαλαμηπόλου), η οποία χρηματοδοτείται από το Λόρδο Champerlain. Στο θίασο οι ηθοποιοί διέθεταν δική τους θεατρική στέγη, δικά τους κείμενα για το υποβολείο, δικά τους κοστούμια και σκηνικά αντικείμενα και ο καθένας τους είχε μετοχές στην επιχείρηση, διατηρώντας έτσι το δικαίωμα για ένα μέρος των κερδών. Τα θεατρικά κείμενα θεωρούνταν πολύτιμα αντικείμενα και διατηρούνταν σε χειρόγραφα και φυλάγονταν από το θίασο που τα είχε στην κατοχή του. Τα έργα του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ τυπώθηκαν, γιατί κανένα από τα χειρόγραφα του δεν επέζησε και παρά την παγκόσμια αναγνώριση του, πολύ λίγες πληροφορίες έχουμε γι’ αυτόν. Μετά την εποχή του Σαίξπηρ, το Αγγλικό θέατρο αρχίζει να παρακμάζει. Όταν ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος τα θέατρα σφραγίστηκαν, η παραστάσεις απαγορεύτηκαν και οι ηθοποιοί έπαψαν πια να υπάρχουν. Το θέατρο ξανάρχισε τις δραστηριότητες του το 1660, μετά από 18 χρόνια σιγής.




Το θέατρο την εποχή του Σαίξπηρ

 Η Ελισαβετιανή εποχή είναι γνωστή ως περίοδος μεγάλης συγγραφικής ακμής του Σαίξπηρ. Χαρακτηρίζεται ως περίοδος ευημερίας και ανάπτυξης χωρίς να αναφέρονται οι δολοπλοκίες και τα εγκλήματα που έγιναν, με σκοπό την επικράτηση του θρόνου της βασίλισσας. Οι «μυστικές» αυτές διαμάχες βέβαια, αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για σαιξπηρικά έργα όπως «Ριχάρδος Γ», «Ερρίκος ΣΤ» και «Μάκβεθ» εκπληρώνοντας την επιθυμία του απλού λαού να μάθει τι διαδραματίζεται πίσω από την σωστή και καθώς πρέπει εικόνα της βασιλικής αυλής.

 Μετά τον θάνατο της Ελισάβετ Α’ το 1603, βασιλιάς της Αγγλίας ανέλαβε ο Ιάκωβος Α’. (James I), Όταν ο νέος βασιλιάς ήρθε στο Λονδίνο, ο Σαίξπηρ μαζί με άλλους εκλεκτούς ηθοποιούς και συγγραφείς της χωράς του αποδέχτηκε στην είσοδο της πόλης. Ευτυχώς για τον Σαίξπηρ ο βασιλιάς Ιάκωβος αγαπούσε το θέατρο το ίδιο όπως και η προκάτοχος του. Ο ίδιος ήταν αρκετά διανοούμενος και υποστήριζε την φιλολογία και προστάτευε τις τέχνες. Μετά από δέκα μέρες της στέψης του βασιλιά ο ίδιος πήρε επίσημα υπό την προστασία του τον θίασο του Σαίξπηρ. Από τότε η θεατρική ομάδα μετονομάστηκε «Οι άνθρωποι του βασιλιά». Ο Σαίξπηρ συμμετείχε ως ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας.

 Οι ηθοποιοί έπρεπε να είναι ταυτόχρονα και χορευτές, τραγουδιστές και πολλές φορές οργανοπαίχτες, γιατί η μουσική έπαιζε σημαντικό ρόλο στα έργα και στις ζίγκες που ακολουθούσαν. Οι ζίγκες, που ήταν χοροί με τραγουδιστούς διαλόγους, ήταν πολύ αγαπητές στο Ελισαβετιανό κοινό και ο ηθοποιός Γουίλλιαμ Κεμπ ήταν πολύ δημοφιλής για τις ερμηνείες του σ' αυτές.

 Οι κλόουν και οι τρελοί που έκαναν την εμφάνισή τους σε τόσα Ελισαβετιανά έργα είχαν τη συνήθεια, όπως και οι zanni της Κομέντια ντελ' Άρτε, να αυτοσχεδιάζουν. Λέγεται μάλιστα ότι ο Σαίξπηρ όταν έβαλε τον Άμλετ να λέει στους θεατρίνους «Μην αφήσετε εκείνους που παίζουν τους τρελούς να πουν παραπάνω απ' ότι έχει προγραμματιστεί γι' αυτούς» είχε κατά νου τον κωμικό ηθοποιό Ρίτσαρντ Τάρλετον που ήταν διάσημος για τους αυτοσχεδιασμούς του. Επίσης είναι πολύ πιθανό ένα μέρος των σκοτεινών αστείων στα Σαιξπηρικά έργα να είναι αποτέλεσμα στιγμιαίων αυτοσχεδιασμών που ενσωματώθηκαν στα θεατρικά κείμενα.

 Η ιδέα του πλούτου και της ευημερίας με την Ελισάβετ στο θρόνο, θα προκαλέσει σιγά σιγά το ενδιαφέρουν του λαού για την γνώση του παρελθόντος του. Αστικοί θρύλοι και βρετανικά παραμύθια είναι η τροφή στην άγνοια τους. Κι εκείνη τη στιγμή το που το βρετανικό γένος αφυπνίζεται από το λήθαργο της άγνοιας για τις ρίζες του, το θέατρο ακμάζει με γοργούς ρυθμούς και τα συγγραφικά έργα του Σαίξπηρ παίρνουν την τιμητική τους. Βέβαια η λογοκρισία, οι φυλακίσεις και το κλείσιμο θεάτρων είναι φαινόμενα που δεν παραλείπονται στο χώρο του θεάτρου. Ο Σαίξπηρ όμως προστατεύεται από το Λόρδο Αρχιθαλαμηπόλο με αποτέλεσμα να βλέπει την ηθοποιία να γίνεται επάγγελμα και οι άλλοτε γελωτοποιοί να φέρουν τον τίτλου του καλλιτέχνη. Βέβαια το θέατρο δε μπορούσε να επισκιάσει την δίψα του ανθρώπου για βία. Έτσι βάναυσοι τρόποι διασκέδασης όπως οι σκυλομαχίες συνέχιζαν να διαδραματίζονται πλάι-πλάι σε μεγάλα θεατρικά έργα. Κατά την Ελισαβετιανή εποχή (1558-1603) στη νότια όχθη του ποταμού Τάμεση του Λονδίνου, χτίστηκε από τους γιούς Burbage το πιο φημισμένο θέατρο, το οποίο ονομάζεται «Globe».Το θέατρο αυτό καταστράφηκε δύο φορές. Η πρώτη φορά ήταν από πυρκαγιά, μετά από ένα έργο που παίχτηκε το «Ερρίκος Η» του Σαίξπηρ. Αφού ξαναχτίστηκε τον επόμενο χρόνο παρέμεινε σε χρήση για 31 χρόνια και μετά κατεδαφίστηκε. Έπειτα από χορηγία ενός Αμερικάνου περιηγητή το θέατρο φτιάχτηκε ξανά. Σ’ αυτό το θέατρο παίχτηκαν τα πιο πολλά έργα του Σαίξπηρ.

  Το «Globe» το αποτελούσε μια πλατφόρμα που τις περισσότερες φορές είχε ένα κιγκλίδωμα. Γύρω-γύρω υπήρχε χώρος για όρθιους θεατές αλλά και δύο με τρείς γαλαρίες οι οποίες είχαν πάγκους και σκαμνιά. Ανάμεσα στα καθίσματα και στη σκηνή υπήρχαν θέσεις για τους μουσικούς. Μια τρομπέτα έδινε το σήμα για την έναρξη της παράστασης. Ο θίασος του θεάτρου βρισκόταν κάτω από την προστασία ενός ευγενή. Στο θίασο που δούλευε ο Σαίξπηρ οι ηθοποιοί είχαν δικά τους κοστούμια και δική τους στέγη. Επίσης έπρεπε να ξέρουν να χορεύουν και να τραγουδούν γιατί η μουσική είχε σημαντικό ρόλο στις παραστάσεις. Την εποχή εκείνη απαγορεύονταν οι γυναίκες ηθοποιοί, τους γυναικείους ρόλους τους υποδύονταν άντρες. Οι άντρες που υποδύονταν τις γυναίκες επιλέγονταν για την λεπτή και γλυκιά τους φωνή αλλά και το χαριτωμένο παρουσιαστικό τους. Εκπαιδεύονταν δίπλα σε πιο έμπειρους για να παίζουν τον ρόλο της Ιουλιέτας ,της Βιόλας και άλλων πολλών. Τέλος τους ρόλους των ηλικιωμένων, όπως της παραμάνας, τους υποδύονταν οι κωμικοί.



 Στη διάρκεια της βασιλείας της Ελισάβετ, το ενδιαφέρον των πανεπιστημίων και των σχολείων μετακινήθηκε αργά αλλά σταθερά από τα δράματα με βάση την αρχαιοκλασσική παιδεία και κουλτούρα σε έργα βασισμένα στην ιστορία της Αγγλίας ή στην πρόσφατη ιταλική θεατρική παραγωγή. Στις αρχές του 1600 η επίδραση των κολλεγίων είχε αρχίσει ήδη να φθίνει , ήταν όμως πλέον διαδεδομένη ανάμεσα στους μαθητές η γνώση του αρχαίου και του ξένου θεάτρου όπως και των διαφορετικών θεατρικών τεχνικών. Η εποχή αυθεντικού μεγαλείου για το αγγλικό θέατρο άρχισε όμως μόνο όταν λόγιοι και μορφωμένοι συγγραφείς ξεκίνησαν να εργάζονται για επαγγελματίες θιάσους.

 University Wits 

Το 1580 εμφανίζονται τα πρώτα έργα μιας ομάδας μορφωμένων συγγραφέων και λογίων, των University Wits (ωραία πανεπιστημιακά μυαλά), που άρχισαν να γράφουν για το δημόσιο θέατρο. Οι πιο γνωστοί είναι οι Thomas Kyd, Christopher Marlowe, John Lully, Robert Greene. Γύρω στα 1590 εμφανίστηκαν λοιπόν συγγραφείς που με τα έργα τους κάλυψαν την απόσταση που χώριζε την αισθητική του μορφωμένου κοινού από αυτήν του λαϊκού κοινού. Η πρόσμειξη των στοιχείων του κλασικού θεάτρου με αυτά του μεσαιωνικού με θέματα, μορφές και υλικό από τις πιο διαφορετικές πηγές που έλαβε χώρα στα έργα τους, έβαλε τις βάσεις πάνω στις οποίες ο Σαίξπηρ και οι σύγχρονοί του δημιούργησαν το νέο δράμα.

 Ο Σαίξπηρ (1564-1616) έγινε μέτοχος του θιάσου των Lord Chamberlain’s Men, που δημιουργήθηκε στο Λονδίνο και που το 1603 πήρε το όνομα King’s Men. Τα επόμενα 18 χρόνια ο Σαίξπηρ έγραψε και έπαιξε αποκλειστικά γι’ αυτόν τον θίασο. Όταν το 1599 ο θίασος έχτισε το δικό του θέατρο, το Globe, ο Σαίξπηρ έγινε ένας από τους συνιδιοκτήτες του κτιρίου. Η δραστηριότητά του περιλάμβανε αυτήν του συγγραφέα, του ηθοποιού και του μέτοχου, και του απέδιδε πολλά κέρδη αφού ήδη από το 1597 μπόρεσε κι αγόρασε ένα μεγάλο σπίτι στη γενέθλια πόλη του, το Stratford, όπου κι εγκαταστάθηκε μόνιμα από το 1610, ενώ κατά το θάνατό του είχε φτάσει το καθεστώς του πλούσιου ευγενή. Έχει γράψει 36 θεατρικά έργα τα οποία χωρίζονται σε 3 κατηγορίες:



 Α. ιστορικά δράματα

 (Ερρίκος ο 6ος, Ριχάρδος ο 3ος, Βασιλιάς Ιωάννης, Ερρίκος ο 4ος, Ερρίκος ο 5ος, Ερρίκος ο 8ος)

 Β. κωμωδίες

 (Η στρίγκλα που έγινε αρνάκι, Οι δύο ευγενείς της Βερόνας, Πολύ κακό για το τίποτα, Όνειρο καλοκαιρινής νυκτός, Έμπορος της Βενετίας, κ.ά.)

 Γ. Τραγωδίες

 (Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Τίτος Ανδρόνικος, Οθέλλος, Άμλετ, Μάκβεθ, Βασιλιάς Ληρ, Κοριολάνος, κ.ά.)

 Οι πηγές των ιστοριών του είναι πολύ διαφορετικές: ιστορία, μυθολογία, θεατρική λογοτεχνία, θρύλοι… Σχεδόν όλα τα έργα του είναι γραμμένα σε ελεύθερους στίχους και σε πρόζα. Δεν είναι χωρισμένα σε πράξεις αλλά σε πολυάριθμα επεισόδια, τα οποία δεν τηρούν τις ενότητες του χρόνου και του τόπου. Τα πρόσωπα είναι πολλά αλλά ελάχιστοι είναι οι σημαντικοί γυναικείοι ρόλοι στα έργα του, και εν γένει όχι πάνω από 2-3 (ήταν περιορισμένος ο αριθμός των νεαρών ηθοποιών που ήταν έμπειροι και μπορούσαν να τους παίξουν). Η δράση είναι πολύπλοκη και εμπλουτίζεται από παράλληλες πλοκές/ιστορίες ενώ η αφήγηση είναι σχεδόν απούσα και η ιστορία διαδραματίζεται εξ ολοκλήρου επί σκηνής, ενώπιον των θεατών.

 Κοινά στοιχεία του Σαίξπηρ και των συγχρόνων του 

 Τα γεγονότα παρουσιάζονται σε χρονολογική σειρά μέσω μιας διαδοχής σύντομων εν γένει σκηνών.

   Η δράση μετακινείται ελεύθερα σε πολλά μέρη, τα οποία δεν αποδίδονται σκηνικά αλλά υποδεικνύονται μέσα από τις ατάκες των ηθοποιών. 

 Χρόνος και χώρος μπορούν να μεταβληθούν με ταχύτητα, ενώ ο το ύφος των έργων ποικίλλει και μπορεί να περνά από το κωμικό στο σοβαρό και αντιστρόφως. 

 Η γλώσσα είναι ποιητική, γεμάτη αναφορές, μεταφορές και υπαινιγμούς. Τα περισσότερα έργα εξάλλου αντανακλούν την πεποίθηση της εποχής σ’ ένα ηθικό σύστημα όπου ο άνθρωπος είναι ουσιαστικά ελεύθερος να επιτελέσει τις δικές του επιλογές, υφιστάμενος όμως και τις συνέπειές τους.

Θεατρικοί θίασοι και θέατρα 

 1608: μέχρι αυτή τη χρονιά όλα τα σταθερά θέατρα του Λονδίνου ήταν εγκατεστημένα εκτός των· συνόρων της πόλης και μόνον όταν ο θρόνος ανέλαβε το δικαίωμα να ορίσει με ακρίβεια τα μέρη όπου θα μπορούσαν να παίζουν οι ηθοποιοί, οι θίασοι άρχισαν τότε να μεταφέρονται στο εσωτερικό της πόλης. 

 Οι περισσότεροι θίασοι κατάφεραν να αποκτήσουν μια μόνιμη έδρα μετά το 1608.· 

 Το διάστημα 1590-1642 τα θέατρα στο Λονδίνο έκλεισαν τουλάχιστον 14 φορές και για· περιόδους που κυμαίνονταν από 3 εβδομάδες μέχρι και 18 μήνες. Στο διάστημα του αναγκαστικού κλεισίματος των θεάτρων οι θίασοι συχνά χρεοκοπούσαν, ή κατάφερναν να επιβιώσουν πουλώντας μέρος ή όλα τα κείμενά τους στους εκδότες ή βάζοντας σε υποθήκη τα κοστούμια τους.

 Τα θέατρα στο Λονδίνο χωρίζονταν σε 2 κατηγορίες:  

Α) τα δημόσια, αυτά δηλαδή με κτιριακή δομή σε ανοικτό χώρο που προορίζονταν για ευρύτερο κοινό. Προέρχονται από τις αυλές των πανδοχείων και τις αρένες. Έξι τουλάχιστον πανδοχεία χρησιμοποιούνταν ως θεατρικοί χώροι. Οι αρένες χρησιμοποιούνταν για τους αγώνες με σκυλιά και αρκούδες και αποτέλεσαν το μοντέλο των θεατρικών κτιριακών δομών σε ανοιχτό χώρο. 

 Β) τα ιδιωτικά, δηλαδή οι κλειστές κατασκευές για το πιο αριστοκρατικό κοινό.

Τα θρησκευτικά μυστήρια και οι ηθολογίες στήνονταν σε ανοιχτό χώρο.

 Τα interludes και οι masques σε κλειστό. Οι περιπλανώμενοι ηθοποιοί έπαιζαν στα κάστρα ή στις ταβέρνες μέχρι το 1570. 

 Πριν το 1642 χτίστηκαν τουλάχιστον 10 δημόσια θέατρα. Τα πιο γνωστά είναι: Red Lion, Theatre, The Rose, The Fortune, The Swan, The Globe, The Red Bull. 

 Ξέρουμε ότι τα θέατρα αυτά είχαν ένα είδος εσωτερικής σκηνής (inner stage or discovery place), έναν κρυμμένο από το βλέμμα του κοινού χώρο, που φανερωνόταν όταν η σκηνική δράση το απαιτούσε, με το άνοιγμα μιας πόρτας ή με το τράβηγμα της κουρτίνας.


Αποτέλεσμα εικόνας για ριχάρδοσ ο γ σαίξπηρ


Τα σκηνικά, τα κοστούμια και η μουσική: 

Στο αγγλικό θέατρο χρησιμοποιούνταν απλά σκηνογραφικά στοιχεία που έμοιαζαν περισσότερο με τις μεσαιωνικές επαύλεις παρά με επιτηδευμένες παραστάσεις επηρεασμένες από την Ιταλία. 

- Από μια συγκεκριμένη μελέτη αποδεικνύεται πως χρησιμοποιούνταν τα ακόλουθα αντικείμενα: τραπέζια, καρέκλες, σκαμπώ, κρεβάτια, χαλιά και μαξιλάρια, υφαντά, θρόνοι και κουρτίνες, φέρετρα, πτώματα και φορεία, δέντρα, κλαδιά, λουλούδια και θάμνοι.

 -Οι σκηνικές πρακτικές της ελισαβετιανής περιόδου προέρχονται από τις μεσαιωνικές. Αντικείμενα ριγμένα επί σκηνής που αγνοούνταν για σχεδόν όλη την παράσταση και χρησιμοποιούνταν την κατάλληλη στιγμή. - Η σημασία της σκηνογραφίας και των θεαματικών εφέ αυξήθηκε μετά το 1603, όταν άρχισε να επιβάλλεται η αισθητική της αυλής. Προστέθηκε επίσης η χρήση της μουσικής και του μπαλέτου.

 - Τα κοστούμια ήταν γενικά αυτά της ελισαβετιανής εποχής. Υπήρχαν όμως και άλλα και χωρίζονταν σε 5 κατηγορίες:

 Α. κοστούμια «απηρχαιωμένα» για πρόσωπα εκτός εποχής (ανήκαν σε άλλη ιστορική εποχή) ή εκτός μόδας.

 Β. αρχαία κοστούμια με πτυχές αρχαιοελληνικές 

Γ. ευφάνταστα κοστούμια για φαντάσματα, μάγισσες, θεότητες ή αλληγορικές μορφές. Δ. παραδοσιακά κοστούμια που συνδέονταν με ιδιαίτερα πρόσωπα όπως ο Ρόμπιν Χουντ, ο Ταμερλάνος, ο Φάλσταφ, κ.ά. Ε. κοστούμια χαρακτηριστικά ορισμένων φυλών όπως οι Τούρκοι, οι Ινδιάνοι, κ.ά.

 -Μουσική:

 η τρομπέτα αναγγέλλει την είσοδο κάποιου προσώπου, ή την ανάγνωση κάποιας απόφασης ή διατάγματος. Τα ταμπούρλα για τις σκηνές της μάχης ενώ ένα μουσικό φόντο συνόδευε πολλές σκηνές.


          ----------------------------------------------------------------------------------------------




Τι ξέρουμε για τον Σαίξπηρ;

Από τον Διονύση Ν. Μουσμούτη

Μπιλ Μπράισον

Σαίξπηρ

Όλη η αλήθεια για τη ζωή του

μτφρ.: Ελένη Βαχλιώτη, εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 176, ευρώ 16

Πριν από τουλάχιστον 200 χρόνια, ο ιστορικός Τζορτζ Στίβενς παρατήρησε ότι όσα γνωρίζουμε για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ περιορίζονται σε κάποια σκόρπια γεγονότα. Γνωρίζουμε ότι γεννήθηκε στο Στράτφορντ-απόν-Εϊβον και ότι στο μέρος αυτό έκανε οικογένεια. Γνωρίζουμε ότι πήγε στο Λονδίνο και ότι έγινε ηθοποιός, επέστρεψε στο Στράτφορντ, έκανε τη διαθήκη του και πέθανε. Ύστερα από συστηματική έρευνα ετών, οι μελετητές έχουν ανακαλύψει περίπου 100 ντοκουμέντα σχετικά με τον Σαίξπηρ και την οικογένειά του, όπως αρχεία βαπτίσεων, συμβόλαια ακινήτων, πιστοποιητικά φορολογίας, πιστοποιητικά γάμου, εντολές κατάσχεσης, δικογραφίες κ.ά. Υπάρχουν εντούτοις πολλά κενά στις γνώσεις για τη ζωή του, εκ των οποίων πολλά είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Για παράδειγμα, δεν γνωρίζουμε ούτε ακριβώς πόσα έργα έγραψε ούτε με ποια σειρά. Κάποια συμπεράσματα μόνον ως προς τα βιβλία που διάβαζε, αλλά δεν είναι γνωστός ούτε ο προμηθευτής του ούτε τι τα έκανε όταν τελείωνε την ανάγνωσή τους. Παρότι τα κείμενά του συντίθενται από περίπου ένα εκατομμύριο λέξεις, μόνο δεκατέσσερις λέξεις είναι γραμμένες από τον ίδιο: έξι υπογραφές με το όνομά του και οι λέξεις «από εμένα» στη διαθήκη του. Δεν υπάρχει γραπτή περιγραφή της περιόδου που έζησε για το πώς έμοιαζε. Το πρώτο κείμενο που αναφέρεται στην εμφάνιση και στην προσωπικότητά του, γράφτηκε δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του από κάποιον Τζον Όμπρι: «Ήταν ένας άνδρας ωραίος, με καλές αναλογίες, πολύ ευχάριστος στην παρέα, ετοιμόλογος και πνευματώδης». Δεν είμαστε σίγουροι για τη σωστή ορθογραφία του ονόματός του, αλλά, ως φαίνεται, δεν πρέπει να ήταν και ο ίδιος σίγουρος, γιατί στις υπογραφές του που σώθηκαν, το όνομα δεν απαντάται ούτε δύο φορές με τον ίδιο τρόπο. Είναι άγνωστο επίσης αν έφυγε ποτέ από την Αγγλία, με ποιους ανθρώπους έκανε παρέα ή πώς διασκέδαζε. Άλυτο μυστήριο παραμένουν και οι σεξουαλικές του προτιμήσεις. Μόνο για ελάχιστες ημέρες της ζωής του μπορούμε να πούμε με σιγουριά πού βρισκόταν.

