Σάββατο, 31 Οκτωβρίου 2015

ΠΑΝΟΣ ΘΑΣΙΤΗΣ


( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ )

Από τον ΑΣΤΡΟΛΑΒΟ δεν θα μπορούσαν να λείπουν αφιερώματα σε προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών που συνδέθηκαν ή συνδέονται με την αγαπημένη μου Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.

 Σήμερα σειρά έχει ο Πάνος Θασίτης.

Από τη μία πλευρά, φρονώ πώς είναι ένας τρόπος για να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ και να εκφράσω έτσι την ευγνωμοσύνη μου σ΄αυτή τη πόλη που πριν από αρκετά χρόνια με αγκάλιασε ωσάν μάνα στοργική και έγινε η δεύτερη πατρίδα μου.

Από την άλλη, είναι ένας τρόπος για να αναδείξω με τις ταπεινές μου δυνάμεις τις ζωογόνες και φωτοδότρες εκείνες φωνές μιας ολόκληρης περιοχής που μακάρι να απολάμβανε μεγαλύτερου σεβασμού εκ μέρους όχι του αθηνοκεντρικού κράτους - πάμε μια βόλτα στην γενέτειρά μου Κυψέλη Αττικής να δούμε την εγκατάλειψη που έχει λάβει τρομακτικές διαστάσεις - αλλά του κράτους της πλατείας Συντάγματος.

Οι Βόρειοι σε μεγάλο βαθμό- εννοείται ότι δεν υπάρχουν κοινωνίες αγγελικά πλασμένες - είναι ωραίοι άνθρωποι. Άνθρωποι των επιστημών, των γραμμάτων, των τεχνών, άνθρωποι της εργατιάς, του μόχθου και της βιοπάλης, πραγματικά διαμάντια, μπεσαλήδες και κιμπάρηδες στη ψυχή και στα συναισθήματα .Το λιμάνι, η πανέμορφη παραλιακή με τη θαλασσινή αύρα και τον θαλασσινό αέρα που ενδυναμώνει την ανθρώπινη επικοινωνία, φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά και αντικαθιστά τις σκουριασμένες ιδέες και ανόητα στερεότυπα με άλλες ιδέες φρέσκιες και προοδευτικές. Όποια πέτρα και να σηκώσεις θα βρεις σε αυτή την ένδοξη γη έναν υπέρλαμπρο πολιτισμό και ιστορία αιώνων με μορφές, μνημεία, γεγονότα που καταγράφηκαν στις χρυσές σελίδες του ελληνικού έθνους και σημάδεψαν τη πορεία της οικουμένης.

Απόψεις, σχόλια και πληροφορίες εκ μέρους όλων των φίλων του ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΥ για λάθη ή παραλείψεις πέρα από απαραίτητες είναι και ιδιαιτέρως ευπρόσδεκτες.





 Τρύφωνας Παπαλεωνίδας


-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------




Πάνος Θασίτης,  Μέρες Θεσσαλονίκης

Άσε με να πιστεύω
Πως μπορούμε να κινήσουμε από δω
Όπου μασούμε τον ήλιο με τα δόντια μας
Και διώχνουμε το φως απ' τα δωμάτιά μας ως να μας λησμονήσει.
Εδώ τα ξέρουμε και τα μισούμε όλα
Σαν τις χαρακιές του προσώπου μας
Και σαν τους τάφους τους οικογενειακούς
Όλο πικρή σοφία
Σαν την πανάρχαιη Καλημέρα
Χάρτινο χαμόγελο και προδοσία κι επιμονή.

                              *

Άσε με να πιστεύω
Πως πέρ' από το σύρμα του ορίζοντα
Δε θα μας αγαπούν μήτε θα μας αρνιούνται,
Να πιστεύω
Πως υπάρχει αλλού ένα δέντρο
Άξιο για τα νεύρα του κεραυνού
Ένα μαχαίρι που δε γνώρισε σπλάχνα
Κι ένα ποτήρι μ' απρόσιτα χείλη
Να πιούμε!