Αυτό που έχουμε στη διάθεσή μας για τον Σαίξπηρ είναι τα έργα του -όλα, εκτός από ένα ή δύο-, κι αυτό χάρη στις προσπάθειες των συνεργατών του Χάρι Κοντέλ και Τζον Χέμινγκς, που συγκέντρωσαν μετά τον θάνατό του ολόκληρο σχεδόν το έργο του σε έναν τόμο,που αποτελεί εξαιρετική, αξιόπιστη πηγή. Η διαπίστωση ότι γνωρίζουμε πολύ λίγα για τον άνθρωπο προκύπτει ακριβώς επειδή σώζεται το μεγαλύτερο μέρος του έργου του. Αν είχαν σωθεί μόνο οι κωμωδίες του, θα τον θεωρούσαμε τύπο μάλλον ρηχό. Αν είχαμε μόνον τα σονέτα, θα λέγαμε ότι ήταν άνθρωπος με σκοτεινά πάθη. Από τα υπόλοιπα έργα του θα μπορούσαμε να σκεφτούμε ότι αλλού εμφανίζεται αριστοκρατικός, αλλού εγκεφαλικός, μεταφυσικός, μελαγχολικός, μακιαβελικός, νευρωτικός, ξέγνοιαστος, τρυφερός και άλλα πολλά. Όλα αυτά ως συγγραφέας. Ως άνθρωπος όμως τι ήταν;
Ο Σαίξπηρ, ακόμη και σήμερα, παραμένει ακαδημαϊκή εμμονή παρά ιστορικό πρόσωπο. Αν ρίξει κανείς μια ματιά στα περιεχόμενα των επιστημονικών περιοδικών που αφορούν τον Σαίξπηρ και την εποχή του, θα διαπιστώσει ότι γίνονται επίμονες έρευνες για θέματα όπως «Γλωσσολογική και πληροφοριακή εντροπία στον Οθέλλο», «Ασθένεια του ωτός και φόνος στον Άμλετ», «Κατανομές Poisson στα σονέτα του Σαίξπηρ», «Ο Σαίξπηρ και το έθνος του Κεμπέκ», «Ήταν άντρας ή γυναίκα ο Άμλετ;» και άλλα εξίσου ευφάνταστα. Έχει χυθεί τόσο μελάνι για το συγγραφικό του έργο, που αν δεν αγγίζει τα όρια του γελοίου φτάνει τα όρια της υπερβολής. Αν αναζητήσει κανείς πληροφορίες για τον Σαίξπηρ στη Βρετανική Βιβλιοθήκη, θα συναντήσει 13.858 καταχωρίσεις, και στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου στην Ουάσιγκτον, 7.000 μελέτες.

Αρκετοί ερευνητές κατά καιρούς ισχυρίστηκαν ότι τα έργα του Σαίξπηρ γράφτηκαν από κάποιον άλλο. Οι ισχυρισμοί αυτοί στηρίζονται στην άποψη ότι τα έργα του είναι τόσο πλούσια σε ειδικές γνώσεις από διαφόρους χώρους -νομικά, ιατρική, πολιτικές επιστήμες, ζωή της Αυλής, θάλασσα, αρχαιότητα, ζωή στο εξωτερικό-, που δεν είναι δυνατόν να τα έγραψε ένας επαρχιώτης με περιορισμένη μόρφωση. Εικάζεται συγκεκριμένα ότι ο Σαίξπηρ ήταν απλώς ένας συμπαθής κωμικός, ένας ηθοποιός που δάνεισε το όνομά του σε ένα άτομο με μεγαλύτερο ταλέντο, το οποίο δεν μπορούσε να εμφανιστεί δημόσια ως θεατρικός συγγραφέας.

Οι αντισαιξπηρικές τάσεις ξεκίνησαν στα πρώτα χρόνια του 19ου αιώνα από μια Αμερικανίδα που λεγόταν Ντίλια Μπέικον, εξαιτίας της οποίας για άγνωστους λόγους δημιουργήθηκε σταδιακά η πεποίθηση ότι συγγραφέας των έργων του Σαίξπηρ ήταν ο διάσημος συνονόματός της Φράνσις Μπέικον. Το 1852 πήγε στην Αγγλία και ξεκίνησε μια μακρόχρονη προσπάθεια για να δικαιώσει την εμμονή της ότι ο Σαίξπηρ ήταν απατεώνας. Στο πρόσωπο ενός επιχειρηματία βρήκε χορηγό, με αποτέλεσμα να μείνει στην Αγγλία για τέσσερα χρόνια επισκεπτόμενη τα μέρη όπου σύχναζε ο Μπέικον. Το 1857 εκδόθηκε στη Βοστόνη το opus magnum της Ντίλια Μπέικον με τίτλο Αποκάλυψη της φιλοσοφίας των έργων του Σαίξπηρ. Ένας ογκώδης παραληρηματικός τόμος που δεν διαβαζόταν με τίποτε. Η Μπέικον πέθανε ύστερα από δύο χρόνια σε κάποιο ίδρυμα πιστεύοντας ότι ήταν το Αγιο Πνεύμα. Παρά την αποτυχία του βιβλίου, η άποψη ότι ο Μπέικον ήταν ο Σαίξπηρ διαδόθηκε και υποστηρίχτηκε από πολλούς, όπως ο Μαρκ Τουέιν και ο Χένρι Τζέιμς. Πολύς κόσμος πείστηκε ότι τα έργα του Σαίξπηρ έκρυβαν σε κωδικοποιημένη μορφή το όνομα του πραγματικού τους συγγραφέα, που υποτίθεται ότι ήταν ο Μπέικον. Τελικά η θεωρία περί Μπέικον έγινε ολίγον καλτ, με αποτέλεσμα οι πιο φανατικοί οπαδοί να του αποδίδουν όχι μόνον τα έργα του Σαίξπηρ, αλλά και αυτά που έγραψαν οι Μάρλοου, Κιντ, Γκριν, Λίλι, Μοντέν κ.ά. Ορισμένοι μάλιστα έφτασαν να τον θεωρούν και νόθο γιο της Ελισάβετ από τον Λέστερ. Από τις προφανείς αντιρρήσεις για τη θεωρία περί Μπέικον είναι ότι αυτός ήταν εξαιρετικά πολυάσχολος, χωρίς να χρειαστεί να αναλάβει το καθήκον της συγγραφής των έργων του Σαίξπηρ, για να μην πούμε και για τα έργα των Σπένσερ, Μοντέν κ.ά. Επιπλέον ο Μπέικον δεν είχε καμία σχέση με τον κόσμο του θεάτρου. Μάλιστα το κατηγορούσε σε κάποιο από τα πολλά δοκίμιά του ως διασκέδαση για επιπόλαιους και επιφανειακούς ανθρώπους. Στη λίστα των υποψήφιων Σαίξπηρ, που είναι μακρά, θα προσθέσουμε και τη θεωρία που λέει ότι ο Σαίξπηρ ήταν υπερβολικά ευφυής για να είναι ένα μόνο άτομο. Κοινό σημείο όλων των θεωριών είναι ότι ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ ήταν κατά κάποιον τρόπο ανεπαρκής για να γράψει τόσο ιδιοφυή έργα. Και αυτή πρόκειται για όλως περίεργη πεποίθηση. Ο Σαίξπηρ μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που δεν ήταν ούτε υπανάπτυκτο ούτε στερημένο. Ο πατέρας του ήταν δήμαρχος μια σημαντικής πόλης. Και εν πάση περιπτώσει, δεν είναι η μοναδική περίπτωση ενός ανθρώπου που ξεκίνησε με περιορισμένα μέσα και κατάφερε να διαπρέψει. Δεν είχε πανεπιστημιακή μόρφωση, αλλά το ίδιο ισχύει και για τον Μπεν Τζόνσον -έναν πολύ διανοούμενο συγγραφέα-, που κανείς ποτέ δεν σκέφτηκε να αμφισβητήσει την πατρότητα των έργων του.



Ο Σαίξπηρ χρησιμοποιούσε στα έργα του εκφράσεις που υποδηλώνουν άνθρωπο μιας κάποιας παιδείας, αλλά χρησιμοποιούσε επίσης εικόνες που αντικατοπτρίζουν ξεκάθαρα και χαρακτηριστικά τη σχέση του με την ύπαιθρο. Τα παιδικά του χρόνια στο Στράτφορντ κρύβονται ουσιαστικά σε όλα τα κείμενά του. Είναι διακριτό όμως ότι ήταν χωριατόπαιδο, κάτι για το οποίο δεν ντρεπόταν. Στο σύνολο του έργου του δεν δείχνει την ελάχιστη επιθυμία να απαρνηθεί τις ρίζες του ή να παραστήσει κάτι που δεν ήταν. Όταν σκεφτόμαστε το έργο του, εντυπωσιάζει το πώς ένα και μοναδικό άτομο κατάφερε να δημιουργήσει με την πένα του τέτοιο πλούτο, τόση σοφία, τέτοια ποικιλία, ένα διαχρονικό έργο τόσο συγκλονιστικό και απολαυστικό.

Ο Μπιλ Μπράισον στη βιογραφία του, αξιολογώντας προσεκτικά και τεκμηριωμένα συμπεράσματα προηγούμενων μελετών και καταγράφοντας τα δικά του ερευνητικά πορίσματα, επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στο τι πραγματικά γνωρίζουμε για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ, την πιο σημαντική φυσιογνωμία των αγγλικών γραμμάτων, αποτίοντάς του παράλληλα φόρο τιμής. Η σύνθεσή του δεν μοιάζει με κανενός άλλου γιατί συνδυάζει τη γλαφυρότητα με τον σκεπτικισμό.


                   -------------------------------------------------------------------------




 ΣΑΙΞΠΗΡ Ο ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΣ


ΣΑΙΞΠΗΡ Ο ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΣ


Ο Σαίξπηρ αποτελεί μια ιδιοφυΐα για τα αγγλικά γράμματα και μας έχει κληροδοτήσει 38 θεατρικά έργα και 154 σονέτα.Κάθε στίχος του μπορεί να αποτελεί και ένα απόφθεγμα. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, ενώ τα θεατρικά του παίζονται έως σήμερα, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο Σαίξπηρ κατάφερε να χειριστεί με απόλυτη δεξιοτεχνία τόσο την κωμωδία όσο και το δράμα και την τραγωδία και να εδραιωθεί έτσι στο χώρο της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Κανενός συγγραφέα η φήμη δεν μπορεί να συγκριθεί με εκείνη του Σαίξπηρ, που τα έργα του, γραμμένα στα τέλη του 16ου και στις αρχές του 17ου αιώνα για ένα μικρό θίασο ρεπερτορίου, σήμερα ανεβαίνουν στη σκηνή ή διαβάζονται όλο και πιο συχνά και σε περισσότερες χώρες από ποτέ άλλοτε.


 Σαίξπηρ


shakespeare

Μια ακαδημαϊκή εμμονή ένα ιστορικό πρόσωπο που απασχόλησε και συνεχίζει να απασχολεί ακόμα και στις μέρες μας πλήθος ερευνών που καμιά φορά φθάνουν και στα όρια του γελοίου και του υπερβολικού. Η πιο διαδεδομένη έρευνα που δεν αποδείχθηκε ποτέ όμως, αποτελεί ωστόσο πάντα μια ενδιαφέρουσα εκδοχή που μας βάζει σε σκέψεις, είναι πως τα έργα του Σαίξπηρ δεν γράφτηκαν από τον ίδιο αλλά από μια ομάδα συγγραφέων που υπέγραφαν με το ίδιο ψευδώνυμο. Οι ισχυρισμοί αυτοί προκύπτουν από το γεγονός ότι τα έργα του είναι τόσο πλούσια σε ειδικές γνώσεις από διαφόρους χώρους -νομικά, ιατρική, πολιτικές επιστήμες, ζωή της Αυλής, θάλασσα, αρχαιότητα, ζωή στο εξωτερικό-, που δεν είναι δυνατόν να τα έγραψε ένας επαρχιώτης με περιορισμένη μόρφωση. Ένα ακόμη ισχυρό επιχείρημα είναι πως σε κάθε χειρόγραφο ,πρωτότυπο έργο του, η υπογραφή του συγγραφέα είναι διαφορετική, γεγονός που μας προβληματίζει και μας βάζει σε σκέψεις, τίποτα όμως δεν έχει αποδειχθεί ακόμα και όλα αποτελούν εικασίες που ευελπιστούμε σύντομα να διαψευσθούν ή να κατοχυρωθούν.


Ουίλιαμ-Σαίξπηρ



Πέθανε στις 23 Απριλίου του 1616 και ο τάφος του βρίσκεται στο ιερό της εκκλησίας της Αγίας Τριάδας του Statford. Ο ενταφιασμός του στο ιερό ήταν μια ιδιαίτερη τιμή που του έγινε όμως όχι λόγω της συγγραφικής του ιδιότητας, αλλά διότι είχε εξαγοράσει ένα μερίδιο της εκκλησίας έναντι 440 λιρών, ποσού σημαντικό για την εποχή. Στον τάφο του Σαίξπηρ τοποθετήθηκε έπειτα από δική του επιθυμία η παρακάτω επιγραφή:

Good friend, for Jesus’ sake forbear, To dig the dust enclosed here Blest be the man that spares these stones, But cursed be he that moves my bones.

Και σε ελεύθερη μετάφραση: Καλέ φίλε, στο όνομα του Θεού συγκρατήσου, Στο να σκάψεις τη σκόνη που εσωκλείεται εδώ. Ευλογημένος όποιος ήσυχες αφήσει αυτές τις πέτρες, Καταραμένος όμως όποιος ανακινήσει τα κόκαλά μου.

 Σχετικά με την επιγραφή αυτή, καλλιεργήθηκε ένας μύθος σύμφωνα με τον οποίο, αδημοσίευτα έργα του Σαίξπηρ πιθανόν να βρίσκονται εντός του τάφου. Μέχρι σήμερα δεν έχει αποπειραθεί να διαπιστωθεί η αλήθεια αυτής της υπόθεσης.

Αλεξίου Τάνια


Υπεύθυνη εκδοτικού οίκου Σκέψις ΕΟΕ


   ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------










Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, "Ρωμαίος και Ιουλιέτα", μετάφραση Βασίλη Ρώτα, εκδόσεις Επικαιρότητα

Η συντριβή των αντιμαχόμενων γονιών τώρα μπροστά στην καταστροφή, η μετάνοια, η συμφιλίωσή τους κι η υποχώρηση τους απ' όλο το έδαφος που ως τώρα με τόσο πείσμα είχαν υπερασπίσει, η απόφασή τους να εξιλεωθούν με το "ιερό" μνημείο, δείχνει ολοφάνερα στα μάτια του θεατή, πως οι άνθρωποι φέρνονται όπως φέρνονται και ξεπέφτουν στην καταστροφή, γιατί είναι ανίκανοι να ζωγραφίσουν από πριν στον νου τους τις συνέπειες των πράξεων τους, όταν τυφλωμένοι από τα πάθη τους ξεχνούν ή αγνοούν την "τάξη την πολιτισμενη".

Βασίλης Ρώτας


Μπενβόλιος:

 Έχει λοιπόν ταχτεί να ζήσει πάντα αγνή;
Ρωμαίος: Ναι, μα η εγκράτειά της γίνεται σπατάλη,
τι με στέρηση μαραίνονται τα κάλλη
και δεν αφήνουνε στο κάλλος διαδοχή. (σελ.29)

Ρωμαίος:

 ...η αγάπη στη αγάπη τρέχει σαν παιδιά που σκόλασαν,
και φεύγει καθώς παν σκολειό τους με βαριά καρδιά. (σελ.59)


Λαυρέντιος:

 Η γη, της πλάσης μάνα, είναι και τάφος της
εκείνο που 'ναι τάφος της είναι και μήτρα,
κι από την μήτρα της παιδιά κάθε λογής
βρίσκονται να βυζαίνουν τον πλατύ της κόρφο,
πολλά με χάρες έξοχες, άλλα με λίγες,
κανένα δίχως χάρη, το καθένα αλλιώτικη. (σελ.61)

Λαυρέντιος: 

...μπλεγμένη εξομολόγηση μπλεγμένη θα 'χει συμβουλή. (σελ.63)
Ιουλιέτα:

 Καλπάστε, φλογοπόδαρα άλογα, γοργά
στου Φοίβου την αυλή, ω!, να 'ταν ο Φαέθων
αρματηλάτης σας να σας μαστίγωνε στη δύση
να 'φερνε τη συννεφιασμένη νύχτα αμέσως!
Ω! νύχτα, του έρωτα προστάτισα, άπλωσε
το πυκνό πέπλο σου, που μάτια διαβατάρικα
να στραβωθούν, να πεταχτεί ο Ρωμαίος
εδώ στην αγκαλιά μου ανέγγιχτος κι αθώρητος!
(σελ. 87)

Ιουλιέτα:

 Έλα, καλή μου νύχτα, έλα μου με αγάπη
νύχτα μαυρόφρυδη, έλα μου με τον Ρωμαίο,
κι όταν πεθάνει πάρ' τον, σκόρπα τον αστράκια
και τόσο τ' ουρανού την όψη να λαμπρύνει
που όλος ο κόσμος θα ερωτευτεί τη νύχτα
και πια δε θα λατρεύει τον λαμπρόφωτο ήλιο. (σελ.88)


Ρωμαίος: 

Κόσμος δεν είναι έξω απ' τα τείχη της Βερόνας,
παρ' είναι καθαρτήριο, βάσανο, ίδια η κόλαση.
Έξω από δω, σημαίνει έξω από τον κόσμο,
κι έξω απ' τον κόσμο θα ειπεί θάνατος,
για τούτο η εξορία είναι κακόχρηστος
ορισμός του θανάτου. Αν λες τον θάνατο εξορία
μου κόβεις το κεφάλι με χρυσό τσεκούρι και
χαμογελάς για τη χτυπιά που με σκοτώνει! (σελ. 93-94)


   ------------------------------------------------------------------------------------------------------


Ρωμαίος και Ιουλιέτα, του Frank Bernard Dicksee.




Η πρώτη σελίδα από το δεύτερο Quarto του έργου Romeo and Juliet (1599)



Το έργο Ρωμαίος και Ιουλιέτα είναι καταθλιπτική τραγωδία που έγραψε στην αρχή της καριέρας του ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, το 1595, για δυο νεαρούς κατατρεγμένους εραστές που ο θάνατός τους τελικά συμβιβάζει τις διενέξεις μεταξύ των φεουδαρχικών οικογενειών τους. Ήταν μεταξύ των πιο δημοφιλών έργων του Σαίξπηρ στη διάρκεια της ζωής του και, μαζί με τον Άμλετ, είναι ένα από τα πιο συχνά εκτελούμενα έργα του. Σήμερα, οι χαρακτήρες του τίτλου θεωρούνται ως αρχέτυπο των νέων εραστών.


Η αγάπη είναι τροµακτική γιατί δεν σου ανήκει, αλλά της ανήκεις

 «Ρωµαίος & Ιουλιέτα» Ουίλιαµ Σαίξπηρ (γράφτηκε το 1594 µε 1595)

 Θεατρικό έργο σε 5 Πράξεις και 24 Εικόνες 

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

 ΣΥΝΟΨΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

 Ο ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ



Επιµέλεια Νίκος Γκόβας 

Οι αναφορές έχουν βασιστεί στη µετάφραση του Βασίλη Ρώτα, εκδόσεις Επικαιρότητα 

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

 Ο ΧΟΡΟΣ
 Η οικογένεια των ΚΑΠΟΥΛΕΤΩΝ

 ΚΑΠΟΥΛΕΤΟΣ, αρχηγός της οικογενείας

 ΚΥΡΙΑ ΚΑΠΟΥΛΕΤΟΥ, σύζυγος του Καπουλέτου 

ΙΟΥΛΙΕΤΑ, κόρη των Καπουλέτων 

ΤΥΒΑΛ∆ΟΣ, ξάδελφος της Ιουλιέτας, ανιψιός των Καπουλέτων

 ΠΑΡΑΜΑΝΑ της Ιουλιέτας 

ΣΑΜΨΩΝ, υπηρέτης του Καπουλέτου

 ΓΡΗΓΟΡΗΣ, υπηρέτης του Καπουλέτου 

ΠΕΤΡΟΣ, υπηρέτης της Παραµάνας 

ΞΑ∆ΕΛΦΟΣ ΚΑΠΟΥΛΕΤΟΥ 

Άλλοι Υπηρέτες ΡΟΖΑΛΙΝΑ, νέα (αναφέρεται αλλά δεν παρουσιάζεται στο έργο)

 Η οικογένεια των ΜΟΝΤΕΓΩΝ

 ΜΟΝΤΕΓΟΣ, αρχηγός της οικογενείας 

ΚΥΡΙΑ ΜΟΝΤΕΓΟΥ, σύζυγος του Μοντέγου 

ΡΩΜΑΙΟΣ, γιος των Μοντέγων 

ΜΠΕΝΒΟΛΙΟ, φίλος του Ρωµαίου, ανιψιός του Μοντέγου 

ΒΑΛΤΑΣΑΡ, υπηρέτης του Ρωµαίου 

ΑΒΡΑΑΜ, υπηρέτης του Μοντέγου 

Άλλοι Υπηρέτες

 Οι συγγενείς του ΗΓΕΜΟΝΑ

 ΕΣΚΑΛΟΣ, Ηγεµόνας της Βερόνας 

ΜΕΡΚΟΥΤΙΟ, συγγενής του Ηγεµόνα, φίλος του Ρωµαίου 

ΠΑΡΗΣ, αρχοντόπουλο, συγγενής του Ηγεµόνα

 Ένας ΥΠΗΡΕΤΗΣ του ΠΑΡΗ

 Ένας ΥΠΗΡΕΤΗΣ του ΜΕΡΚΟΥΤΙΟΥ 

Ακόλουθοι

 Επίσης στη Βερόνα 

ΠΑΤΗΡ ΛΑΥΡΕΝΤΙΟΣ, Φραγκισκανός µοναχός 

ΠΑΤΗΡ ΙΩΑΝΝΗΣ, Φραγκισκανός µοναχός

 Ένας ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ

 Ένας ΦΡΟΥΡΟΣ

 Άλλοι ΦΡΟΥΡΟΙ

 Τρεις ΜΟΥΣΙΚΟΙ

 Άλλοι πολίτες 

Στη Μάντουα

 Ένας ΦΑΡΜΑΚΟΤΡΙΦΤΗΣ


ΣΥΝΟΨΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

 Το έργο ανοίγει (Κυριακή πρωί) µε ένα καυγά στους δρόµους της Βερόνα ανάµεσα σε Καπουλέτους και Μοντέγους. Στη συνέχεια ο Ρωµαίος εµφανίζεται ξετρελαµένος µε την Ροζαλίνα (της οικογένειας Καπουλέτων, δεν εµφανίζεται στο έργο) και µετά από προτροπή των φίλων του, Μπενβόλιο και Μερκούτιο, δέχεται να πάει µεταµφιεσµένος στο χορό που δίνει ο Καπουλέτος την Κυριακή το βράδυ ώστε να την δει. Εκεί όµως συναντάει την Ιουλιέτα. Οι δύο νέοι ερωτεύονται αµέσως αλλά ανακαλύπτουν ότι ανήκουν σε αντίπαλες οικογένειες οι οποίες ουδέποτε θα τους επιτρέψουν να ζήσουν µαζί. Στο χορό ο Τυβάλδος, ξάδελφος της Ιουλιέτας, αναγνωρίζει τον Ρωµαίο και θεωρεί την απρόσκλητη παρουσία του µεγάλη προσβολή. Ο Καπουλέτος τον καθησυχάζει.

 Στη Πράξη 2, το ίδιο βράδυ, οι δύο νέοι ανταλλάσσουν όρκους αιώνιας αγάπης στον κήπο κάτω από το παράθυρο της Ιουλιέτας (η περίφηµη «σκηνή του µπαλκονιού»). Την εποµένη µέρα, ∆ευτέρα απόγευµα, παντρεύονται κρυφά στο κελί του πατέρα Λαυρέντιου. 



Στην Πράξη 3 ο Τυβάλδος (το ίδιο απόγευµα) προκαλεί τον Ρωµαίο στους δρόµους αλλά αυτός αρνείται να εµπλακεί στη µονοµαχία. Πάνω στον καυγά όµως ο Τυβάλδος σκοτώνει τον Μερκούτιο και ο Ρωµαίος, για να εκδικηθεί, τον Τυβάλδο. Ο Ηγεµόνας της Βερόνα αποφασίζει να εξορίσει τον Ρωµαίο από τη Βερόνα. Ο Πατήρ Λαυρέντιος συµβουλεύει τον Ρωµαίο να καταφύγει στη γειτονική πόλη Μάντουα περιµένοντας νέα του µέχρι να µπορέσουν να ανακοινώσουν τον γάµο του µε την Ιουλιέτα. Ο Ρωµαίος συµφωνεί αλλά πριν φύγει, περνάει τη νύχτα (της ∆ευτέρας) µε την Ιουλιέτα στο δωµάτιό της. Οι γονείς της Ιουλιέτας νοµίζουν ότι η θλίψη της για την εξορία του Ρωµαίου οφείλεται στο χαµό του ξάδελφου της και αποφασίζουν να την παντρέψουν το συντοµότερο (την Πέµπτη) µε το αρχοντόπουλο Πάρη. Η Ιουλιέτα αρνείται και ο πατέρας της εξοργισµένος την απειλεί.

 Στη Πράξη 4 (Τρίτη) η Ιουλιέτα ζητάει βοήθεια από τον Πατέρα Λαυρέντιο ο οποίος καταστρώνει ένα σχέδιο σύµφωνα µε το οποίο η Ιουλιέτα θα πρέπει την παραµονή του γάµου της µε τον Πάρη να πάρει ένα φάρµακο το οποίο θα την κάνει να φαίνεται νεκρή. Ο Ρωµαίος θα έρθει να την πάρει από τον τάφο της µόλις ξυπνήσει για να ζήσουν στη Μάντουα. Η Ιουλιέτα δέχεται το σχέδιο και στον πατέρας της προσποιείται µετάνοια. Αυτός χαρούµενος οργανώνει τις ετοιµασίες για τον γάµο τον οποίο µάλιστα επισπεύδει για την εποµένη (Τετάρτη). Στο µεταξύ ο Πατέρας Λαυρέντιος γράφει στον Ρωµαίο για το σχέδιο. Το γράµµα όµως δεν έφτασε ποτέ στη Μάντουα.

 Αντίθετα, στη Πράξη 5 ο υπηρέτης του Ρωµαίου Βαλτάσαρ φτάνει και µη γνωρίζοντας το σχέδιο τον ενηµερώνει για το θάνατο της Ιουλιέτας και την ταφή της στο νεκροταφείο. Στο άκουσµα των τραγικών νέων ο Ρωµαίος αγοράζει ένα δηλητήριο από ένα φαρµακοτρίφτη της Μάντουα και επιστρέφει στη Βερόνα, στον τάφο της Ιουλιέτας (Τετάρτη βράδυ) όπου συναντάει τον Πάρη που έχει πάει για να θρηνήσει. Ακολουθεί µονοµαχία και ο Ρωµαίος σκοτώνει τον Πάρη. Μετά παίρνοντας το δηλητήριο πεθαίνει. Η Ιουλιέτα ξυπνάει και βλέποντας το νεκρό σώµα του Ρωµαίου µαχαιρώνεται. Ειδοποιηµένοι από τους υπηρέτες φτάνουν φρουροί, ο Ηγεµόνας, οι Καπουλέτοι, ο Μοντέγος, ο Πατέρας Λαυρέντιος και ο Μπενβόλιο. Οι δύο τελευταίοι εξηγούν τα γεγονότα που οδήγησαν τους δύο νέους στο θάνατο και το έργο κλείνει (ξηµερώµατα Πέµπτης) µε τη συµφιλίωση των αρχηγών των δύο οικογενειών.




Ο ΤΟΠΟΣ

 Η ιστορία διαδραµατίζεται στην πόλη Βερόνα (Ιταλία), εκτός από την Πράξη 5.1 που είναι τοποθετηµένη στην Μάντουα (Ιταλία), και συγκεκριμένα:

 Πράξη 1:

 1.1 σε ένα δρόµο στη Βερόνα, 

1.2 σε ένα δρόµο στη Βερόνα 

1.3 στο σπίτι των Καπουλέτων, 

1.4 έξω από το σπίτι των Καπουλέτων, 

1.5 στην σάλα του σπιτιού των Καπουλέτων,

 Πράξη 2: 

2.1 στο δρόµο έξω από τον κήπο των Καπουλέτων, 

2.2 στο κήπο των Καπουλέτων,

2.3 στο κελί του Πατέρα Λαυρέντιου,

 2.4 σε ένα δρόµο στη Βερόνα, 

2.5 στο σπίτι των Καπουλέτων, 

2.6 στο κελί του Πατέρα Λαυρέντιου,

 Πράξη 3: 

3.1 σε ένα δρόµο της Βερόνα,

 3.2 στο δωµάτιο της Ιουλιέτας,

 3.3 στο κελί του Πατέρα Λαυρέντιου, 

3.4 στο σπίτι των Καπουλέτων, 

3.5 στο δωµάτιο της Ιουλιέτας,

 Πράξη 4:

 4.1 στο κελί του Πατέρα Λαυρέντιου,

 4.2 στο σπίτι των Καπουλέτων,

 4.3 στο δωµάτιο της Ιουλιέτας,

 4.4 στη σάλα του σπιτιού των Καπουλέτων,

 4.5 στο δωµάτιο της Ιουλιέτας, 

Πράξη 5:

 5.1 σε ένα δρόµο στη Μάντουα,

 5.2 στο κελί του Πατέρα Λαυρέντιου,

 5.3 στο νεκροταφείο και στο τάφο των Καπουλέτων


Ο ΧΡΟΝΟΣ



 ΚΥΡΙΑΚΗ

 Πρωί 

• Καυγάς Καπουλέτων- Μοντέγων στους δρόµους της Βερόνα 

• Ο Ρωµαίος ερωτευµένος µε την Ροζαλίνα δέχεται τα σχόλια του φίλου του Μπενβόλιο 

• Ο Πάρης ζητάει από τον Καπουλέτο το χέρι της Ιουλιέτας Βράδυ

 • Ο χορός και η συνάντηση Ρωµαίου και Ιουλιέτας 

• Η σκηνή στο «µπαλκόνι»


 ∆ΕΥΤΕΡΑ


Ξηµερώµατα 

• Ο Ρωµαίος επισκέπτεται τον Πατέρα Λαυρέντιο ο οποίος συµφωνεί να παντρέψει κρυφά τους δύο νέους.

 Μεσηµέρι

 •Ρωµαίος και Μερκούτιο ανταλλάσσουν σχόλια.

 •Ο Τυβάλδος στέλνει πρόσκληση µονοµαχίας για τον Ρωµαίο. 

Νωρίς απόγευµα 

• Η Παραµάνα φέρνει τα ευχάριστα νέα στην Ιουλιέτα

 Αργά απόγευµα

 • Ο Ρωµαίος και Ιουλιέτα παντρεύονται.

 Αργότερα απόγευµα (µια ώρα µετά το γάµο)

 • Ο Τυβάλδος σκοτώνει τον Μερκούτιο και ο Ρωµαίος τον Τυβάλδο. 

• Ο Ηγεµόνας εξορίζει τον Ρωµαίο. 

Αργότερα απόγευµα (τρείς ώρες µετά το γάµο) 

• Η Παραµάνα φέρνει τα τραγικά νέα στην Ιουλιέτα 

Βράδυ 

• Ο Πατέρας Λαυρέντιος συµβουλεύει τον Ρωµαίο να φύγει για τη Μάντουα

. • Ο Ρωµαίος περνάει τη νύχτα στο δωµάτιο της Ιουλιέτας

 ΤΡΙΤΗ 

  Ξηµερώµατα 

• Ο Καπουλέτος συµφωνεί µε τον Πάρη για το γάµο του µε την Ιουλιέτα την Πέµπτη.

 • Ο Ρωµαίος φεύγει από το δωµάτιο της Ιουλιέτας

. • Η Ιουλιέτα αρνείται να παντρευτεί τον Πάρη εξοργίζοντας τον πατέρα της.

 Πρωί

 • Ο Πατέρας Λαυρέντιος εξηγεί στην Ιουλιέτα τα σχέδιό του για τον ψεύτικο θάνατό της. Αργά το απόγευµα

 • Η Ιουλιέτα, σύµφωνα µε το σχέδιο, συµφωνεί να παντρευτεί τον Πάρη.

 • Ο γάµος ορίζεται για την εποµένη. 

Βράδυ

 • Η Ιουλιέτα παίρνει το φάρµακο.

ΤΕΤΑΡΤΗ 

Ξηµερώµατα 

• Ο Καπουλέτος οργανώνει τις προετοιµασίες για το γάµο.

 • Η Ιουλιέτα βρίσκεται «νεκρή» στο δωµάτιό της.

 Μεσηµέρι

 • Ο Ρωµαίος µαθαίνει ότι η Ιουλιέτα είναι νεκρή και αγοράζει δηλητήριο.

 Απόγευµα

 • Ο Πατέρας Λαυρέντιος ανακαλύπτει ότι το γράµµα που έστειλε στον Ρωµαίο δεν έφτασε ποτέ.

 Αργά βράδυ

 • Ο Ρωµαίος φτάνει στον τάφο της Ιουλιέτας.

 • Ο Ρωµαίος µονοµαχεί και σκοτώνει τον Πάρη. 

• Ο Ρωµαίος παίρνει το δηλητήριο και πεθαίνει.

• Η Ιουλιέτα ξυπνά, αρνείται να ακολουθήσει τον Πατέρα Λαυρέντιο που έχει φτάσει αργά και μαχαιρώνεται.


ΠΕΜΠΤΗ  

 Ξηµερώµατα

 • Φτάνουν ο Ηγεµόνας, οι Καπουλέτοι και ο Μοντέγος.

 • Ο Πατέρας Λαυρέντιος εξηγεί τα γεγονότα.

 • Οι δύο οικογένειες συµφιλιώνονται.




                    -----------------------------------------------------------------------------



«Star - crossed lovers». Έτσι είχε χαρακτηρίσει ο Σαίξπηρ τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα. Ο πιο μεγάλος έρωτας όλων των εποχών ήταν καταδικασμένος από τα αστέρια

της Ειρήνης Ορφανίδου


Καλύτερα να χάσω τη ζωή μου από το μίσος τους, παρά ν’ αργοπεθαίνω χωρίς τη δικιά σου αγάπη. Ρωμαίος, Δεύτερη Πράξη – Σκηνή 2 (Ο κήπος των Καπουλέτων)*.

Ένας άνδρας και μια γυναίκα που δεν μπορούν να είναι μαζί. Από όλες τις ερωτικές ιστορίες της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα, είναι ίσως, η πιο σπαρακτική.
Δύο νέοι φτάνουν στον θάνατο για να υπερασπιστούν την αγάπη τους, κατατρεγμένοι από τις οικογένειές τους που βρίσκονται σε διαμάχη για παραπάνω από έναν αιώνα.

Στη σκιά του θρύλου

Η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας είναι η πραγματική ιστορία δύο νέων που έζησαν στη Βερόνα και πέθαναν ο ένας για τον άλλον το 1303. Αυτή είναι μία εκδοχή (παραμυθένια, μάλλον).
Σύμφωνα με μία άλλη, ο Σαίξπηρ βασίστηκε για την ιστορία του σε ένα ποίημα του Άρθουρ Μπρουκ, παρότι ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα είναι συνέχεια της μακράς παράδοσης για τις τραγικές ιστορίες αγάπης, που έρχεται από την αρχαιότητα.
Μία τρίτη διατείνεται ότι, και ο Σαίξπηρ είχε μια «σκοτεινή γυναίκα» στη ζωή του, η οποία αναφέρεται από τους ερευνητές ως «Dark Lady» και έχει εμπνεύσει πολλά σονέτα του, πιθανώς -σύμφωνα με κάποιους- και το αριστούργημα «Ρωμαίος και Ιουλιέτα».
Οι ερευνητές πασχίζουν ακόμη να εντοπίσουν τη «θολή φιγούρα» -δύο χρόνια πριν, διατυπώθηκε η θεωρία ότι από μία short list οκτώ γυναικών, πρόκειται τελικά για τη σύζυγο ενός ιταλού διερμηνέα.
Ο Σαίξπηρ γράφει την απόλυτη ιστορία αγάπης πρώιμα, πριν τα τριάντα του, μεταξύ 1591 και 1595. Το έργο είναι ένας θρίαμβος, εκτός των άλλων και ως προς τον τρόπο που ο συγγραφέας δομεί τους αρχετυπικούς χαρακτήρες, η πρεμιέρα δίνεται στις 30 Ιανουαρίου 1595.
Όλα αυτά συμβαίνουν μετά τον θάνατο του 11χρονου γιου του. Την περίοδο μεταξύ 1582 και 1592 υπάρχει ένα «κενό» στη ζωή του Σαίξπηρ, ο οποίος έχει απομακρυνθεί από την οικογένεια του, κάποια στιγμή εγκαθίσταται στο Λονδίνο και δουλεύει στο θέατρο.


Άγιος ο Έρωτας

Το έργο τελειώνει με την ελεγεία του πρίγκιπα για τους ερωτευμένους: «Γιατί δεν υπήρξε ποτέ ιστορία πιο θλιβερή από αυτήν της Ιουλιέτας και του Ρωμαίου της».
Και  ξεκινά με έναν καυγά. Έναν καυγά στον δρόμο, μεταξύ υποστηρικτών των δύο οικογενειών, των Καπουλέτων και Μοντέγων.
Ο κεραυνοβόλος έρωτας του Ρωμαίου για την Ιουλιέτα έρχεται στη γιορτή. Τη συναντά στη μασκαράτα, χορεύουν και μιλώντας μαθαίνουν για την αδυσώπητη έχθρα των δύο οικογενειών.
Αψηφώντας τον κίνδυνο, ο Ρωμαίος ψάχνει να τη βρει. Γλιστρά στον κήπο των Καπουλέτων και  την ακούει κάτω από το μπαλκόνι της να εξομολογείται πως τον αγαπά, παρά το μίσος των οικογενειών. Της φανερώνεται και αποφασίζουν να παντρευτούν. Την επομένη κιόλας, ο Ρωμαίος συναντά τον φίλο του, ιερέα Λαυρέντιο, ο οποίος συμφωνεί να τους παντρέψει, καθώς πιστεύει ότι ο γάμος θα φέρει τέλος στην έχθρα και τους παντρεύει κρυφά.
Ο Τυβάλτος, ξάδερφος της Ιουλιέτας, ζητά σε μονομαχία τον Ρωμαίο επειδή εμφανίστηκε ακάλεστος στη γιορτή, μα εκείνος την απορρίπτει καθώς τον θεωρεί πλέον συγγενή του. Όμως ο Μερκούτιος, φίλος του Ρωμαίου, αποδέχεται την πρόκληση και σκοτώνεται από τον Τυβάλτο την ώρα που ο Ρωμαίος προσπαθεί να τους χωρίσει. Ο Ρωμαίος στη συνέχεια σκοτώνει τον Τυβάλτο. Ο Εσκάλους μαθαίνοντας το συμβάν εξορίζει τον Ρωμαίο. Ο Ρωμαίος, πριν φύγει, περνά με την Ιουλιέτα τη νύχτα στα διαμερίσματά της, ολοκληρώνοντας τον γάμο τους.
Ο Καπουλέτος, χωρίς να γνωρίζει για τον κρυφό γάμο τον δύο νέων, αποφασίζει να παντρέψει την Ιουλιέτα με τον Πάρη. Η Ιουλιέτα αρνείται, ο Καπουλέτος απειλεί να την αποκηρύξει. Η Ιουλιέτα παρακαλεί την μητέρα της να καθυστερήσει τον γάμο, όμως εκείνη την απορρίπτει. Έτσι επισκέπτεται τον ιερέα Λαυρέντιο για βοήθεια κι εκείνος καταστρώνει ένα σχέδιο σύμφωνα με το οποίο συμβουλεύει την Ιουλιέτα να πάρει ένα δηλητήριο που θα την κάνει να φαίνεται νεκρή για 42 ώρες, ενώ ταυτόχρονα θα στείλει ένα γράμμα στον Ρωμαίο να του εξηγεί το σχέδιο ώστε να έρθει να την πάρει όταν αυτή ξυπνήσει και ενώ όλοι θα τη νομίζουν νεκρή. Η Ιουλιέτα παίρνει το δηλητήριο τη νύχτα πριν τον γάμο με τον Πάρη. Νομίζοντάς την νεκρή, οι Καπουλέτοι την μεταφέρουν να κείται στην οικογενειακή κρύπτη.
Ο αγγελιοφόρος δεν φτάνει ποτέ όμως στον Ρωμαίο και ο Ρωμαίος μαθαίνει πως η Ιουλιέτα πέθανε από τον υπηρέτη του, τον Βαλταζάρ.
Συντετριμμένος, ο Ρωμαίος προμηθεύεται δηλητήριο και πηγαίνει στην κρύπτη των Καπουλέτων, όπου συναντά τον Πάρη ο οποίος θρηνεί  την Ιουλιέτα. Ο Πάρης πιστεύει πως ο Ρωμαίος πήγε για βανδαλισμό και του επιτίθεται· στη μάχη όμως σκοτώνεται από τον Ρωμαίο. Ο Ρωμαίος στη συνέχεια πίνει το δηλητήριο, νομίζοντας την Ιουλιέτα νεκρή. Έπειτα η Ιουλιέτα ξυπνά και, βρίσκοντας τον Ρωμαίο νεκρό, αυτοκτονεί με το μαχαίρι του.
Οι αντιμαχόμενες οικογένειες και ο πρίγκιπας φτάνουν στην κρύπτη και βρίσκουν και τους τρεις νεκρούς. Ο ιερέας Λαυρέντιος αφηγείται την ιστορία των δύο ερωτευμένων. Οι οικογένειες συμφιλιώνονται κάτω από τον θάνατο των παιδιών τους και συμφωνούν να δώσουν τέλος στη διαμάχη.

Κινηματογραφικά

H πρώτη κινηματογραφική μεταφορά του σαιξπηρικού έργου έγινε στη Γαλλία, στις αρχές του 20ού αιώνα. Λίγα χρόνια αργότερα προέκυψε η πρώτη αμερικανική εκδοχή. Από τότε έγιναν διάφορες «απόπειρες», με πιο ενδιαφέρουσα -μάλλον και πιο κοντά στην ουσία του έργου- την ταινία του Φράνκο Τζεφιρέλι (1968), με την Ολίβια Χάσεϊ και τον Λέοναρντ Γουάιλντινγκ.
Μία από τις πιο εμπνευσμένες κινηματογραφικές εκδοχές ήταν η βερσιόν του Μπαζ Λούρμαν (1996) με τους Λεονάρντο Ντι Κάπριο και Κλερ Ντέινς.

Μουσικά

Ο Μπερλιόζ  έγραψε την τρίπρακτη συμφωνία «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» όταν ερωτεύτηκε την ηθοποιό Χάριετ Σμίθσον που ενσάρκωνε την Ιουλιέτα το 1827 στο Παρίσι.
Ο Τσαϊκόφσκι έγραψε το συμφωνικό ποίημα Overture - Fantasy σε μορφή σονάτας, βασισμένο σε τρεις πράξεις –η σύνθεση ολοκληρώθηκε το 1880 και περιλαμβάνει το περίφημο «Love Theme».
Ο Προκόφιεφ έγραψε τη μουσική για το διάσημο μπαλέτο «Ρωμαίος και Ιουλιέτα».
Τουλάχιστον 27 όπερες έχουν βασιστεί την ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας.
Το έργο επηρέασε και τη τζαζ -βλέπε «Fever» της Peggy Lee και«Such Sweet Thunder» του Duke Ellington.
H πιο διάσημη μουσική θεατρική μεταφορά είναι το μιούζικαλ West Side Story με τη μουσική του Leonard Bernstein.