Από τη συλλογή Δίχως κιβωτό (1951)

           -----------------------------------------------------------

Ο ΝΕΚΡΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

Δεν είμ’ εδώ που ψάχνεις.
Τι γυρεύω εγώ μες στα λουλούδια
στ’ αβάσταχτο φως του φεγγαριού.
Στις αίθουσες που οι ρήτορες
εκπολιτίζουν το κοινό
με τα φαντάσματά μας.
Τι γυρεύω.

~ Πάνος Θασίτης , Από τη συλλογή Σχιστολιθικά (1983)

              ----------------------------------------------------


Ὁ Πάνος Θασίτης ἀνήκει στήν πρώτη μεταπολεμική γενιά. Ὡς ποιητής συναποτελεῖ, μαζί μέ τόν Ἀναγνωστάκη καί τόν Κλεῖτο Κύρου, τή γνωστή ἀριστερή ποιητική τριάδα τῆς Θεσσαλονίκης. Ἀκριβέστερα: τήν αἱρετική ἀριστερή τριάδα τῆς Θεσσαλονίκης.

Ὡς δοκιμιογράφος ἔχει γράψει 13 δοκίμια, ἀπό τό Γενάρη τοῦ 1957 μέχρι τόν Ἰούνη τοῦ 1982. Ὁ χαρακτηρισμός δοκίμια ἔχει δοθεῖ ἀπό τόν ἴδιο στόν συγκεντρωτικό τόμο Τά δοκίμια. 

Ἅν καί θά ᾿λεγα ὅτι δέν ἀνταποκρίνονται ὄλα τά κείμενα τοῦ τόμου ἀκριβῶς στόν ὅρο αὐτό, θά κρατήσω τόν χαρακτηρισμό δοκίμια, σεβόμενος τή θέληση τοῦ συγγραφέα τους.  

Ἀντικείμενο τῶν κειμένων τοῦ τόμου Τά δοκίμια εἶναι, ἐκτός ἀπό ἕνα, ἡ τέχνη καί εἰδικότερα ἡ τέχνη τῆς ποίησης. Ἡ ὀπτική γωνία ἀπό τήν ὁποία ἐξετάζεται τό ποιητικό γεγονός ὁρίζεται ἀπό τρεῖς ἰδεολογικο-αἰσθητικές θέσεις. Εἶναι ἡ ἀρνητική θέση τοῦ δοκιμιογράφου ἀπέναντι στή δυτική ἀστική κοινωνική καί καλλιτεχνική πραγματικότητα, ἡ θετική θέση του ἀπέναντι στό εὐρύτερο σοσιαλιστικό κίνημα, καί ἡ ἀπορριπτική στάση του ἀπέναντι στή δογματική ἀριστερή ἀντίληψη περί τέχνης. Εἰδικότερα: κρίνει ἀρνητικά τόν ποιητικό μοντερνισμό καί ὑπερρεαλισμό, θετικά τήν κοινωνικά προσδιορισμένη ποίηση, ἀλλά διαφωνεῖ μέ τό δόγμα τοῦ «σοσιαλιστικοῦ ρεαλισμοῦ». Μέ δυό λόγια θά ἔλεγα ὅτι ὁ δοκιμιακός προσανατολισμός τοῦ Θασίτη ἀφορᾶ θετικά τή σοσιαλιστική τέχνη, ἡ ὁποία δέν ὑπόκειται σέ δογματικές δεσμεύσεις. 

Στά ὅρια αὐτῆς τῆς ὀπτικῆς γωνίας ἀσκεῖ, στά 12 ἀπό τά 13 κείμενά του, τόν δοκιμιακό προβληματισμό του. Ἐξαιρεῖται τό κείμενο, «Οἱ φιλόλογοι ἤ τ᾿ ἀλλαγμένο πρόσωπο τῆς κριτικῆς», πού θά τό σχολιάσω ξεχωριστά στό τέλος.


Προτοῦ νά προχωρήσω κρίνω σκόπιμο νά σταθῶ σέ τέσσερις ἔννοιες,  τίς ὁποῖες χρησιμοποιεῖ συχνά ὁ Θασίτης κι ἔχουν βασική σημασία γιά τήν κατανόηση τῶν δοκιμίων του. Ἰδιαίτερα μάλιστα μιά κι ὁ λόγος τοῦ Θασίτη εἶναι ἐξαιρετικά πυκνός καί κάποτε δυσνόητος. Οἱ ἔννοιες αὐτές εἶναι οἱ ἀκόλουθες: Ὑποκειμενικότητα (καί τά συγγενικά της), ἀντικειμενικότητα (καί τά συγγενικά της), συνείδηση, καί βίωμα.