Βερόνα, Αρχοντικό Καπουλέτων

Βεβαίως και δεν αποδεικνύεται ιστορικά η ύπαρξη των εραστών. Αυτό ωστόσο, δεν εμποδίζει στο ελάχιστο τους ταξιδιώτες που φτάνουν στη Βερόνα και ζητούν να επισκεφθούν το πιο γνωστό μπαλκόνι του παγκόσμιου θεάτρου.
Το επονομαζόμενο «Σπίτι των Καπουλέτων» ανήκε για χρόνια στην οικογένεια των Dell Capello και η ομοιότητα των ονομάτων Capelli - Capoulletti έδωσε την πεποίθηση ότι πρόκειται για την κατοικία της Ιουλιέτας.
Το οίκημα είναι του 13ου αιώνα, αλλά σε μια «εντατική» απόπειρα αποκατάστασης προστέθηκαν τα παράθυρα και το μπαλκόνι (1936), γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφωνίες εδώ και χρόνια.
Το περίφημο μπαλκόνι της Ιουλιέτας κυριαρχεί στον προαύλιο χώρο, ενώ σε μια γωνιά στέκεται το μπρούντζινο  άγαλμα της. Κατά το έθιμο, όποιος πιάσει το στήθος θα είναι καλότυχος στον έρωτα – οι φετιχιστές είναι πολλοί.
Στις σχισμές, στα ανοίγματα των τοίχων της αυλής βρίσκονται διπλωμένα χιλιάδες σημειώματα ευχών, παρακλήσεων, επιθυμιών, εκμυστηρεύσεων με αποδέκτη την Ιουλιέτα.
Βεβαίως και δεν έχει σημασία το γεγονός ότι δεν αποδεικνύεται ιστορικά η ύπαρξη των εραστών. Γιατί, πολύ απλά, ως καταδικασμένοι στην αιωνιότητα ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα είναι πέρα και πάνω από την έννοια του χρόνου.

(*μετάφραση Ερρίκου Μπελιέ)

                  ------------------------------------------------------------------



ΡΩΜΑΙΟΣ ΚΑΙ ΙΟΥΛΙΕΤΑ

 «Το νόμο της ενότητας, που ’χει την βάση του όχι στην τεχνητή αναγκαιότητα της συνήθειας αλλά στην ίδια τη φύση, στην ενότητα αισθήσεως, τον υπακούει ο Σαίξπηρ παντού και πάντοτε στα έργα του. Διαβάστε τον Ρωμαίο και Ιουλιέτα : τα πάντα είναι νιάτα και άνοιξη. Νιάτα με τις τρέλες τους, τις αρετές τους, τις βιασύνες τους· άνοιξη με τις ευωδιές, τα άνθη και την εφημερότητά της. Μα και η αυτή αίσθηση ανοίγει διαπερνά και κλείνει το έργο. Οι γέροι, οι Καπουλέττοι και οι Μοντέγοι, δεν είναι κοινοί γέροι — έχουν μια ορμητικότητα, μια λεβεντιά, μια αψιθυμιά αποτέλεσμα της άνοιξης. Όσο για τον Ρωμαίο, η μεταστροφή του πάθους του, ο ξαφνικός γάμος — ο ασυγκράτητος θάνατος, είναι όλα αποτελέσματα, των νιάτων. Στην Ιουλιέτα, ο έρωτας κλείνει ό,τι τρυφερό και μελαγχολικό έχει το αηδόνι, ό,τι ηδονικό έχει το τριαντάφυλλο, ό,τι γλυκό έχει η δροσιά της άνοιξης· τελειώνει με τον βαθύ μακρόσυρτο στεναγμό που φέρνει η τελευταία αύρα σε μια εσπέρα της Ιταλίας. Αυτού του είδους η ενότητα αισθήσεως και χαρακτήρα διαποτίζει κάθε δράμα του Σαίξπηρ.»

( S.Coleridge)


                        ---------------------------------------------------------




Ουίλλιαμ Σαίξπηρ
                                
                                     (μτφρ. Ε. Μπελιές)

Δεύτερη Πράξη – Σκηνή 2

(Ο κήπος των Καπουλέτων)

(Εμφανίζεται ο Ρωμαίος)

ΡΩΜΑΙΟΣ

Όποιος ποτέ του δεν λαβώθηκε γελάει με τις ουλές των άλλων!

(Εμφανίζεται η Ιουλιέτα στο μπαλκόνι)

Σιγά! Ποιο φως χαράζει σ’ εκείνο το παράθυρο;
Είναι η ανατολή, ο ήλιος μου, η Ιουλιέτα!
Πρόβαλε, ωραίε ήλιε, και σκότωσε τη φθονερή σελήνη,
που ήδη αρρώστησε και χλόμιασε απ’ το κακό της,
γιατί εσύ, η ακόλουθός της, είσαι ομορφότερη!
Πάψε να την υπηρετείς, αφού τόσο ζηλεύει: 
το φόρεμα
που βάζουν οι παρθένες της είναι πρασινισμένο,
αρρωστημένο – ένδυμα γελωτοποιού ανόητου!
Πέταξ’ το από πάνω σου! Ω, ναι, η δέσποινά μου είναι,
η αγάπη μου! Αχ, και να το ‘ξερε πως είναι!
Μιλάει, κι όμως λέξη δεν βγάζει από το στόμα της!
Και τι μ’ αυτό – τα μάτια της μιλάνε: θ’ απαντήσω!
Μα τι θράσος έχω! Δεν μιλάει σ’ εμένα:
τα δύο ομορφότερα αστέρια τ’ ουρανού πρέπει
να λείψουν λίγο και παρακαλούν τα μάτια της
να λάμψουνε στις σφαίρες τους ωσότου να γυρίσουν!
Τι θα γινόταν εάν τα μάτια της βρισκόντουσαν εκεί ψηλά
κι ερχόντουσαν στο πρόσωπό της τ’ άστρα;
Τα λαμπερά της μάγουλα θα έκαναν τ’ αστέρια να ντρέπονται,
όπως το λυχναράκι ντρέπεται τη μέρα. Τα μάτια της,
εκεί ψηλά, ωσάν αιθέριο ποτάμι θ’ ακτινοβολούσαν,
και τα πουλιά θα νόμιζαν πως είναι μέρα και θα κελαηδούσαν.
Κοίτα πώς ακουμπάει το πρόσωπο στο χέρι:
ω, γάντι της να ήμουνα, εγώ να γίνω ταίρι
στο μάγουλό της και να την αγγίξω!

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Αχ, Θεέ μου!

ΡΩΜΑΙΟΣ

Μιλάει! Μίλησε πάλι, άγγελε λαμπρέ,
δόξα εσύ της νύχτας πάνω απ’ το κεφάλι μου:
μοιάζεις με φτερωτό απεσταλμένο τ’ ουρανού
που οι κατάπληκτοι θνητοί κοιτάζουνε με θαυμασμό
να ιππεύει νέφη αργοβάδιστα και να διαπλέει
τους κόλπους των αιθέρων.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Αχ, Ρωμαίο, Ρωμαίο, γιατί να είσαι ο Ρωμαίος;
Αρνήσου τον πατέρα σου, απαρνήσου τ’ όνομά σου,
ή, αν δεν θέλεις, ορκίσου μου πως μ’ αγαπάς
και παύω  εγώ αμέσως να ‘μαι κόρη Καπουλέτου!

ΡΩΜΑΙΟΣ

Ν’ ακούσω κι άλλο, ή να μιλήσω τώρα;

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Μονάχα τ’ όνομά σου είν’ εχθρός μου:
εσύ ο ίδιος θα ’σουνα κι αν δεν σε λέγανε Μοντέγο.
Τι πάει να πει Μοντέγος; Μοντέγος! Δεν είναι ούτε χέρι ούτε πόδι
ούτε μπράτσο ούτε πρόσωπο ούτε κανένα άλλο σάρκινο
μέρος του ανθρώπου. Αχ, γίνε κάποιο άλλο όνομα!
Τι είναι τ’ όνομα;  Αυτό που λέμε τριαντάφυλλο,
κι αλλιώς να ονομαζότανε, το ίδιο δεν θα μύριζε γλυκά;
Έτσι και ο Ρωμαίος: αν δεν λεγότανε Ρωμαίος,
πάλι θα είχε τις ίδιες, τέλειες χάρες του.
Ρωμαίο, παράτα τ’ όνομά σου  - δεν είναι μέρος
του εαυτού σου – και θα κερδίσεις ολόκληρην εμένα! 

ΡΩΜΑΙΟΣ

Κρατάω  σαν υπόσχεση τα λόγια που είπες.
Ονόμασέ με αγάπη σου, και με ξαναβαφτίζεις:
Ρωμαίος δεν θα είμαι πια ποτέ!

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Ποιος είσαι συ, που έρχεσαι κρυμμένος στα σκοτάδια
και μπαίνεις μέσα στις μυστικές μου σκέψεις;

ΡΩΜΑΙΟΣ

Τ’ όνομά μου δεν ξέρω πώς μπορώ να σου το πω.
Τ’ όνομά του, λατρευτή αγία, μου είναι μισητό, αφού εσύ
το έχεις για εχθρό. Αν το ’γραφα, θα έσκιζα το χαρτί.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Τ’ αυτιά μου δεν έχουν ακόμα πιει εκατό λέξεις
από το στόμα σου, κι όμως αναγνωρίζω τη φωνή σου.
Δεν είσαι ο Ρωμαίος, ο γιος του Μοντέγου;

ΡΩΜΑΙΟΣ

Κανένας απ’ τους δύο, πανέμορφη, αν τον αντιπαθείς.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Πώς έφτασες εδώ και ποιος ο λόγος – πες μου.
Οι τοίχοι του περιβολιού είναι ψηλοί και δύσκολα
τους ανεβαίνεις. Κι άμα καλοσκεφτείς ποιος είσαι,
αυτό το μέρος είναι βέβαιος θάνατος για σένα,
εάν κάποιος συγγενής μου σε βρει εδώ.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Με τα πανάλαφρα φτερά του έρωτα πέρασα τον τοίχο.
Τα πέτρινα εμπόδια δεν τα λογαριάζει ο έρωτας,
που, ό,τι μπορεί να κάνει, το τολμάει κιόλας.
Ήταν αδύνατο, λοιπόν, οι συγγενείς σου να με σταματήσουν.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Όμως, άμα σε δουν, θα σε σκοτώσουν.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Αχ, πιο πολύ κινδυνεύω απ’ τα δικά σου μάτια
παρά από είκοσι σπαθιά τους. Κοίτα με συ γλυκά
και η δικιά τους έχθρα δεν θα με πιάνει.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Για τίποτα στον κόσμο δεν θέλω να σε βρουν εδώ.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Της νύχτας ο μανδύας με κρύβει από τα μάτια τους.
Όμως, αν δεν με αγαπάς, τότε ας με βρουν.
Καλύτερα να χάσω τη ζωή μου από το μίσος τους,
παρά ν’ αργοπεθαίνω χωρίς τη δικιά σου αγάπη.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Και ποιος σου έδειξε τον δρόμο ως εδώ;

ΡΩΜΑΙΟΣ

Ο έρωτας, που πρώτος με παρακίνησε να ψάξω.
Αυτός έβαλε το μυαλό κι εγώ έβαλα τα μάτια.
Ναυτικός δεν είμαι, αλλά ακόμα κι αν βρισκόμουνα
στην πιο απόμακρη ακρογιαλιά που βρέχει το έσχατο κύμα
του μεγάλου πόντου, για τέτοιο θησαυρό
θα διακινδύνευα την ίδια τη ζωή μου.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Ξέρεις πως η μάσκα της νύχτας κρύβει το πρόσωπό μου,
αλλιώς  τα μάγουλά μου θα κοκκίνιζαν από παρθενική ντροπή
γι’ αυτά που μ’ άκουσες να λέω εδώ απόψε.
Μακάρι να μπορούσα να κρατήσω τους καλούς μου τρόπους·
μακάρι, μακάρι ν΄ αρνιόμουν όσα είπα. Όμως,
αντίο τυπικότητα. Μ’ αγαπάς; Το ξέρω, «Ναι» θα πεις,
κι εγώ θα σε πιστέψω. Και, φυσικά, αν πάρεις όρκο,
μπορείς να τον πατήσεις. Λένε πως ο Δίας ξεκαρδίζεται
όταν οι ερωτευμένοι δεν κρατάν τους όρκους τους.
Αν μ’ αγαπάς, Ρωμαίο μου, πες μου το ειλικρινά.
Και αν νομίζεις πως σε άφησα εύκολα να με κερδίσεις,
θα κατσουφιάσω, θα κακιώσω, θα σου λέω συνέχεια όχι,
για να τρέχεις πίσω μου ζητώντας να με κερδίσεις.
Η αλήθεια είναι, ωραίε Μοντέγο, πως είμαι πολύ εκδηλωτική,
και ίσως πάρεις τη συμπεριφορά μου γι’ άσεμνη.
Όμως, καλέ μου, πίστεψέ με και θα δεις πως είμαι
πιο αληθινή απ’ όσες ξέρουνε να φαίνονται απρόσιτες.
Ομολογώ πως έπρεπε να δείξω πιο επιφυλακτική,
Αλλά, προτού το καταλάβω, είχες κρυφακούσει το πάθος
του έρωτά μου: γι αυτό, συγχώρεσέ με και μη νομίσεις
επιπόλαιη την ομολογία μου, που σου αποκάλυψε
η σκοτεινιά της νύχτας.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Κυρία, σου ορκίζομαι στην ιερή σελήνη που ασημώνει
Από κει ψηλά τις κορυφές αυτών εδώ των δέντρων –

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Ω, μην ορκίζεσαι στη σελήνη, στην άστατη σελήνη
που κάθε μέρα αλλάζει σχήμα στην κυκλική της τροχιά:
εκτός και αν ο έρωτάς σου αποδειχτεί το ίδιο αλλοπρόσαλλος!

ΡΩΜΑΙΟΣ

Σε τι να σου ορκιστώ;

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Καθόλου να μην ορκιστείς. Ή, αν επιμένεις, ορκίσου
στον χαρισματικό εαυτό σου κι εγώ θα σε πιστέψω
γιατί εσύ είσαι ο μόνος μου θεός και το είδωλό μου.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Αν της καρδιάς μου η λατρεία –

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Ασ’ το, μην ορκίζεσαι! Παρ’ όλη τη χαρά μου που σε βλέπω,
χαρά δεν νιώθω για όσα συμφωνήσαμε απόψε: όλα γίναν
πολύ απότομα, παράτολμα και ξαφνικά, γίνανε
σαν την αστραπή που χάνεται προτού προλάβεις να πεις
«Αστράφτει!» Καληνύχτα, αγαπημένε. Μπορεί ο έρωτάς μας
που τώρα  μπουμπουκιάζει να μεστώσει με την αύρα
του καλοκαιριού και όμορφο λουλούδι να έχει γίνει
όταν ξανασυναντηθούμε. Καληνύχτα, καληνύχτα.
Γλυκά κοιμήσου απόψε: να έχεις στην καρδιά
όση γαλήνη μου εχάρισε κι εμένα η βραδιά.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Αχ, πώς μ’ αφήνεις τόσο απαρηγόρητο;

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Και ποια παρηγοριά θα ήθελες γι’ απόψε;

ΡΩΜΑΙΟΣ

Τον ίδιο όρκο πιστής αγάπης που σου ‘δωσα κι εγώ.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Αυτόν τον είχες πριν καν τον ζητήσεις: μακάρι
πίσω  να τον έπαιρνα για να σ’ τον ξαναδώσω.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Θες να τον πάρεις πίσω; Γιατί, αγάπη μου;

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Για να φανώ γενναιόδωρη και να σου τον ξαναχαρίσω.
Κοίταξε, κάνω ευχές για πράγματα που έχω!
Όλα σού τα προσφέρω, πέλαγος γίνομαι ανοιχτό,
Μ’ έρωτα απύθμενο για σένα: όσο σου δίνω έρωτα,
τόσο έχω περισσότερον, αφού είναι ατελείωτοι κι οι δύο.
Κάποιον ακούω μέσα. Γεια σου, αγάπη μου!

(Η Παραμάνα φωνάζει από μέσα)

Έρχομαι, παραμάνα μου. Μοντέγο, να ’σαι πιστός!
Περίμενε λιγάκι, θα ξανάρθω.

                  (Βγαίνει η Ιουλιέτα) 

ΡΩΜΑΙΟΣ

Ω ευλογημένη, ευλογημένη νύχτα! Πόσο φοβάμαι μήπως,
επειδή  νύχτα είναι, τα βλέπω όλα σ’ όνειρο τόσο γλυκό
για να ’ναι αληθινό!

                  (Η Ιουλιέτα ξαναβγαίνει στο μπαλκόνι) 

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Δυο λόγια μόνο, Ρωμαίο μου, και μετά καληνύχτα οριστικά.
Εάν είναι στ’ αλήθεια τίμια η αγάπη που ομολόγησες
κι έχεις σκοπό τον γάμο, ειδοποίησέ με αύριο το πρωί
με κάποιον που θα έρθει να σε βρει εκ μέρους μου,
πού και πότε θέλεις να γίνει η τελετή, κι εγώ
αμέσως θ’ αποθέσω την τύχη μου στα πόδια σου
για να σ’ ακολουθήσω, κύριέ μου, ως τα πέρατα του κόσμου.

ΠΑΡΑΜΑΝΑ

(Από μέσα) Κυρία!

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Τώρα – έρχομαι! Αλλ’ αν δεν έχεις καλό σκοπό, σε ικετεύω …

ΠΑΡΑΜΑΝΑ

Κυρία!

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Έρχομαι, έρχομαι, είπα!... Σταμάτα να με γυροφέρνεις
και άσε με στον πόνο μου. Αύριο το πρωί σου στέλνω
τον άνθρωπό μου.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Μα ψυχή μου, σου λέω –

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Χίλιες φορές  καλή σου νύχτα! Γεια σου!

ΡΩΜΑΙΟΣ

Χίλιες φορές κατάμαυρη χωρίς τη φωτεινότητά σου.
Ο έρωτας τρέχει με λαχτάρα όταν έρωτα συναντάει
σαν το παιδί που από το μάθημα σχολάει·
αλλά ο έρωτας από τον έρωτα φεύγει μακριά
σαν το παιδί που πάει στο μάθημά του με βαριά καρδιά.

(Η Ιουλιέτα ξαναβγαίνει στο μπαλκόνι)

ΙΟΥΛΙΕΤΑ 

Ψψψψτ! Ρωμαίο, ψψψτ! Έι! Ω, να ’χα κυνηγού φωνή
για να φωνάξω πίσω το βασιλικό γεράκι μου!
Μα η σκλαβιά μιλάει σιγανά – δεν γίνεται φωνή να υψώσει!
Αλλιώς, θα γκρέμιζα το σπήλαιο της Ηχώς
και την αέρινη φωνή της θα έκανα βραχνότερη απ’ τη δικιά μου
βάζοντάς τη ν’ αντιλαλεί τ’ όνομα του Ρωμαίου μου.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Είν’ η ψυχή μου – και φωνάζει τ’ όνομά μου!
Ω, πόσο γλυκά αντηχεί η ασημένια γλώσσα των ερωτευμένων
μέσα στη νύχτα: σαν μουσική μαγευτική σ’ αυτί
που μόνο του σκοπό έχει ν’ ακούσει.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Ρωμαίο!

ΡΩΜΑΙΟΣ

Λατρεία μου!

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Τι ώρα αύριο το πρωί να έρθει ο άνθρωπός μου;

ΡΩΜΑΙΟΣ

Στις εννέα.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Θα είν’ εκεί! Εννέα ακριβώς. Αλλά ως τότε θα είναι
σαν να πέρασαν είκοσι χρόνια! Ξέχασα γιατί σε φώναξα.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Άσε – θα μείνω εδώ μέχρι να θυμηθείς.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Κι εγώ θα ξεχνάω, για να μένεις εσύ εδώ και να θυμάμαι
μόνο πόσο θέλω να σ’ έχω κοντά μου.

ΡΩΜΑΙΟΣ

Κι εγώ θα μένω για να ξεχνάς συνέχεια εσύ
και πια να μην θυμάμαι πως έχω άλλο σπίτι.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Ξημερώνει, έπρεπε να  ‘χες φύγει. Αλλά δεν θα ‘θελα να πας
μακρύτερα απ’ όσο κατοικίδιο πουλάκι, που πεταρίζει
λίγο πιο πέρα από το χέρι του αφέντη του, δέσμιο
το καημένο της μεταξένιας του κλωστής: γιατί η αγάπη
του αφεντικού του ζηλεύει και την παραμικρή ελευθερία!

ΡΩΜΑΙΟΣ

Μακάρι να ήσουνα εσύ αφεντικό κι εγώ πουλάκι.

ΙΟΥΛΙΕΤΑ

Γλυκούλη μου, αυτό θα το ‘θελα κι εγώ · μα, σίγουρα,
θα σ’ έπνιγαν τα στοργικά μου χάδια. Καληνύχτα,
καληνύχτα. Ο χωρισμός  είναι πόνος τόσο λύκος,
που θα σε καληνύχτιζα ωσότου ξημερώσει φως.

(Βγαίνει η Ιουλιέτα)

ΡΩΜΑΙΟΣ

Ύπνος γλυκός στα μάτια σου και στην ψυχή γαλήνη.
Να ήμουνα γαλήνη κι ύπνος για να ξεκουράσω εκείνη!
Τρέχω στο κελί του ιερέα – πνευματικού μου: θα του μιλήσω
για τη μεγάλη ευτυχία μου και τη βοήθειά του θα ζητήσω

                  (Βγαίνει)



---------------------------------------------------------------------------------------------


Ρωμαίος και Ιουλιέτα

Ξανά η ίδια ιστορία

Από την Τζωρτζίνα Κακουδάκη, θεατρολόγο



Όμως η ιδανική Ιουλιέτα κάποιας καλύτερης πραγματικότητας κλείνει τον ομοαίματό μου πλαστό Ρωμαίο το ψηλό παραθύρι της λογοτεχνικής συνέντευξης. Υπακούει στον πατέρα της κι αυτός υπακούει στον δικό του. Η ρήξη ανάμεσα στους Μοντέγους και τους Καπουλέτους διαιωνίζεται, η αυλαία πέφτει μπρος από αυτό που συνέβη, κι εγώ γυρίζω σπίτι, σ΄αυτό το δωμάτιο, με τη φρικτή σπιτονοικοκυρά που λείπει, τα παιδιά που βλέπω σπανίως, τους συνάδελφους που δεν θα δω πριν από αύριο το πρωί- με το γιακά του υπαλληλικού μου σακακιού σηκωμένο χωρίς προσχήματα στο λαιμό ενός ποιητή, με τις μπότες μου που αγοράζω πάντα από το ίδιο μαγαζί, γυρίζω αποφεύγοντας ασυνείδητα τις λακκούβες από κρύα βροχή, γυρίζω ακαθόριστα ενοχλημένος που ξέχασα και πάλι την ομπρελά μου και την αξιοπρέπεια της ψυχής μου.

Fernando Pesoa, Τo βιβλίο της ανησυχίας, εκδ. Eξάντας, μτφ.Μαρία Παπαδήμα


Τα ερωτήματα

Το απόκομμα της εφημερίδας είναι συγκλονιστικό: δύο ερωτευμένοι έφηβοι, ένα κορίτσι και ένα αγόρι, στην Κρήτη του 2007, αυτοκτονούν μαζί γιατί η κοινότητά τους δεν εγκρίνει την σχέση τους. Είδηση που σοκάρει αν και, ταυτόχρονα, γίνεται απολύτως κατανοητή, ως προς την πρόθεση και την ευκολία της.

Αυτού του είδους οι μοιραίες πράξεις, επανέφεραν συνεχώς στο μυαλό μας, όταν σκεφτόμασταν τον πυρήνα της παράστασης του νέου Κόσμου Ρωμαίος και Ιουλιέτα, αρχετυπικά ερωτήματα: είναι η αυτοκτονία λύση; Eίναι ο έρωτας μια τόσο απόλυτη διαδικασία; Οι επιλογές μας καθορίζονται από τις κοινωνίες που ζούμε; Πόση δύναμη ασκεί η εξουσία, συγκεκριμένη ή αφηρημένη, για την διαχείριση των προσωπικών μας επιλογών; Ο έρωτας είναι κινητήριος δύναμη ή δικαιολογία για την φυγή από την ζωή; Πόσο γενναίες είναι οι αποφάσεις μας , όταν προσδιορίζονται από τα συναισθήματά μας; Υπάρχει μοιραία επιλογή; Θα μπορούσε να υπάρχει άλλη λύση; Και τελικά, η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας είναι μια ιστορία αρχετυπική ή μια ιστορία που δημιούργησε ένα λογοτεχνικό αρχέτυπο; Βιώνουμε τον ρομαντικό έρωτα, με αρχή και τέλος αλλά χωρίς διάρκεια, επειδή έτσι είναι ο έρωτας ή επειδή τα λογοτεχνικά του πρότυπα μας έδωσαν ένα είδος εγχειριδίου για αυτόν; Υπάρχει ιδανικός έρωτας;

Η ιστορία. Ξανά.

Το έργο εστιάζει σε ένα νεαρό αγόρι, τον Ρωμαίο, που στην τρυφερή του ενηλικίωση (sic) θέλει να ερωτευτεί. Και ερωτεύεται τον έρωτα, όπως οι φίλοι του τα όπλα. Ένας νέος με πολιτικές ευθύνες,- ο μπαμπάς του είναι άρχοντας στην πόλη με κεκτημένα δικαιώματα-, που θα κληθεί σύντομα να πάρει αποφάσεις εξουσίας και να διαχειριστεί την πολιτική του δύναμη, και μάλιστα για ένα θέμα ζωής και θανάτου: την από καιρό συνεχιζόμενη βεντέτα με τον άλλον άρχοντα της πόλης, τον αντίπαλο των συμφερόντων του και του αίματός του. Αλλά το αγόρι είναι με κάποιον τρόπο emo, ερωτευμένο με κάθε κατάσταση φυγής, μεγαλωμένο μέσα από τα αρρενωπά ιδανικά, όπως τα λένε τα βιβλία, για να ξεφύγει, να ξεγελάσει την ενηλικίωση του αρσενικού, προσχεδιασμένη από την καταγωγή του για να γίνει μια μηχανή τρόμου αντί αγάπης, ερωτεύεται τρυφερά, σαν κορίτσι. Αλλά το κορίτσι των πλατωνικών του πόθων, η Ροζαλίντα, θέλει να μείνει ενάρετη. Τι βολική συνθήκη για έναν νέο τόσο ονειροπόλο, τόσο άπραγο. Πόσος πολύς έρωτας χωρίς κανένα φόβο να σαρκωθεί.

Στην άλλη οικογένεια, ένα άλλο κορίτσι, η Ιουλιέτα. Μεγαλωμένο μέσα στο σπίτι, για να μείνει άβουλο και αγνό. Και το κορίτσι διαβάζει βιβλία, και ερωτεύεται τις λέξεις, γίνεται έξυπνο μέσα από αυτές και μόνο οι λέξεις, αφού οι πράξεις δεν επιτρέπονται, γίνονται τα όπλα της. Ένα κορίτσι λάφυρο που μεγαλώνει για να θυσιαστεί στον γυναικείο ρόλο των στερεοτύπων: να γίνει μια σύζυγος χωρίς σχεδόν ακόμα μήτρα, στα 14 της, κάποιου που δεν θα επιλέξει, ενός άντρα βιαστή.

Εκεί ξεκινούν οι συνθήκες αυτής της λυπηρής ιστορίας. Δύο παιδιά εγκλωβισμένα, που δεν φαίνεται να έχουν σημεία διαφυγής εκτός από ...το μυαλό τους. Μέσα στο μυαλό τους ερωτεύονται, μέσα στο μυαλό τους φαντάζονται πώς θα είναι το πρώτο τους φιλί, μέσα στο μυαλό τους φαντάζονται τον υπόλοιπο κόσμο, απαγορευμένο και αυστηρά οξυγονωμένο από παρεμβολές και μολύνσεις. Για αυτόν τον λόγο στην σημερινή παράσταση , οι κοινωνικές τους συναναστροφές, από την κουβερνάντα και τον παπά, τον πατέρα και την μάνα εναλλάσσονται , μιας και όλα αυτά τα πρόσωπα, επειδή στην πραγματικότητα είναι πολύ πραγματικά, υπαρκτά, δεν έχουν βαρύτητα για τους πρωταγωνιστές της ιστορίας. Όλοι αυτοί αποτελούν τον κόσμο, και ο κόσμος, ως βιωμένη συνθήκη, δεν φαίνεται να απασχολεί αυτά τα λογοτεχνικά πλάσματα. Κινείται γύρω τους πάντα, τους παρακολουθεί, δημιουργεί έναν κλοιό, άλλοτε υπαινικτικό, άλλοτε αποπνικτικό, που υπογραμμίζει στους θεατές την ύπαρξή του και την απειλή που φέρει. Για τους νεαρούς ερωτευμένους, αποτελούν μόνο εμπόδια στον έρωτά τους, έμπνευση για να χυθεί και άλλο μελάνι μονολόγων. Στο πρώτο τους φιλί οι ήρωες μας επικυρώνουν την λογοτεχνική τους διάσταση, ως ήρωες που διαβάζουν πολλά βιβλία αλλά αποτελούν ένα βιβλίο και οι ίδιοι, και διαπιστώνουν: «Φιλάς με ρίμα».

Η οπτική του ονειροπόλου

Διότι η οπτική του ονειροπόλου διαφέρει από αυτήν του ανθρώπου που βλέπει τα πράγματα. Στο όνειρο η ματιά δε καρφώνεται όπως στην πραγματικότητα, πάνω σε σημαντικές η ασήμαντες πτυχές ενός δεδομένου αντικειμένου. Το μόνο σημαντικό είναι αυτό που ο ονειροπόλος βλέπει. Η αληθινή πραγματικότητα του αντικειμένου είναι ίσα ίσα ένα τμήμα του, το υπόλοιπο δεν είναι παρά το βαρύ τίμημα που πληρώνει στην ύλη , σε αντάλλαγμα για την ύπαρξη του στο χώρο.

Fernando Pesoa, Τo βιβλίο της ανησυχίας, εκδ. Eξάντας, μτφ.Μαρία Παπαδήμα


Ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα συναντιούνται στο σκοτάδι, στο άχρονο χρόνο, τον χώρο των ονείρων και τω βαθιών επιθυμιών, σε μια πραγματικότητα μεταιχμιακή. Σκοτάδι στο πάρτυ, μάτια πίσω από μάσκες, σκοτάδι στο ημίφως του μπαλκονιού, σκοτάδι στην γοτθική εκκλησία, σκοτάδι στο παράνομο και όμως γαμήλιο κρεβάτι τους, σκοτάδι στο μέρος του κοινού θανάτου τους. Και ενώ την ημέρα συμβαίνουν όλες οι οδυνηρές εξελίξεις, γεμάτες κανόνες, απαγορεύσεις και απώλειες, μένει πάντα η νύχτα, που ασημίζει κάτω από το φως ενός άλλου πλανήτη, να δυναμώνει τους παλμούς της ζωής, τις επιθυμίες, την αιώνια τάση του ανθρώπου για ελευθερία.

Η ερωτική ιστορία των νέων ολοκληρώνεται. Η επιθυμία τους ενώνεται. Οι δύο τους γίνονται ένα. Με μία πένθιμη νότα, με την τιμωρία ενός φόνου πάνω από τα κεφάλια τους, με την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου να βαραίνει την ψυχή, με την τιμωρία της εξορίας, του αντικειμενικού και απρόσβλητου χωρισμού που παραμονεύει, οι δύο νέοι ενώνονται σαρκικά. Τώρα τους δένει μεταξύ τους το αίμα. Είναι αυτός ο έρωτας η χαρά της ζωής, όπως λένε τα βιβλία; Είναι μια ιεροτελεστία για το τέλος, όπως λένε συχνά οι αυτόχειρες; Πάντως είναι σίγουρο ότι στην περίπτωσή τους είναι μια τελετουργία ενηλικίωσης. Αυτός θα φύγει από το σπίτι του για να ζήσει μόνος,και μάλιστα ως κακοποιό στοιχείο, αυτή θα παντρευτεί και μάλιστα όπως πρέπει: με κάποιον που δεν γνωρίζει καν αλλά τον γνωρίζει ο πατέρας της.

Οι μεγάλοι παρεμβαίνουν. Δεν είναι όμως ποτέ ισότιμοι, για αυτό δεν έχουν πραγματική εξουσία πάνω στις ψυχές των νεότερων αυτών πλασμάτων. Μα όμως και οι φίλοι του Ρωμαίου, σαρκικοί, πραγματικοί, τρυφεροί, δεν φαίνεται να τον αποσπούν από τον στόχο του: να ξεφύγει από την πραγματικότητα. Από την πραγματικότητα , με την μορφή της εξορίας, καταφέρνει να φύγει μόνο όταν την κατακτά, από την πρώτη και καταλυτική του πράξη: να σκοτώσει τον μόνο ως τότε ισότιμό του, τον Τυβάλδο, τον μελλοντικό του αντίπαλο. Και όταν ο Ρωμαίος φύγει από την πραγματικότητα (της Βερόνας) η Ιουλιέτα θα μπει βίαια μέσα σε αυτήν: χωρίς φίλους, χωρίς συμπαραστάτες, ένα θύμα εξιλαστήριο που το αίμα της παρθενίας της θα ξεπλύνει τις αμαρτίες όλων. Στο τελευταίο τους φιλί έχουν μάθει ότι ο κόσμος είναι πραγματικός, γεμάτος πράξεις, γεμάτος λάθος στιγμές, μοιραίες επιλογές, παντοκρατορία της τυχαιότητας. Η ιστορία τους θα σφραγιστεί με μια αληθινή πράξη, μέσα στην αναπόδραστη πραγματικότητα: «Με ένα φιλί πεθαίνω».

Όλη αυτή η πολιτεία, είναι ντυμένη στο μετάξι. Υλικό αρχετυπικό, που το παρέχει η φύση αλλά έχει αξιοποιηθεί σε ακραίο βαθμό τεχνικής από τον άνθρωπο (όπως οι λέξεις και οι λέξεις του Σαίξπηρ), που πάντα συμβολίζει την εξουσία, την αιματηρή σύγκρουση (των λαών της ανατολής εκεί όπου το μετάξι είναι ό,τι και το χρυσάφι) και τον πλουτισμό, αλλά πάντοτε συνδεόταν με και την ποιητική έκφραση ενός ανώτερου πολιτισμού. Μετάξι για την εξουσία, μετάξι για την επιβολή, μετάξι για την τρυφερότητα. Μετάξι για τις εσωτερικές πτυχές, της ψυχής. Το ίδιο υλικό, σε όλες τις χρήσεις, ανάλογο με την ειδική σύσταση που ενώ είναι σε όλους ίδια, άλλοτε τερατώνεται και άλλοτε υποκύπτει στις συνθήκες της ζωής.


Και ωστόσο, το κείμενο, το λογοτεχνικό ντοκουμέντο, αυτό που έχει μείνει να ειπωθεί, είναι πάντα κυρίαρχη εικόνα «εγγεγραμμένη» στην παράσταση. Αυτά γινόντουσαν και γίνονται πάντα. Και κύρια παρακαταθήκη παραμένον οι λέξεις, που πάντα αντιστέκονται στις πράξεις, που επιβάλουν την ποίηση ως δύναμη που μπορεί να υπερβεί τα γεγονότα. Και η αυτοκτονία της Κρήτης, φαίνεται ξανά και ξανά, μια πράξη αποτρόπαια ποιητική.

Η παράσταση

Τα ερωτήματα του έργου τα θέτει βέβαια όλα ο Σαίξπηρ, όχι εμείς. Εύκολα θα έλεγε κανείς σήμερα «Αυτά δεν συμβαίνουν σήμερα», τα πράγματα, τα ήθη, οι σχέσεις έχουν προχωρήσει. Μετά όμως θυμάται το περιστατικό της Κρήτης, ένα μόνο σε χιλιάδες όμοια περιστατικά που συμβαίνουν στην ιστορία του κόσμου, θυμάται τις ιστορίες του Ιράν, με τους δημόσιους λιθοβολισμούς των ερωτευμένων γυναικών, τις ομαδικές αυτοκτονίες των εφήβων στις σκανδιναβικές χώρες, την βεντέτα της Βόρειας Αλβανίας, που καταδικάζει ανθρώπους να ζουν πίσω από τα κάγκελα της αυλής τους για όλη τους την ζωή, για να μην φάνε την μοιραία σφαίρα, την ραγδαία φυγή των προβληματισμένων νέων με την χρήση χημικών ουσιών, όμοιων με τα δηλητήρια που παίρνουν οι πρωταγωνιστές του Σαίξπηρ.

Η ομάδα των ερμηνευτών, στις κοντινότερες δυνατές ηλικίες (επαγγελματιών ηθοποιών) με τις ηλικίες των νέων πρωταγωνιστών του έργου, είχε μια μεγάλη επιθυμία να αναμετρηθεί με τα «απαγορευμένα» μεγέθη ενός τέτοιου έργου: πώς φέρνεις στο σήμερα μια ιστορία τόσο παλιά, τόσο γνωστή, που δημιουργεί έναν τεράστιο ανταγωνισμό ανάμεσα στο ογκολιθικό κείμενο και την σκηνική του απόδοση; Πώς μιλιέται ένα κείμενο τόσο ποιητικό, με ρίμα, από μαι γενιά που (κατηγορείται ότι) έχει κατακερματίσει λεκτικά και οθονοποιήσει (εννοώ τα κινητά και τα laptop) σχεδόν κάθε συναισθηματική της έκρηξη; Πώς θα περάσει ένας νέος, άπειρος ηθοποιός, από την ακινησία (μπροστά στο δέος των λογοτεχνικών μεγεθών) στην κίνηση της σκηνής, στο εδώ και τώρα τς πράξης του θεάτρου ; Πώς ο Σαίξπηρ θα παραμείνει κλασσικός αλλά η παράσταση καινούργια; Πρόθεση υπήρξε πάντα, στην διαδικασία της κατασκευής της παράστασης, η έμφαση στην λεπτομέρεια. Την λεπτομέρεια των λέξεων (και από αυτές αφαιρέσαμε πολλές από αυτές που μας οδηγούσαν σε μια άλλη αισθητική και οπτική γωνία που χαρακτηρίζουν ένα θέατρο που σήμερα φαντάζει πραγματικά παλιό), την λεπτομέρεια των σχέσεων, την λεπτομέρεια της ατμόσφαιρας, τις ποσότητες θεατρικότητας και αλήθειας που φέρει το έργο από την κατασκευή του αλλά και από την αντοχή του στο σήμερα. Λεπτομέρεια για να διερευνηθούν οι μηχανισμοί που θα μας βοηθήσουν σήμερα να εξασφαλίσουμε την αξιοπρέπεια της ψυχής, την βιωμένη αλήθεια της σκηνής και της ζωής.

Και ενώ η ιστορία μένει αναλλοίωτη, γιατί την πλοκή και την γραφή του Σαίξπηρ δεν μπορούμε να την υπερβούμε, μένει να αποδειχτεί αν η δική μας η γενιά μπορεί να μιλήσει για τον έρωτα και τον κόσμο με τόσο ωραίες λέξεις, αν η ιστορία παραμένει αναλλοίωτη και ενδιαφέρον, αν η παράσταση θα πετύχει τους στόχους του συγγραφέα της. Ωστόσο, δεν έχουμε καμία ψευδαίσθηση: Όσες πονεμένες ιστορίες και να πούμε εμείς από τη σκηνή, σαν του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας δεν θα υπάρξει άλλη.

Με αφορμή την παράσταση Σαίξπηρ, Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Θέατρο του Νέου Κόσμου,2009-10, σκηνοθεσία Μίλτος Σωτηριάδης


 Βλέπε μεταξύ άλλων ethnos.gr 30/10/2007

Δύο νέα παιδιά αποπειράθηκαν να δώσουν τέλος στη ζωή τους επειδή δεν τους άφηναν να παντρευτούν. Δυστυχώς η ζωή προτίμησε να μιμηθεί το σαιξπηρικό «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» παρά τον κρητικό Ερωτόκριτο, με το ευτυχές τέλος. Έτσι, το βράδυ της Δευτέρας στην Ιεράπετρα του νομού Λασιθίου, εξελίχθηκε μία ερωτική τραγωδία. Ένα νεαρό ζευγάρι, που όπως φαίνεται επεδίωκε να επισημοποιήσει τη σχέση του αλλά συναντούσε τη σθεναρή άρνηση των δύο οικογενειών, επέλεξε έναν τραγικό τρόπο για να δώσει τέλος στην αγωνία του.Έτσι, σύμφωνα με τις πληροφορίες και οι δύο πήγαν σε χώρο όπου η οικογένεια του νεαρού διατηρούσε ζώα και ήπιαν φυτοφάρμακο, με αποτέλεσμα ο 24χρονος να χάσει τη ζωή του, ενώ η σύντροφός του, μόλις 17 ετών, να βρίσκεται στο Νοσοκομείο Αγίου Νικολάου όπου οι γιατροί δίνουν μάχη για να κρατήσουν στη ζωή. Από το ρεπορτάζ προκύπτει ότι ο άτυχος Βαγγέλης και η Ειρήνη είχαν συγγενική σχέση (ήταν δεύτερα ξαδέρφια) με αποτέλεσμα οι οικογένειες να μην βλέπουν θετικά την σχέση τους. Μάλιστα, ο νεαρός είχε ειδοποιήσει συγγενικό του πρόσωπο για την επιλογή τους αυτή αμέσως μετά, αλλά όταν αυτός έσπευσε στο σημείο βρήκε τον μεν να κοίτεται νεκρός έξω από το αυτοκίνητό του, την δε κοπέλα σε κωματώδη κατάσταση εντός. Αμέσως μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο και διασωληνώθηκε, νοσηλευόμενη σε κρίσιμη κατάσταση σε μονάδα εντατικής θεραπείας.

    -----------------------------------------------------------------------------------




   -------------------------------------------------------------------------------------------------







Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ (αγγλικά: William Shakespeare) (Απρίλιος 1564 - 3 Μαΐου 1616) ήταν Άγγλοςποιητής και θεατρικός συγγραφέας. Θεωρείται ευρέως ως ο σημαντικότερος συγγραφέας που έγραψε στην αγγλική γλώσσα και ένας από τους σημαντικότερους δραματουργούς παγκοσμίως. Συχνά αποκαλείται εθνικός ποιητής της Αγγλίας και "Βάρδος του Έιβον". 

Τα σωζόμενα έργα του, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων συνεργασιών, αποτελούνται από περίπου 38 θεατρικά έργα, 154 σονέτες, δύο μεγάλα αφηγηματικά ποιήματα και πολλά άλλα ποιήματα. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου και ερμηνεύονται περισσότερο συχνά από τα έργα οποιουδήποτε άλλου θεατρικού συγγραφέα.
Δεν έχουν σωθεί παρά λίγες καταγραφές για την ιδιωτική ζωή του Σαίξπηρ και έχουν σημειωθεί σημαντικές εικασίες για ζητήματα όπως η εξωτερική του εμφάνιση, η σεξουαλικότητά του, οι θρησκευτικές του πεποιθήσεις και κατά πόσον τα έργα που του αποδίδονται είναι γραμμένα από άλλους.

Ο Σαίξπηρ έγραψε τα περισσότερα από τα γνωστά έργα του μεταξύ του 1589 και του 1613 και κατάφερε να χειριστεί με απόλυτη δεξιοτεχνία τόσο την κωμωδία όσο και το δράμα και την τραγωδία. Τα έργα του διαπνέονται από μία βαθειά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και παραμένουν επίκαιρα. Η επίδρασή του, ειδικότερα στην αγγλική λογοτεχνία, θεωρείται τεράστια. Οι Ρομαντικοί αναγνώρισαν την ιδιοφυία του και οι Βικτωριανοί τον λάτρεψαν κατά τρόπο που ο Τζορτζ Μπέρναρντ Σω αποκάλεσε "βαρδολατρεία".



Το σπίτι του Τζων Σαίξπηρ στο Στράτφορντ-απόν-Έιβον, όπου πιστεύεται ότι γεννήθηκε ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ.


Βιογραφία

Τα πρώτα χρόνια

Πολλοί ιστορικοί συμφωνούν πως ο ηθοποιός, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Ουίλλιαμ Σαίξπηρ αποτελεί πράγματι ένα και μοναδικό πρόσωπο, όπως πιστοποιούν σημαντικά ιστορικά ευρήματα.
Ο Σαίξπηρ γεννήθηκε στο χωριό Στράτφορντ-απόν-Έιβον (ή απλά Στράτφορντ) το 1564. Η ακριβής ημερομηνία γέννησης παραμένει έως σήμερα άγνωστη. Η μόνη γνωστή πληροφορία που υπάρχει σχετικά είναι πως η βάπτισή του έγινε στις 26 Απριλίου, όπως καταγράφεται στα μητρώα εκκλησίας του Στράτφορντ. Επιπλέον, είναι γνωστό πως την εποχή εκείνη η τελετή της βάφτισης γινόταν λίγες μόνο ημέρες μετά τη γέννηση. Παραδοσιακά έχει επικρατήσει να θεωρείται ως ημερομηνία γέννησης του Σαίξπηρ η 23η Απριλίου, ημέρα του Αγίου Γεωργίου. Η ημερομηνία αυτή, η οποία προέρχεται από μία λανθασμένη εκτίμηση ενός μελετητή του 18ου αιώνα, αποδείχθηκε ελκυστική για τους βιογράφους δεδομένου ότι ο Σαίξπηρ πέθανε στις 23 Απριλίου του 1616 (σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο).

Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ ήταν το τρίτο από τα οκτώ παιδιά και ο μεγαλύτερος επιζών γιος του Τζων Σαίξπηρ και της Μαίρης Άρντεν. Η Μαίρη Άρντεν ήταν κόρη ενός εύπορου γαιοκτήμονα και ο Τζων Σαίξπηρ ήταν ένας από τους προύχοντες του χωριού. Ο Τζων Σαίξπηρ ανήκε επίσης στο σωματείο των κατασκευαστών γαντιών αλλά συμμετείχε και σ' άλλες επιχειρήσεις, όπως στο εμπόριο δερμάτων. Είχε πολιτικές γνωριμίες και αρκετές φορές διορίστηκε σε ανώτερες θέσεις. Για ένα διάστημα μάλιστα, όταν ο Ουίλλιαμ ήταν 4 ετών, υπήρξε δήμαρχος του Στράτφορντ.

Σαν μέλος λοιπόν μίας τόσο εξέχουσας οικογένειας ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ έμαθε από πολύ μικρός να γράφει και να διαβάζει. Αν και δεν έχουν σωθεί παρουσιολόγια εκείνης της περιόδου, οι περισσότεροι βιογράφοι συμφωνούν ότι ο Σαίξπηρ πιθανότατα εκπαιδεύτηκε στο Νέο Σχολείο του Στράτφορντ, το οποίο ιδρύθηκε το 1553 από το βασιλιά Εδουάρδο ΣΤ'. Κατά τη διάρκεια της Ελισαβετιανής εποχής, τα σχολεία διέφεραν μεταξύ τους ως προς την ποιότητα αλλά το πρόγραμμα σπουδών υπαγορεύτηκε με νόμο σε όλη την Αγγλία και το σχολείο παρείχε κλασική παιδεία και εντατική εκπαίδευση στη Λατινική γλώσσα. Έχοντας μελετηρό χαρακτήρα, ο Σαίξπηρ διάβαζε πολύ στα νεανικά του χρόνια, αν και δεν έγραφε πολύ. Τον περισσότερο καιρό του τον περνούσε μελετώντας Λατινικά απαγγέλλοντας απ' έξω μεγάλα αποσπάσματα από ποιήματα. Χωρίς να το μαντεύει, ακόνιζε έτσι τη μνήμη του και την ομιλία του, στοιχεία απαραίτητα για τη μετέπειτα σταδιοδρομία του ως ηθοποιός.



Το Νοέμβριο του 1582 ο Σαίξπηρ παντρεύτηκε την κατά οκτώ χρόνια μεγαλύτερή του, Ανν Χάθαγουεϊ. Έξι μήνες αργότερα απέκτησαν μία κόρη, τη Σουζάνα, η οποία βαπτίστηκε στις 26 Μαΐου του 1583, ενώ σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, στις 2 Φεβρουαρίου του 1585, καταγράφεται η βάπτιση των δύο δίδυμων παιδιών τους, του Χάμνετ και της Τζούντιθ. Ο Χάμνετ πέθανε από άγνωστα αίτια σε ηλικία 11 ετών και τάφηκε στις 11 Αυγούστου του 1596.

Μετά τη γέννηση των διδύμων, ο Σαίξπηρ άφησε ελάχιστα ιστορικά ίχνη μέχρι που το 1592 αναφέρεται ως μέλος της θεατρικής σκηνής του Λονδίνου. Οι μελετητές αναφέρονται στα χρόνια μεταξύ του 1585 και του 1592 ως τα "χαμένα χρόνια" του Σαίξπηρ. Πολλά έχουν γραφτεί για τις προσπάθειες του Σαίξπηρ να επιβληθεί ως ηθοποιός και συγγραφέας στο Λονδίνο, αλλά ελάχιστα αποδίδουν την πραγματικότητα. Μία ιστορία του 18ου αιώνα φέρει τον Σαίξπηρ να ξεκινά τη θεατρική του καριέρα ως ιπποκόμος που κέρδιζε τα προς το ζην φυλάγοντας τα άλογα των πλούσιων θεατών και των αφεντικών των θεάτρων. Εντούτοις δεν υπάρχει κανένα ιστορικό στοιχείο που να αποδεικνύει ότι ο Σαίξπηρ βρέθηκε σ' αυτή τη θέση. Αντιθέτως, στα 28 του χρόνια ήταν πλέον ένας φτασμένος ηθοποιός. Και ως τα 52 του, που πέθανε, ήταν πάντα δημοφιλής και περιζήτητος.



Η υπογραφή του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ

Λονδίνο και θεατρική καριέρα

Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς άρχισε να γράφει ο Σαίξπηρ αλλά αναφορές της εποχής του και αρχεία παραστάσεων δείχνουν ότι κάποια από τα έργα του είχαν ανέβει στη λονδρέζικη σκηνή από το 1592. Οι βιογράφοι θεωρούν ότι η καριέρα του πρέπει να άρχισε μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1580. Αργότερα ο Σαίξπηρ καθώς και όλη η θεατρική ομάδα στην οποία ανήκε, τελούσε υπό την εύνοια της βασίλισσας Ελισάβετ Α' της Αγγλίας. Συχνά έπαιζαν μπροστά στη βασίλισσα και την αυλή της τις μέρες των Χριστουγέννων ή άλλων εορτών. Ο Αρχιθαλαμηπόλος της Ελισάβετ ήταν ο ανάδοχός τους γι' αυτό και τους έλεγαν "οι Άνθρωποι του Αρχιθαλαμηπόλου" (The Lord Chamberlain's Men). Τα έργα του Σαίξπηρ εκτελούνταν μόνο από τους Lord Chamberlain's Men, οι οποίοι ήταν πλέον η κορυφαία θεατρική ομάδα του Λονδίνου.

Μετά το θάνατο της Ελισάβετ Α' το 1603, βασιλιάς της Αγγλίας ανέλαβε ο Ιάκωβος Α'. Όταν ο νέος βασιλιάς ήρθε στο Λονδίνο, ο Σαίξπηρ μαζί με άλλους εκλεκτούς ηθοποιούς και συγγραφείς της χώρας τον υποδέχτηκε στην είσοδο της πόλης. Ευτυχώς για τον Σαίξπηρ ο βασιλιάς Ιάκωβος αγαπούσε το θέατρο το ίδιο όπως κι η προκάτοχός του. Διανοούμενος ο ίδιος υποστήριζε τη φιλολογία και προστάτευε τις τέχνες. Δέκα μέρες μετά τη στέψη του ο βασιλιάς πήρε επίσημα υπό την προστασία του τον θίασο του Σαίξπηρ. Από τότε η θεατρική ομάδα μετονομάστηκε σε "οι Άνθρωποι του Βασιλιά" (The King's Men).

Αρκετά νομικά έγγραφα της εποχής καταγράφουν επενδύσεις και αγορές ακινήτων που έκανε ο Σαίξπηρ, γεγονός που πιστοποιεί πως στη διάρκεια αυτής της περιόδου κέρδισε αρκετά χρήματα. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι το 1597 απέκτησε το New Place, το οποίο ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο σπίτι στο Στράτφορντ. Το 1599, ο Σαίξπηρ και άλλα μέλη του θιάσου έχτισαν το δικό τους θέατρο στη νότια όχθη του ποταμού Τάμεση και το ονόμασαν Γκλομπ (Globe). Το 1608 ανέλαβαν επίσης το θέατρο Μπλακφράιαρς (Blackfriars).

Κάποια από τα έργα του Σαίξπηρ άρχισαν να δημοσιεύονται από το 1594. Το 1598, και καθώς είχε γίνει ήδη γνωστός, το όνομα του Σαίξπηρ άρχισε να εμφανίζεται και στα εξώφυλλα. Παρά την επιτυχία του ως δραματουργός, ο Σαίξπηρ συνέχισε να παίζει τόσο στα δικά του έργα όσο και σε έργα άλλων δραματουργών. Ο ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Μπεν Τζόνσον τον αναφέρει στους ηθοποιούς που έπαιξαν σε δικά του έργα γι' αυτό και η απουσία του ονόματός του από τον κατάλογο των ηθοποιών που έπαιξαν το 1605 στο "Βολπόνε" έχει εκληφθεί από ορισμένους μελετητές ως ένδειξη ότι η καριέρα του Σαίξπηρ ως ηθοποιού πλησίαζε στο τέλος της. Ωστόσο αργότερα ο Σαίξπηρ εμφανίζεται ως ένας από τους κυριότερους ηθοποιούς σε έργα τα οποία ανέβηκαν για πρώτη φορά στη σκηνή μετά το "Βολπόνε", αν και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιους ρόλους έπαιξε.

Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, ο Σαίξπηρ μοίραζε το χρόνο του μεταξύ του Λονδίνου και του Στράτφορντ. Το 1596, τη χρονιά πριν αγοράσει το New Place στο Στράτφορντ, ο Σαίξπηρ ζούσε στην ενορία της Αγίας Ελένης στο Μπίσοπσγκεϊτ του Λονδίνου, βόρεια του ποταμού Τάμεση. Μετακόμισε στην άλλη μεριά του Τάμεση, στο Σάουθγουορκ του Λονδίνου, το 1599, δηλαδή τη χρονιά που κατασκευάστηκε το θέατρο Γκλομπ. Το 1604 μετακόμισε και πάλι βόρεια του ποταμού, σε μία περιοχή με πολλά ωραία σπίτια βόρεια του Καθεδρικού ναού του Αγίου Παύλου. Εκεί νοίκιαζε δωμάτια από έναν Γάλλο Ουγενότο που κατασκεύαζε περούκες για κυρίες.



Ο τάφος του Σαίξπηρ



Το ταφικό μνημείο του Σαίξπηρ στο Στράτφορντ-απόν-Έιβον


Τα τελευταία χρόνια


Μετά το 1606 ο Σαίξπηρ έγραψε λίγα έργα και κανένα δεν αποδίδεται σ' αυτόν μετά το 1613. Πέθανε στις 3 Μαΐου του 1616 (23 Απριλίου σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο) αφήνοντας πίσω του τη σύζυγό του και δύο κόρες.

Στη διαθήκη του, ο Σαίξπηρ άφησε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του στη μεγαλύτερη κόρη του, Σουζάνα, ενώ αναφέρεται ελάχιστα στη σύζυγό του, Άννα, η οποία πιθανότατα δικαιούνταν αυτομάτως το ένα τρίτο της περιουσίας. Συγκεκριμένα έγραψε ότι της αφήνει "το δεύτερο καλύτερό μου κρεβάτι", ένα κληροδότημα που έχει οδηγήσει σε πολλές εικασίες. Μερικοί μελετητές βλέπουν το κληροδότημα αυτό ως προσβολή για την Άννα, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι το δεύτερο καλύτερο κρεβάτι είναι το γαμήλιο κρεβάτι και επομένως το κληροδότημα είναι πλούσιο σε σημασία.


Ο Σαίξπηρ τάφηκε δύο ημέρες μετά το θάνατό του, στο ιερό της εκκλησίας της Αγίας Τριάδας στο Στράτφορντ-απόν-Έιβον. Στον τάφο του τοποθετήθηκε έπειτα από δική του επιθυμία μία επιγραφή, λαξευμένη στην πέτρινη πλάκα που καλύπτει τον τάφο. Η επιγραφή περιλαμβάνει μία κατάρα ενάντια στη μετακίνηση των οστών του, η οποία και αποφεύχθηκε επιμελώς κατά τη διάρκεια της αποκατάστασης του ναού το 2008.

Η επιγραφή γράφει:

Good frend for Iesvs sake forbeare,
To digg the dvst encloased heare.
Bleste be ye man yt spares thes stones,
And cvrst be he yt moves my bones.

και σε ελεύθερη μετάφραση:
Καλέ φίλε, στο όνομα του Θεού συγκρατήσου,
Από το να σκάψεις τη σκόνη που εσωκλείεται εδώ.
Ευλογημένος ας είναι όποιος ήσυχες αφήσει αυτές τις πέτρες,
Και καταραμένος ας είναι όποιος μετακινήσει τα κόκαλά μου.

Σχετικά με την επιγραφή αυτή, καλλιεργήθηκε ένας μύθος, σύμφωνα με τον οποίο αδημοσίευτα έργα του Σαίξπηρ πιθανόν να βρίσκονται εντός του τάφου. Μέχρι σήμερα δεν έχει αποπειραθεί να διαπιστωθεί η αλήθεια αυτής της υπόθεσης.

Πριν το 1623, στο βόρειο τοίχο του ναού της Αγίας Τριάδας στήθηκε ένα ταφικό μνημείο του Σαίξπηρ που τον απεικονίζει την ώρα που γράφει. Η επιγραφή τον συγκρίνει με τον Νέστορα, τον Σωκράτη και τον Βιργίλιο.





Τα έργα

Οι περισσότεροι θεατρικοί συγγραφείς της περιόδου συνήθως συνεργάζονταν με άλλους και οι κριτικοί συμφωνούν ότι ο Σαίξπηρ έκανε το ίδιο, ως επί το πλείστον στις αρχές και στο τέλος της καριέρας του.

Τα πρώτα καταγεγραμμένα έργα του Σαίξπηρ είναι ο "Ριχάρδος Γ'" και τα τρία μέρη του "Ερρίκου ΣΤ'", τα οποία γράφτηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1590, σε μία εποχή που το ιστορικό δράμα ήταν της μόδας. Ωστόσο τα έργα του Σαίξπηρ είναι δύσκολο να χρονολογηθούν και οι μελέτες των κειμένων του δείχνουν ότι ο "Τίτος Ανδρόνικος", η "Κωμωδία των Παρεξηγήσεων", το "Ημέρωμα της Στρίγγλας" και οι "Δύο Άρχοντες από τη Βερόνα" ανήκουν επίσης στην πρώτη περίοδο του Σαίξπηρ. Οι πρώτες ιστορίες του, οι οποίες αντλήθηκαν από τα "Χρονικά της Αγγλίας, Σκωτίας και Ιρλανδίας" του Ραφαήλ Χόλινσεντ, δραματοποιούν τα καταστροφικά αποτελέσματα της αδύναμης ή διεφθαρμένης εξουσίας και έχουν ερμηνευθεί ως δικαιολόγηση της προέλευσης του Οίκου των Τυδώρ



Τα πρώτα έργα ήταν επηρεασμένα από τα έργα άλλων Ελισαβετιανών δραματουργών, από τις παραδόσεις του μεσαιωνικού δράματος και από τα έργα του Σενέκα. Η "Κωμωδία των Παρεξηγήσεων" βασίστηκε επίσης σε κλασικά μοντέλα, αλλά δεν βρέθηκε καμία πηγή για το "Ημέρωμα της Στρίγγλας", αν και σχετίζεται μ' ένα άλλο έργο με τον ίδιο τίτλο και μπορεί να προέρχεται από τη λαϊκή παράδοση. Όπως οι "Δύο Άρχοντες από τη Βερόνα", όπου δύο φίλοι φαίνεται να εγκρίνουν το βιασμό, έτσι και η ιστορία της Στρίγγλας, όπου το ανεξάρτητο πνεύμα μιας γυναίκας εξημερώνεται από έναν άντρα, προβληματίζουν μερικές φορές τους σύγχρονους κριτικούς και σκηνοθέτες.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1590, οι πρώιμες κλασικές και ιταλικού τύπου κωμωδίες του Σαίξπηρ παραχωρούν τη θέση τους στη ρομαντική ατμόσφαιρα των σημαντικότερων κωμωδιών του. Το "Όνειρο Θερινής Νυκτός" είναι ένα πνευματώδες μείγμα ρομαντισμού, μαγείας και κωμικών σκηνών. 

Η επόμενη κωμωδία του Σαίξπηρ, ο εξίσου ρομαντικός "Έμπορος της Βενετίας", απεικονίζει τον εκδικητικό Εβραίο τοκογλύφο Σάιλοκ με τρόπο που αντανακλά τις απόψεις εκείνης της εποχής αλλά στα σημερινά ακροατήρια μπορεί να φαίνεται υποτιμητικός. Τα έξυπνα λογοπαίγνια του "Πολύ κακό για το τίποτα", το μαγευτικό περιβάλλον του "Όπως Αγαπάτε" και το ζωντανό γλέντι της "Δωδέκατης Νύχτας" ολοκληρώνουν τη σειρά των μεγάλων κωμωδιών του Σαίξπηρ. Μετά τον λυρικό "Ριχάρδο Β'", ο οποίος είναι γραμμένος σχεδόν εξ ολοκλήρου σε ομοιοκατάληκτο στίχο, ο Σαίξπηρ εισήγαγε την κωμωδία πρόζας στα έργα "Ερρίκος Δ΄" (1ο και 2ο μέρος) και "Ερρίκος Ε΄", περί τα τέλη της δεκαετίας του 1590. Οι χαρακτήρες του γίνονται όλο και περισσότερο σύνθετοι και εναλλάσσοντας επιδέξια κωμικές και σοβαρές σκηνές, πρόζα και ποίηση, επιτυγχάνει την αφηγηματική ποικιλία του ώριμου έργου του. 

Η περίοδος αυτή αρχίζει και τελειώνει με δύο τραγωδίες: το "Ρωμαίος και Ιουλιέτα", το διάσημο ρομαντικό δράμα για την εφηβεία, την αγάπη και το θάνατο, και τον "Ιούλιο Καίσαρα" -βασισμένο σε μία μετάφραση που έκανε το 1579 ο σερ Τόμας Νορθ στο έργο του Πλούταρχου "Βίοι Παράλληλοι"- που εισήγαγε ένα νέο είδος δράματος.



Ο Άμλετ, ο Οράτιος, ο Μάρκελλος και το Φάντασμα του Πατέρα του Άμλετ (πίνακας του Χάινριχ Φύσλι, 1780–1785, Κούνστχαους, Ζυρίχη


Στις αρχές του 17ου αιώνα, ο Σαίξπηρ έγραψε τις κωμωδίες "Με το Ίδιο Μέτρο", "Τρωίλος και Χρυσηίδα" και "Τέλος Καλό Όλα Καλά" καθώς και μερικές από τις πιο γνωστές τραγωδίες του. Πολλοί κριτικοί πιστεύουν ότι οι μεγαλύτερες τραγωδίες του Σαίξπηρ αντιπροσωπεύουν την αιχμή της τέχνης του.

 Ο Άμλετ, ο ήρωας της διάσημης ομώνυμης τραγωδίας του Σαίξπηρ, πιθανότατα έχει συζητηθεί περισσότερο από κάθε άλλο σαιξπηρικό χαρακτήρα, ειδικά για τον περίφημο μονόλογό του "Να ζει κανείς ή να μη ζει, ιδού η απορία". Σε αντίθεση με τον εσωστρεφή Άμλετ, του οποίου ο δισταγμός αποδεικνύεται μοιραίος, οι ήρωες των τραγωδιών που ακολούθησαν, ο Οθέλος και ο Βασιλιάς Ληρ, χαρακτηρίζονται από τη βιαστική και λανθασμένη εκτίμησή τους. Η εξέλιξη των τραγωδιών του Σαίξπηρ εξαρτάται συχνά από τέτοια μοιραία λάθη ή μειονεκτήματα, τα οποία ανατρέπουν την τάξη των πραγμάτων και καταστρέφουν τον ήρωα κι εκείνους που αγαπά.

 Στον "Οθέλο", ο κακόβουλος Ιάγος προκαλεί τη ζηλοτυπία του Οθέλου, ο οποίος φτάνει στο σημείο να δολοφονήσει την αθώα γυναίκα του που τον αγαπά. Στο "Βασιλιά Ληρ", ο βασιλιάς διαπράττει το τραγικό λάθος να παραιτηθεί από το θρόνο του σηματοδοτώντας την έναρξη των γεγονότων που οδηγούν στη δολοφονία της κόρης του και στο βασανισμό και τη τύφλωση του Κόμη του Γκλόστερ. 

Στον "Μάκβεθ", τη μικρότερη τραγωδία του Σαίξπηρ, η ανεξέλεγκτη φιλοδοξία υποκινεί τον Μάκβεθ και τη σύζυγό του, Λαίδη Μάκβεθ, να δολοφονήσουν το νόμιμο βασιλιά και να σφετεριστούν το θρόνο, μέχρι που καταστρέφονται από τις ενοχές τους. Οι τελευταίες μεγάλες τραγωδίες του Σαίξπηρ, "Αντώνιος και Κλεοπάτρα" και "Κοριολανός", περιέχουν μερικά από τα καλύτερα ποιήματά του και θεωρήθηκαν ως οι πιο επιτυχημένες τραγωδίες του από τον ποιητή και κριτικό Τόμας Στερνς Έλιοτ.

Στην τελευταία του περίοδο, ο Σαίξπηρ στράφηκε στο ρομαντισμό και στην ιλαροτραγωδία και ολοκλήρωσε άλλα τρία μεγάλα έργα: "Κυμβελίνος", "Το Χειμωνιάτικο Παραμύθι" και "Η Τρικυμία", καθώς και τον κατόπιν συνεργασίας "Περικλή". Λιγότερο ζοφερά από τις τραγωδίες του, αυτά τα τέσσερα έργα είναι πιο σοβαρά σε ύφος από τις κωμωδίες της δεκαετίας του 1590 και τελειώνουν με συμφιλίωση και συγχώρεση των δυνητικά τραγικών λαθών. Ορισμένοι σχολιαστές έχουν δει αυτή την αλλαγή στη διάθεση ως απόδειξη μιας πιο γαλήνιας άποψης της ζωής από την πλευρά του Σαίξπηρ, αλλά μπορεί να αντικατοπτρίζει απλώς τη θεατρική μόδα της εποχής. Ο Σαίξπηρ συνεργάστηκε με άλλο δραματουργό σε δύο επιπλέον σωζόμενα έργα: τον "Ερρίκο Η΄" και το "Οι Δύο Συγγενείς Άρχοντες".

Εμφανίσεις

Δεν είναι σαφές για ποιες θεατρικές επιχειρήσεις έγραψε ο Σαίξπηρ τα πρώτα έργα του. Το εξώφυλλο του "Τίτου Ανδρόνικου" στην έκδοση του 1594 αποκαλύπτει ότι το έργο είχε παιχτεί από τρεις διαφορετικούς θιάσους. Μετά από τις επιδημίες της Μαύρης πανώλης τα έτη 1592-1593, τα έργα του Σαίξπηρ ερμηνεύτηκαν από το δικό του θίασο σε θέατρο βόρεια του Τάμεση. Όταν ο θίασος βρέθηκε σε διαμάχη με τον ιδιοκτήτη του οικοπέδου, οι ηθοποιοί κατεδάφισαν το θέατρο και χρησιμοποίησαν τα ξύλα για να κατασκευάσουν στη νότια όχθη του Τάμεση το θέατρο Γκλομπ, το πρώτο θέατρο που χτίστηκε από ηθοποιούς για ηθοποιούς. Το Γκλομπ άνοιξε το φθινόπωρο του 1599 και ο "Ιούλιος Καίσαρ" ήταν ένα από τα πρώτα έργα που ανέβηκαν στη σκηνή. Τα περισσότερα έργα που έγραψε ο Σαίξπηρ μετά το 1599 γράφτηκαν για το Γκλομπ, συμπεριλαμβανομένων του "Άμλετ", του "Οθέλου" και του "Βασιλιά Ληρ".

Παρά το γεγονός ότι οι καταγραφές των παραστάσεων είναι αποσπασματικές, φαίνεται πως ο θίασος του Σαίξπηρ έπαιξε επτά φορές στην αυλή του βασιλιά Ιάκωβου Α' από την 1η Νοεμβρίου 1604 μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 1605, μεταξύ των οποίων αναφέρονται και δύο παραστάσεις του "Έμπορου της Βενετίας". Μετά το 1608 έπαιζαν στο κλειστό θέατρο Μπλακφράιαρς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και στο Γκλομπ κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Ο εσωτερικός χώρος σε συνδυασμό με τη μόδα της εποχής, επέτρεψε τον Σαίξπηρ να εισάγει πιο περίτεχνα σκηνικά. Στον "Κυμβελίνο", για παράδειγμα, ο Δίας κατεβαίνει εν μέσω βροντών και κεραυνών καθισμένος πάνω σ' έναν αετό, οπότε ρίχνει έναν κεραυνό και τα φαντάσματα πέφτουν στα γόνατά τους.

Το γεγονός ότι ο Σαίξπηρ εκτός από το ότι έγραφε τα έργα του τα έπαιζε κιόλας, τον έκανε ασυναγώνιστο μεταξύ των άλλων συγγραφέων. Ο Σαίξπηρ δεν έγραφε απλά για να γράφει, αλλά για να ζει. Ζούσε τα έργα του. Όπως οι θεατές παρακολουθούσαν εκείνον, έτσι κι εκείνος παρατηρούσε τους θεατές και παρακολουθούσε τις αντιδράσεις τους. Δεν ήταν λίγες οι φορές που άλλαζε στη σκηνή τα λόγια του προσπαθώντας ν' αποδώσει όσο μπορούσε καλύτερα το νόημα και να ικανοποιήσει περισσότερο τους θεατές. Είχε τέτοια ικανότητα ν' ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του κοινού, ώστε ακόμα και σήμερα τα έργα του εξακολουθούν να γοητεύουν το θεατή με τη ζωντάνια τους.

Γραπτές πηγές




 Εξώφυλλο της έκδοσης του 1623 με έργα του Σαίξπηρ. Χαλκογραφία του Martin Droeshout.


Το 1623 δύο ηθοποιοί, που υπήρξαν φίλοι του Σαίξπηρ, εξέδωσαν μία συλλογή έργων του, αποτελούμενη από 36 κείμενα, εκ των οποίων τα 18 τυπώθηκαν για πρώτη φορά. Πολλά από τα έργα του είχαν ήδη εμφανιστεί σε διάφορες εκδόσεις, για τις οποίες δεν υπάρχουν στοιχεία ότι ο Σαίξπηρ τις ενέκρινε. Υπάρχουν έργα των οποίων τα σωζόμενα αντίτυπα διαφέρουν από το ένα στο άλλο. Οι διαφορές αυτές μπορεί να οφείλονται σε αντιγραφικά ή τυπογραφικά λάθη, από σημειώσεις ηθοποιών ή του κοινού ή ακόμα και από τα ίδια τα έγγραφα του Σαίξπηρ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα στον "Άμλετ", στον "Τρωίλο και Χρυσηίδα" και στον "Οθέλο", μπορεί ο Σαίξπηρ μετά την πρώτη τους έκδοση να είχε αναθεωρήσει τα κείμενα. Ωστόσο στην περίπτωση του "Βασιλιά Ληρ" υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στην πρώτη έκδοση και σ' εκείνη του 1623.

Ποιήματα

Το 1593 και το 1594, όταν τα θέατρα ήταν κλειστά εξαιτίας της πανούκλας, ο Σαίξπηρ δημοσίευσε δύο αφηγηματικά ποιήματα με ερωτικά θέματα, τα "Αφροδίτη και Άδωνις" και "Ο Βιασμός της Λουκρητίας". Στο πρώτο ένας αθώος Άδωνις απορρίπτει τις ερωτικές προκλήσεις της Αφροδίτης ενώ στο δεύτερο η ενάρετη Λουκρητία βιάζεται από τον λάγνο Ταρκήνιο. Με επιρροή από τις "Μεταμορφώσεις" του Οβίδιου, τα ποιήματα δείχνουν την ενοχή και την ηθική σύγχυση που προκύπτουν από μία ανεξέλεγκτη επιθυμία. Και τα δύο αποδείχθηκαν ιδιαίτερα δημοφιλή και ανατυπώθηκαν αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της ζωής του Σαίξπηρ. Ένα τρίτο αφηγηματικό ποίημα, "Το Παράπονο ενός Εραστή", όπου μία νεαρή γυναίκα θρηνεί την αποπλάνησή της από ένα πειστικό μνηστήρα, τυπώθηκε στην πρώτη έκδοση των Σονέτων το 1609. "Ο Φοίνικας κι η Τρυγόνα", που τυπώθηκε το 1601, θρηνεί το θάνατο του θρυλικού Φοίνικα και της ερωμένης του, της πιστής Τρυγόνας. Το 1599, δύο προσχέδια των σονέτων 138 και 144 εμφανίστηκαν στον "Περιπαθή Προσκυνητή", ένα ανθολόγιο ποιημάτων υπό το όνομα του Σαίξπηρ που εκδόθηκε χωρίς την άδεια του.

Σονέτα

Τα "Σονέτα" δημοσιεύτηκαν το 1609 και ήταν τα τελευταία μη δραματικά έργα του Σαίξπηρ που εκδόθηκαν. Οι μελετητές δεν είναι βέβαιοι για το πότε γράφτηκε το καθένα από τα 154 σονέτα, αλλά τα στοιχεία δείχνουν ότι ο Σαίξπηρ έγραφε σονέτα σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του για ένα ιδιωτικό αναγνωστικό κοινό. Σύμφωνα με κάποιους αναλυτές ο Σαίξπηρ σχεδίαζε να εκδώσει δύο αντίθετες σειρές: μία για την ανεξέλεγκτη επιθυμία για μία παντρεμένη γυναίκα και μία για την πολύπλοκη αγάπη για ένα νεαρό άντρα. Παραμένει ασαφές αν τα στοιχεία αυτά αντιπροσωπεύουν πραγματικά άτομα ή αν το συγγραφικό "εγώ" με το οποίο απευθύνεται σ' αυτούς αντιπροσωπεύει τον ίδιο τον Σαίξπηρ. Πάντως η έκδοση του 1609 αφιερώθηκε σε κάποιον κύριο "W. H.", ο οποίος πιστώνεται ως "ο μόνος γεννήτορας" των ποιημάτων.

Δεν είναι γνωστό αν αυτό γράφτηκε από τον ίδιο τον Σαίξπηρ ή από τον εκδότη, του οποίου τα αρχικά εμφανίζονται στο κάτω μέρος της σελίδας όπου γράφτηκε η αφιέρωση. Επίσης δεν είναι γνωστό ούτε ποιος ήτανε ο κύριος W. H., παρά τις πολυάριθμες θεωρίες, ούτε αν ο Σαίξπηρ είχε δώσει την άδεια του για τη δημοσίευση των σονέτων. Οι κριτικοί επαινούν τα Σονέτα ως μία βαθιά περισυλλογή σχετικά με τη φύση του έρωτα, το ερωτικό πάθος, το θάνατο και το χρόνο.


 Άγαλμα του Σαίξπηρ στη Λέστερ Σκουέρ (Λονδίνο)


Ύφος


Τα πρώτα έργα του Σαίξπηρ γράφτηκαν σε τυποποιημένη γλώσσα, σύμφωνα με το συμβατικό ύφος της εποχής. Στα ποιήματα χρησιμοποιούνται επεκταμένες και μερικές φορές περίτεχνες μεταφορές και η γλώσσα είναι συχνά ρητορική, γραμμένη για ηθοποιούς που απαγγέλλουν αντί να μιλούν. Οι μεγάλοι λόγοι στον "Τίτο Ανδρόνικο", κατά την άποψη ορισμένων κριτικών, καθυστερούν τη δράση ενώ οι στίχοι στους "Δύο Άρχοντες από τη Βερόνα" έχουν περιγραφεί ως δύσκαμπτοι.

Εντούτοις, σύντομα ο Σαίξπηρ άρχισε να προσαρμόζει το παραδοσιακό ύφος στους δικούς του σκοπούς. Ο εναρκτήριος μονόλογος στον "Ριχάρδο Γ΄" έχει τις ρίζες του στο μεσαιωνικό δράμα. Την ίδια στιγμή, η ζωηρή αυτογνωσία του Ριχάρδου προσβλέπει στους μονόλογους των ώριμων έργων του Σαίξπηρ. Δεν υπάρχει κανένα έργο που να σηματοδοτεί μία αλλαγή από το παραδοσιακό στο ελεύθερο ύφος. Ο Σαίξπηρ συνδύαζε και τα δύο σε όλη τη σταδιοδρομία του, με τον "Ρωμαίο και Ιουλιέτα" να είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα αυτής της ανάμιξης. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, ο Σαίξπηρ άρχισε να γράφει μία πιο φυσική ποίηση. Οι μεταφορές και οι εικόνες του βαθμιαία συντονίζονταν όλο και περισσότερο με τις ανάγκες του δράματος. Η ποιητική φόρμα που χρησιμοποιούσε συνήθως ο Σαίξπηρ, ήταν ο ανομοιοκατάληκτος στίχος σε ιαμβικό πεντάμετρο. Στην πράξη αυτό σήμαινε ότι οι στροφές του συνήθως δεν είχαν ρίμα και κάθε στίχος αποτελούνταν από δέκα συλλαβές κατά τρόπο που να τονίζεται κάθε δεύτερη συλλαβή. Οι ανομοιοκατάληκτοι στίχοι των πρώτων έργων του είναι αρκετά διαφορετικοί από εκείνους των τελευταίων. Συχνά είναι θαυμάσιοι αλλά οι φράσεις του έχουν την τάση να ξεκινούν και να τελειώνουν στο τέλος κάθε στίχου, με τον κίνδυνο της μονοτονίας. Μόλις ο Σαίξπηρ κυριάρχησε στον παραδοσιακό ανομοιοκατάληκτο στίχο, άρχισε να διακόπτει και να υπάρχει διακύμανση στη ροή του. Αυτή η τεχνική απελευθερώνει τη νέα δύναμη και την ευελιξία της ποίησης σε έργα όπως ο "Ιούλιος Καίσαρ" και ο "Άμλετ".

Μετά τον Άμλετ, ο Σαίξπηρ διαφοροποίησε ακόμα περισσότερο το ποιητικό του ύφος, ιδιαίτερα στα πιο συναισθηματικά μέρη των τελευταίων τραγωδιών του. Στην τελευταία φάση της καριέρας του, υιοθέτησε πολλές τεχνικές για να πετύχει το αποτέλεσμα που επιθυμούσε. Αυτές περιλάμβαναν τη μεταπήδηση στον επόμενο στίχο χωρίς παύση, ακανόνιστες διακοπές και ακραίες διαφορές στη δομή και το μήκος των προτάσεων. Στον "Μάκβεθ", για παράδειγμα, η γλώσσα πηγαίνει από μία άσχετη μεταφορά ή παρομοίωση σε άλλη: "Και η Ελπίς που 'φόρεσες μην ήτο μεθυσμένη;" (Πράξη Α', Σκηνή Ζ' 35-38) και "σαν βρέφος νεογέννητον κι' ολόγυμνον, ο Οίκτος,/ή με μορφήν των Χερουβείμ, που σχίζουν τον αιθέρα/'ς τους αοράτους τ' ουρανού επάνω ταχυδρόμους..." (Πράξη Α', Σκηνή Ζ' 21-25), και ο ακροατής καλείται να ολοκληρώσει την έννοια. Τα τελευταία του ρομαντικά έργα, με τις εναλλαγές τους στο χρόνο και τις ανατροπές στην πλοκή, ενέμπνευσαν ένα τελευταίο ποιητικό ύφος όπου μακριές και σύντομες προτάσεις εναλλάσσονται, υποκείμενο και αντικείμενο αντιστρέφονται, και λέξεις παραλείπονται, δημιουργώντας μία εντύπωση αυθορμητισμού.

Ο Σαίξπηρ συνδύασε την ποιητική ιδιοφυία με την πρακτική έννοια του θεάτρου. Όπως όλοι οι θεατρικοί συγγραφείς της εποχής του, δραματοποίησε ιστορίες χρησιμοποιώντας πηγές όπως ο Πλούταρχος και ο Ραφαήλ Χόλινσεντ. Αναδιαμόρφωσε κάθε πλοκή για να δημιουργήσει περισσότερα κέντρα ενδιαφέροντος και να δείξει στο κοινό όσο το δυνατόν περισσότερες πλευρές της αφήγησης. Αυτή η δύναμη του σχεδιασμού εξασφαλίζει ότι το έργο του Σαίξπηρ μπορεί να επιβιώσει της μετάφρασης, του κοψίματος και της ευρείας ερμηνείας χωρίς απώλειες στον πυρήνα του δράματος. Καθώς μεγάλωνε η μαεστρία του, ο Σαίξπηρ έδωσε στους χαρακτήρες του σαφέστερα και πιο ποικίλα κίνητρα καθώς και διακριτούς τρόπους ομιλίας. Ωστόσο, στα τελευταία έργα του διατήρησε και πτυχές του πρότερου ύφους του. Ιδιαίτερα στα τελευταία του ρομαντικά έργα σκόπιμα επέστρεψε σ' ένα περισσότερο καλλιτεχνικό ύφος, το οποίο έδινε έμφαση στη ψευδαίσθηση του θεάτρου.

Επιρροή




Άγαλμα του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ στο Λίνκολν Παρκ (Σικάγο)

 Το έργο του Σαίξπηρ επηρέασε σημαντικά το θέατρο και τη λογοτεχνία. Συγκεκριμένα, επέκτεινε τις δραματικές δυνατότητες των χαρακτήρων, της πλοκής, της γλώσσας και του ύφους. Για παράδειγμα, μέχρι τον "Ρωμαίο και Ιουλιέτα" τα ρομαντικά έργα δεν θεωρούνταν αξιόλογα θέματα για τραγωδίες. Οι μονόλογοι χρησιμοποιούνταν κυρίως για τη μεταφορά πληροφοριών σχετικά με τους χαρακτήρες ή τα γεγονότα, αλλά ο Σαίξπηρ τους χρησιμοποίησε για να εξερευνήσει τις σκέψεις των χαρακτήρων. Το έργο του επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και την ποίηση. Οι Ρομαντικοί ποιητές προσπάθησαν να αναβιώσουν το δράμα στο ύφος του Σαίξπηρ αλλά με μικρή επιτυχία.

Ο Σαίξπηρ επηρέασε συγγραφείς όπως ο Τόμας Χάρντι, ο Γουίλιαμ Φώκνερ και ο Κάρολος Ντίκενς. Οι μονόλογοι του Αμερικανού μυθιστοριογράφου Χέρμαν Μέλβιλ οφείλουν πολλά στον Σαίξπηρ. Ο καπετάνιος Άχαμπ στο "Μόμπυ Ντικ" είναι ένας κλασικός τραγικός ήρωας, εμπνευσμένος από τον "Βασιλιά Ληρ". Οι μελετητές έχουν εντοπίσει 20.000 μουσικά κομμάτια που συνδέονται με τα έργα του Σαίξπηρ. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται δύο όπερες του Τζουζέπε Βέρντι, ο "Οθέλος" και ο "Φάλσταφ", των οποίων η κριτική αποδοχή συγκρίνεται με αυτή των πρωτότυπων θεατρικών έργων. Ο Σαίξπηρ ενέμπνευσε επίσης πολλούς ζωγράφους, συμπεριλαμβανομένων των Ρομαντικών και των Προραφαηλιτών. Μάλιστα ο Ελβετός Ρομαντικός καλλιτέχνης Χάινριχ Φύσλι, φίλος του Ουίλλιαμ Μπλέηκ, μετέφρασε τον "Μάκβεθ" στα γερμανικά. Ο ψυχαναλυτής Σίγκμουντ Φρόυντ μελέτησε έργα του Σαίξπηρ, και ιδιαίτερα τον Άμλετ, για να αναπτύξει τις θεωρίες του γύρω από την ανθρώπινη φύση.

Την εποχή του Σαίξπηρ, η αγγλική γραμματική, η ορθογραφία και η προφορά ήταν λιγότερο τυποποιημένες απ' ό,τι είναι τώρα και η χρήση της γλώσσας του βοήθησε στο σχηματισμό της σύγχρονης αγγλικής γλώσσας. Εκφράσεις όπως "with bated breath" ("με κομμένη την ανάσα", από τον "Έμπορο της Βενετίας") και "it was a foregone conclusion" ("ήταν αναπόφευκτο", από τον "Οθέλο") χρησιμοποιούνται πλέον στην καθομιλουμένη.

Κριτική αποδοχή

Μετά την παλινόρθωση της μοναρχίας το 1660 και πριν το τέλος του 17ου αιώνα, οι κλασικές ιδέες ήταν στη μόδα. Το αποτέλεσμα ήταν οι κριτικοί εκείνης της εποχής να τοποθετήσουν τον Σαίξπηρ χαμηλότερα από άλλους δραματουργούς της εποχής του. Όμως κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα οι κριτικοί άρχισαν να ανταποκρίνονται στο έργο του Σαίξπηρ και να αναγνωρίζουν τη φυσική μεγαλοφυία του. Μία σειρά επιστημονικών εκδόσεων των έργων του βοήθησε στην αυξανόμενη φήμη του και μέχρι το 1800 είχε καθιερωθεί ως εθνικός ποιητής. Το 18ο και το 19ο αιώνα η φήμη του εξαπλώθηκε και στο εξωτερικό. Ανάμεσα σ' αυτούς που τον υπερασπίστηκαν ήταν ο Βολταίρος, ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε και ο Βικτόρ Ουγκώ.

Οι Βικτωριανοί ανέβαζαν συχνά έργα του Σαίξπηρ υπό τη μορφή πλούσιου θεάματος. Ο θεατρικός συγγραφέας και κριτικός Τζορτζ Μπέρναρντ Σω χλεύασε τη λατρεία που υπήρχε για τα έργα του Σαίξπηρ, ονομάζοντάς την "βαρδολατρεία", ενώ υποστήριζε ότι τα έργα του Ερρίκου Ίψεν έκαναν τον Σαίξπηρ παρωχημένο.

Η μοντερνιστική επανάσταση στις τέχνες κατά τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, όχι μόνο δεν απέρριψε τον Σαίξπηρ αλλά προσάρμοσε το έργο του στις ανάγκες της αβάν-γκαρντ. Οι Εξπρεσιονιστές στη Γερμανία και οι Φουτουριστές στη Μόσχα αναπαρήγαγαν τα έργα του. Υπό την επιρροή του Σαίξπηρ, ο μαρξιστής θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης Μπέρτολτ Μπρεχτ επινόησε ένα επικό θέατρο. Ο δε ποιητής και κριτικός Τόμας Στερνς Έλιοτ τοποθετήθηκε κατά του Σω υποστηρίζοντας ότι ο "πρωτογονισμός" του Σαίξπηρ στην πραγματικότητα τον έκανε σύγχρονο. Ο Έλιοτ μαζί με τους υποστηρικτές της Νέας Κριτικής δημιούργησαν ένα κίνημα για την πιο προσεκτική ανάγνωση των έργων του Σαίξπηρ. Τη δεκαετία του 1950, ένα κύμα νέων κριτικών προσεγγίσεων αντικατέστησε το μοντερνισμό και άνοιξε το δρόμο για τις μεταμοντέρνες μελέτες του Σαίξπηρ.

Το 1964 εορτάστηκαν με μεγαλοπρέπεια στην Αγγλία τα 400 χρόνια από τη γέννηση της "μεγαλύτερης βρετανικής συμβολής στο παγκόσμιο θέατρο", του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, όπως έγραψε ο σερ Λόρενς Ολίβιε. Επτά πρωτοποριακοί θίασοι από την Ευρώπη κλήθηκαν στο Λονδίνο για μία σειρά παραστάσεων. Ανάμεσα στην Κομεντί Φρανσέζ, το ιστορικό Άμπι Θίατερ και το Θέατρο Τέχνης της Μόσχας, πρόσκληση δέχθηκε και ο Κάρολος Κουν με το δικό του σχήμα, το Θέατρο Τέχνης, για να παρουσιάσει τους Όρνιθες του Αριστοφάνη σε σκηνικά-κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη και μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Κατά τη διάρκεια του εορτασμού της 400ετηρίδας, ο Λόρενς Ολίβιε ερμήνευσε τον θρυλικό Οθέλο του στο Νάσιοναλ Θίατερ και το Φεστιβάλ Σαίξπηρ εξέδωσε νέα σειρά γραμματοσήμων.

Τη δεκαετία του 1980, τα έργα του Σαίξπηρ έγιναν αντικείμενα μελέτης του Γλωσσολογικού Στρουκτουραλισμού και του Φεμινισμού.

Εικασίες

Η ταυτότητα του Σαίξπηρ


Περίπου 150 χρόνια μετά το θάνατο του Σαίξπηρ, άρχισαν να εκφράζονται αμφιβολίες σχετικά με την ταυτότητά του και την πατρότητα των έργων που του έχουν αποδοθεί. Συγγραφείς όπως ο Ουώλτ Ουίτμαν, ο Μαρκ Τουέην και ο Χένρι Τζέιμς, αλλά και προσωπικότητες όπως ο Σίγκμουντ Φρόυντ, εξέφρασαν τη δυσπιστία τους σχετικά με την υπόθεση πως ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ του Στράτφορντ ταυτίζεται με το συγγραφέα που έδωσε τα σαιξπηρικά έργα. Ο σκεπτικισμός αυτός στηρίζεται σε διάφορες ενδείξεις μεταξύ των οποίων η απουσία κάποιου βιβλίου ή χειρόγραφου έργου στην -κατά τ' άλλα λεπτομερή- διαθήκη του.

Πολλοί αποδίδουν αυτή τη διαφωνία στη γενική έλλειψη και ασάφεια γύρω από πολλά ιστορικά στοιχεία της περιόδου κατά την οποία έζησε ο Σαίξπηρ. Ακόμη και το πορτραίτο του στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων του Λονδίνου αμφισβητείται έντονα πως απεικονίζει πράγματι τον Σαίξπηρ, ενώ και ένα δεύτερο διάσημο πορτραίτο του αποδείχθηκε με τη βοήθεια χημικής ανάλυσης ότι στην πραγματικότητα δημιουργήθηκε το 19ο αιώνα. Ορισμένοι μελετητές του έργου που αποδίδεται στον Σαίξπηρ, θεωρούν πως ένα μέρος του πιθανά ανήκει σε άλλους συγγραφείς, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται συχνά ο Φράνσις Μπέηκον, ο Κρίστοφερ Μάρλοου, καθώς και ο 6ος κόμης του Ντέρμπυ, Ουίλλιαμ Στάνλεϊ. Ο Edward de Vere, 17ος κόμης της Οξφόρδης, θεωρείται επίσης ένας από τους πιθανούς συγγραφείς κάποιων έργων που αποδίδονται στον Σαίξπηρ. Ιστορικά στοιχεία γύρω από την ύπαρξη του κόμη de Vere έγιναν γνωστά περίπου το 1920 και αρκετοί πιστεύουν πως τα γεγονότα της ζωής του εμφανίζουν ομοιότητες με καταστάσεις που αποτυπώνονται και στο έργο του Σαίξπηρ.

Ωστόσο, μόνο μία μικρή μειοψηφία ακαδημαϊκών πιστεύει ότι υπάρχει λόγος αμφισβήτησης της παραδοσιακής απόδοσης των έργων του Σαίξπηρ. Η πλειοψηφία των ακαδημαϊκών μελετητών δε δέχεται τις παραπάνω εκτιμήσεις, ωστόσο θεωρεί πιθανό το ενδεχόμενο ο Σαίξπηρ να μην αποτελεί και το μοναδικό συγγραφέα των έργων του, δεδομένου ότι την εποχή εκείνη πολλοί δραματουργοί και θεατρικοί συγγραφείς συνεργάζονταν στενά μεταξύ τους.

Η θρησκεία του

Μερικοί μελετητές υποστηρίζουν ότι τα μέλη της οικογένειας του Σαίξπηρ ήταν Καθολικοί, σε μία εποχή που η Καθολική πρακτική ήταν αντίθετη με το νόμο. Η μητέρα του Σαίξπηρ, Μαίρη Άρντεν, σίγουρα προερχόταν από μία ευσεβή καθολική οικογένεια. Το ισχυρότερο στοιχείο θα μπορούσε να ήταν μία Καθολική δήλωση πίστης υπογεγραμμένη από τον Τζων Σαίξπηρ, που βρέθηκε το 1757 στις δοκούς ενός σπιτιού του. Ωστόσο το έγγραφο έχει χαθεί και οι επιστήμονες διαφωνούν ως προς τη γνησιότητά του. Το 1606 το όνομα της μεγάλης κόρης του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Σουζάνας, εμφανίζεται σε μία λίστα μ' αυτούς που δεν παρευρέθηκαν στην Πασχαλινή Θεία Ευχαριστία στο Στράτφορντ. Οι μελετητές βρίσκουν στα έργα του Σαίξπηρ στοιχεία τόσο υπέρ όσο και κατά του Καθολικισμού, με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατο να αποδειχθεί η αλήθεια.

Η σεξουαλικότητά του

Λίγα είναι γνωστά σχετικά με τη σεξουαλικότητα του Σαίξπηρ. Στα 18 του παντρεύτηκε την 26χρονη Άννα Χάθαγουεϊ που ήταν έγκυος, και έξι μήνες αργότερα γεννήθηκε η Σουζάνα, το πρώτο από τα τρία τους παιδιά. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των αιώνων μέχρι σήμερα, αναγνώστες έχουν επισημάνει στα σονέτα του Σαίξπηρ ενδεικτικά στοιχεία για την αγάπη του για ένα νεαρό άνδρα. Άλλοι εκλαμβάνουν τους ίδιους στίχους ως έκφραση έντονης φιλίας και όχι ερωτικού πάθους. Παράλληλα, άλλα σονέτα απευθύνονται σε μία παντρεμένη γυναίκα και εκλαμβάνονται ως απόδειξη ετεροφυλόφιλων σχέσεων.

Εργογραφία



"Τα Έργα του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ" (πίνακας του σερ Τζον Γκίλμπερτ, 1849)


Κωμωδίες

The Comedy of Errors (Η Κωμωδία των Παρεξηγήσεων, 1592)
The Taming of the Shrew (Το Ημέρωμα της Στρίγγλας, 1593)
The Two Gentlemen of Verona (Οι Δύο Άρχοντες από τη Βερόνα, 1594)
Love's Labour's Lost (Αγάπης Αγώνας Άγονος, 1594)
A Midsummer Night's Dream (Όνειρο Θερινής Νυκτός, 1595)
The Merchant of Venice (Ο Έμπορος της Βενετίας, 1596)
The Merry Wives of Windsor (Οι Εύθυμες Κυράδες του Ουίνδσορ, 1597-1600)
Much Ado About Nothing (Πολύ κακό για το τίποτα, 1599)
As You Like It (Όπως Αγαπάτε, 1599)
Twelfth Night or What you will (Δωδέκατη Νύχτα ή Ό,τι θέλετε, 1602)
All's Well That Ends Well (Τέλος Καλό Όλα Καλά, 1603)
Measure for Measure (Με το Ίδιο Μέτρο, 1603)
Pericles (Περικλής, 1608)
The Winter's Tale (Το Χειμωνιάτικο Παραμύθι, 1609)
The Tempest (Η Τρικυμία, 1611)

Ιστορικά έργα

Henry VI, part I (Ερρίκος ΣΤ', 1ο μέρος, 1590)
Henry VI, part II (Ερρίκος ΣΤ', 2ο μέρος, 1590)
Henry VI, part III (Ερρίκος ΣΤ', 3ο μέρος, 1590)
Richard III (Ριχάρδος Γ', 1592)
Richard II (Ριχάρδος Β', 1595)
King John (Βασιλιάς Ιωάννης, 1596)
Henry IV, part I (Ερρίκος Δ', 1ο μέρος, 1597)
Henry IV, part II (Ερρίκος Δ', 2ο μέρος, 1598)
Henry V (Ερρίκος Ε', 1599)
Henry VIII (Ερρίκος Η', 1612)

Τραγωδίες

Titus Andronicus (Τίτος Ανδρόνικος, 1593)
Romeo and Juliet (Ρωμαίος και Ιουλιέτα, 1594-1595)
Julius Caesar (Ιούλιος Καίσαρ, 1599)
Hamlet, prince of Denmark (Άμλετ, πρίγκιπας της Δανίας, 1599-1600)
Troilus and Cressida (Τρωίλος και Χρυσηίδα, 1602)
Othello, the Moor of Venice (Οθέλος, ο Μαυριτανός της Βενετίας, 1603)
Macbeth (Μάκβεθ, 1603-1606)
King Lear (Βασιλιάς Ληρ, 1603-1606)
Antony and Cleopatra (Αντώνιος και Κλεοπάτρα, 1606)
Coriolanus (Κοριολανός, 1607)
Timon of Athens (Τίμων ο Αθηναίος, 1607)
Cymbeline (Κυμβελίνος, 1609)

Ποιήματα

Sonnets ([154] Σονέτα)
Sonnets to sundry notes of music ([6] σονέτα σε διάφορες νότες της μουσικής)
Venus and Adonis (Αφροδίτη και Άδωνις, 1592-1593)
The rape of Lucrece (Ο Βιασμός της Λουκρητίας, 1594)
The passionate pilgrim (Ο Περιπαθής Προσκυνητής
The phoenix and the turtle (Ο Φοίνικας κι η Τρυγόνα)
A lover’s complaint (Το Παράπονο ενός Εραστή)
Χαμένα έργα
Αγάπης Αγώνας Γόνιμος
Καρδένιος


Ελληνικές μεταφράσεις


Η Κωμωδία των Παρεξηγήσεων
Το Ημέρωμα της Στρίγγλας
Η Στρίγγλα που έγινε αρνάκι, Κ.Καρθαίος ("Ίκαρος")
Βασίλης Ρώτας & Βούλα Δαμιανάκου ("Ίκαρος", 1973)
Οι Δύο Άρχοντες από τη Βερόνα
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος")
Βασίλης Ρώτας ("περιοδ. Θέατρο 16 [1964])
Ὄνειρο καλοκαιρινῆς νυχτιᾶς, Βασίλης Ρώτας, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1928.
Ὄνειρο καλοκαιρινῆς νύχτας, Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1973)
Δρᾶμα εἰς πράξεις πέντε, ἐκδίδεται ὑπό Ι. Δ. Μανώλη, Κωνσταντινούπολη: Τυπ. Βουτυρᾶ, 1874.
Σαικσπείρου: Τραγωδίαι Δημήτριος Βικέλας. Περιεχόμενα: τ.ΣΤ'. Ο έμπορος της Βενετίας, Αθήνα, 1882-1890.
Ἡ περίφημη ἱστορία τοῦ ἐμπόρου τῆς Βενετιάς...καί τό κέρδισμα τῆς πεντάμορφης νύφης Πορσίας μέ την ἐκλογή τῶν τριῶν κουτιῶν, γραμμένη ἀπό τόν ἄγγλο ποιητή Γουΐλλιαμ Σαιξπῆρο, μεταφρασμένη πιστά καί ρυθμικά ἀπό τόν Ἀλέξ. Πάλλη, Αλέξανδρος Πάλλης, Ἑστία, 1894.
Ὁ ἔμπορος τῆς Βενετιάς: Κωμωδία, Αλέξανδρος Πάλλης, Αθήνα, Σαλίβερος, 1938.
Ἡ περίφημη ἱστορία τοῦ ἐμπόρου τῆς Βενετιάς..., Αλέξανδρος Πάλλης, ("Ίκαρος", 1972)
Ὁ ἔμπορος τῆς Βενετίας: Δρᾶμα εἰς πράξεις πέντε, Μ. Αὐγέρη, Μάρκος Αυγέρης, Αθήνα: Φέξης 1916.
Ὁ ἔμπορος τῆς Βενετίας: Δρᾶμα εἰς πράξεις πέντε, Μάρκος Αυγέρης, Αθήνα, Βασιλείου, 1932.
Οι Εύθυμες Κυράδες του Ουίνδσορ
Οἱ κυράδες τοῦ Ουΐνζωρ: Κωμωδία, Νικόλαος Ποριώτης, Αθήνα, Γκοβόστης, 1938.
Κ.Καρθαίος ("Ίκαρος")
Νικόλαος Ποριώτης, Αθήνα, Γκοβόστης, 1938.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος")
Όπως Αγαπάτε
Ὃπως σᾶς ἀρέσει: Κωμῳδία, στή γλῶσσα μας ἀπό τόν Μ. Γ. Σκουλούδη, Μανώλης Σκουλούδης, Αθήνα, Πυρσός, 1940.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος")
Δωδέκατη Νύχτα
Ἡ δωδεκάτη νύχτα: Δρᾶμα εἰς πράξεις πέντε, Παντολέων Καβάφης, Κωνσταντινούπολη: Τυπ. Βουτυρᾶ, 1881.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1967)
Τέλος Καλό Όλα Καλά
Βασίλης Ρώτας & Βούλα Δαμιανάκου ("Ίκαρος")
Με το Ίδιο Μέτρο
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1956)
Περικλής
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος")
Το Χειμωνιάτικο Παραμύθι
μετάφραση Σ. Κέντ, Ιωάννης Οἰκονομίδης, Αθήνα, Τυπ. Ζηκάκη, 1928.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1972)
Ἡ τρικυμία: Δρᾶμα Ουϊλιέλμου Σαίξπηρ, μετάφρασις Ἰ. Πολυλᾶ, (Ιάκωβος Πολυλάς), Κέρκυρα, 1855.
Ἡ τρικυμία: Δρᾶμα Σαιξπήρου εἰς πράξεις πέντε, ἐκ τοῦ ἀγγλικοῦ κειμένου μετάφρασις ὑπό Παντολέοντος Καβάφη; (Παντολέων Καβάφης), Κωνσταντινούπολη: Τυπ. Βουτυρᾶ 1874.
Ἡ τρικυμία: Τραγῳδία τοῦ Γουλιέλμου Σαίξπηρ = The tempest, μεταφρασμένα ἀπό τόν Κωνσταντῖνο Θεοτόκη, Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Ἀλεξάντρεια, Γραμμάτης, 1916.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1969)
Ερρίκος ΣΤ' (1ο μέρος)
Ερρίκος ΣΤ' (2ο μέρος)
Ερρίκος ΣΤ' (3ο μέρος)
Ριχάρδος Γ'
Ριχάρδος ὁ Γ' : Δράμα εἰς πράξεις πέντε, μεταφράσθη ὑπό Κλεάνθους Ν. Τριανταφύλλου : Κωνσταντινούπολη, Βουτυρᾶ, 1874.
Ριχάρδος ὁ Γ' : Τραγῳδία εἰς πράξεις πέντε, μεταφρασθεῖσα ἐκ τῆς ἀγγλικῆς ὑπό Μιχαήλ Ν. Δαμιράλη, Μιχάλης Δαμιράλης, Αθήνα, 1909.
Ὁ Βασιλιᾶς Ριχάρδος ὁ Γ', μετάφραση Κώστας Καρθαίος, Αθήνα, Γραφεῖο Πνευματικῶν Ὑπηρεσιῶν, 1939.
Κ.Καρθαίος ("Ίκαρος")
Ριχάρδος Β'
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος")
Βασιλιάς Ιωάννης
Βασίλης Ρώτας & Βούλα Δαμιανάκου ("Ίκαρος")
Ερρίκος Δ'(1ο μέρος)
Αλέξανδρος Πάλλης ("Ίκαρος")
Ερρίκος Δ'(2ο μέρος)
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος")
Ερρίκος Ε'
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος")
Ερρίκος Η'
Τίτος Ανδρόνικος
μετάφρ. Βασίλης Ρώτας & Βούλα Δαμιανάκου ("Ίκαρος")
Σαικσπείρου, Ρωμαῖος καί Ἰουλιέτα ; Ὀθέλλος καί ὁ Βασιλεύς Λήρ, τραγωδίαι ἐκ τοῦ ἀγγλικοῦ μεταφρασθεῖσαι ὑπό Δημ. Βικέλα, Δημήτριος Βικέλας, Αθήνα, Τυπ. Περρῆ 1876.
Σαικσπείρου: Τραγωδίαι Δημήτριος Βικέλας. Περιεχόμενα: τ.Α'. Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Αθήνα, 1882-1890.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1970)
Ιούλιος Καίσαρ
Ἰούλιος Καῖσαρ: Τραγῳδία εἰς πράξεις 5, μεταφρασθεῖσα ἐκ τῆς ἀγγλικῆς ὑπό Μ. Ν. Δαμιράλη, Αθήνα: Τυπ. Παπαλεξανδρῆ, 1886.
Ὁ Ἰούλιος Καίσαρας, Κώστας Καρθαίος, Τυπ. Δημητράκου, 1969.
Ἰούλιος Καίσαρας, Βασίλης Ρώτας & Βούλα Δαμιανάκου ("Ίκαρος", 1969)
Ἁμλέτος, βασιλόπαις τῆς Δανίας: Τραγωδία τοῦ ἄγγλου Σαιξπήρου, ἐνστίχως μεταφρασθεῖσα ὑπό Ἰωάννου Ἠ. Περβάνογλου (Ιωάννης Περβάνογλου) Αθήνα: Τυπ. Νικολαΐδου Χ. Φιλαδελφέως 1858.
Ἁμλέτος: Τραγῳδία Σαικσπείρου, ἔμμετρος μετάφρασις μέ προλεγόμενα καί σημειώσεις Ἰακ. Πολυλά, Ιάκωβος Πολυλάς, Αθήνα, 1889.
Ἃμλετ: Τραγῳδία εἰς πράξεις πέντε, μεταφρασθεῖσα ἑκ τοῦ ἀγγλικοῦ ὑπό Μιχ. Ν. Δαμηράλη, (Μιχάλης Ν. Δαμιράλης), Αθήνα, 1890.
Σαικσπείρου: Τραγωδίαι Δημήτριος Βικέλας. Περιεχόμενα: τ.Ε'. Αμλέτος, Αθήνα, 1882-1890.
Χάμλετ: Τραγῳδία εἰς πράξεις πέντε, μεταφρασθεῖσα ἐκ τοῦ ἀγγλικοῦ ὑπό Μ. Ν. Δαμιράλη μετά μελέτης περί τοῦ ποιητοῦ, Μιχαήλ Δαμιράλης, Αθήνα, 1900.
Άμλετ, το βασιλόπουλο της Δανίας, μετάφρ. Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1974)
Τρωίλος και Χρυσηίδα
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1972)
Σακσπείρου, Ρωμαῖος καί Ἰουλιέτα; Ὀθέλλος καί ὁ Βασιλεύς Λήρ, τραγωδίαι ἐκ τοῦ ἀγγλικοῦ μεταφρασθεῖσαι ὑπό Δημ. Βικέλα, Δημήτριος Βικέλας, Αθήνα, Τυπ. Περρῆ 1876.
Ὀθέλλος, ἤτοι ὁ Μαῦρος τῆς Ἑνετίας, τραγῳδία τοῦ ἄγγλου Σαιξπήρου, ἐκδίδοται ὑπό Δ. Ἀντωνοπούλου, Αθήνα, 1883.
Ὀθέλλος: Τραγωδία, Δημήτριος Βικέλας, Αθήνα: Τυπ. Κορομηλᾶ, 1885.
Ὁ Ὀθέλλος, ὁ Μαῦρος τῆς Βενετίας, τραγῳδία τοῦ Γουΐλιαμ Σαίξπηρ, μεταφρασμένη ἀπό τόν Κωνσταντῖνο Θεοτόκη, Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Αθήνα : Βασιλείου, 1915.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1968)
Κοριολανός
Κοριολανός: Δρᾶμα εἰς πράξεις πέντε, Μιχάλης Δαμιράλης, Αθήνα, Παρνασσός, 1883.
Σαικσπείρου: Τραγωδίαι Δημήτριος Βικέλας. Περιεχόμενα: τ.Δ'. Μάκβεθ, Αθήνα, 1882-1890.
Σαικσπείρου, δράματα: Μάκβεθ, ἐμμέτρως μεταφρασθέντα ἐκ τοῦ ἀγγλικοῦ ὑπό Δημητρίου Βικέλα, Δημήτριος Βικέλας, Αθήνα, Τυπ. Κασδόνη, 1896.
Μάκβεθ: Τραγωδία, Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Αθήνα, Ἐλευθερουδάκης, 1923.
Μακμπέθ, μετάφρ. Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1970)
Βασιλιάς Ληρ
Σακσπείρου, Ρωμαῖος καί Ἰουλιέτα; ; Ὀθέλλος καί ὁ Βασιλεύς Λήρ, τραγωδίαι ἐκ τοῦ ἀγγλικοῦ μεταφρασθεῖσαι ὑπό Δημ. Βικέλα, Δημήτριος Βικέλας, Αθήνα, Τυπ. Περρῆ 1876.
Ὁ Βασιλεύς Λήρ: Τραγωδία εἰς πράξεις πέντε, μετάφραση Μ. Αὐγέρη, Μάρκος Αυγέρης, Φέξης, 1916.
Βασιλέας Λήρ, μετάφραση Βασίλης Ρώτας, Αθήνα, Μουσικά Χρονικά, 1933.
Βασιλιάς Ληρ, μετάφρ. Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1974)
Αντώνιος και Κλεοπάτρα
Ἀντώνιος καί Κλεοπάτρα: Δρᾶμα εἰς πράξεις πέντε, μεταφρασθέν ἐκ τῆς ἀγγλικῆς ὑπό Μ. Ν. Δαμιράλη, Μιχαήλ Δαμιράλης, Αθήνα: 1882.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος")
Κοριολανός
Κοριολανός: Δρᾶμα εἰς πράξεις πέντε, Μιχάλης Δαμιράλης, Αθήνα, Παρνασσός, 1883.
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1959)
Τίμων ο Αθηναίος
Βασίλης Ρώτας ("Ίκαρος", 1963)
Κυμβελῖνος: Τραγῳδία εἰς πέντε πράξεις, μεταφρασθεῖσα ἐκ τῆς ἀγγλικῆς ὑπό Μιχ. Ν. Δαμιράλη, Μιχάλης Δαμιράλης, Αθήνα, 1903.
Βασίλης Ρώτας & Βούλα Δαμιανάκου ("Ίκαρος")
Σαικσπείρου, ἀριστουργήματα, κατ' ἔμμετρον μετάφρασιν Ἀγγ. Βλάχου, Άγγελος Βλάχος, Αθήνα, 1905.

   -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------



ΠΗΓΕΣ













    -------------------------------------------------------------------------------------------------




Δημοσίευση σχολίου