---------------------------------------------------------------------------------------------------



 Παρά τις εύστοχες κριτικές παρατηρήσεις του Αλέξη Ζήρα στην Εισαγωγή, είναι βολικό να αποδεχτούμε την καθιερωμένη ένταξη του Πάνου Θασίτη στην ομάδα των κοινωνικών ποιητών της Θεσσαλονίκης ή στους ποιητές της ήττας. Πρόκειται για μια διπλή ή τριπλή ήττα που αφορά πάντα στο «μισό». Είναι η πολιτική ήττα της αριστεράς –της μισής Ελλάδας, στην οποία προστίθεται η εσωτερική ήττα του ανανεωτικού μισού της αριστεράς από την άλλη μισή δογματική και λαϊκιστική εκδοχή της, κι ακόμη η ήττα των μισών που δεν ένιωσαν ποτέ βολικά (όχι κατ` ανάγκη επειδή δεν βολεύτηκαν) στο κρατικοδίαιτο μοντέλο της μεταπολεμικής ανάπτυξης που θρέφει τους άλλους μισούς.

Εκτιμώ ότι ο ανένταχτος Πάνος Θασίτης σιώπησε όταν θεώρησε ότι η ήττα αυτή ήταν πλέον αμετάκλητη (διαφορετική είναι η περίπτωση της σιωπής του Μανόλη Αναγνωστάκη που μάλλον οφείλεται στην ολοκλήρωση μιας παράλληλης ενταγμένης πολιτικής δράσης –αλλά αυτό είναι αντικείμενο μιας άλλης και μεγάλης κουβέντας). Επιχειρώντας μια υπέρβαση, που αφορά και στους δύο, αλλά περισσότερο στον πιο γήινο και καθημερινό μας Πάνο Θασίτη, αναρωτιέμαι αν σήμερα θα ξαναμιλούσαν.

Με το «σήμερα» υπαινίσσομαι την τρέχουσα ήττα –μια ήττα όχι πια του μισού αλλά του όλου. Γιατί σήμερα -εξίσου αμετάκλητα- ηττώνται και οι νικητές του χθες. Με τα λόγια του Πάνου Θασίτη, ηττώνται αυτοί που υποχώρησαν λίγο που ελίχθηκαν λιγάκι («Ας υποχωρούσαν λίγο»*, σελ. 142), οι γενναία μισθοδοτούμενοι απ` τον Ταμία-`Ηλιο (πρόκειται ίσως για την πιο εύστοχη ποιητική αναφορά στη δημοσιοϋπαλληλία –«Επιτυχόντες»**, σελ. 144), αλλά και ο ίδιος ο έπαρχος και οι προϊστάμενοί του στην «Ελληνική επαρχία μ.Χ.»*** (σελ. 146). Μόνο που η ήττα αυτή δεν είναι το αποτέλεσμα μιας μάχης, δεν είναι, ελληνιστί, το comeback των τότε ηττημένων μα δικαιωμένων: είναι απλώς μια σύμπασα κατάρρευση.

Επειδή ο Πάνος Θασίτης δεν θα μιλήσει, το ερώτημα είναι άλλο κι ευρύτερο. `Αραγε ποια ποίηση θα ξεπηδήσει από τη σημερινή ήττα; Στην 38η Διεθνή `Εκθεση Βιβλίου, το σωτήριο έτος 2041 μ.Χ., καλά να `μαστε ως τότε, είμαι βέβαιος ότι θα ξανασυζητήσουμε για τον Πάνο Θασίτη συγκρίνοντάς τον με την ποιητική γενιά της δικής μας περιπέτειας.Συνειδητά δεν αναφέρομαι στη «δική μας ήττα», γιατί τότε δεν θα μιλάμε με όρους νίκης/ήττας, αλλά απλώς για το παλιό και το νέο ή, όπως θα έλεγε ο Μανόλης Αναγνωστάκης, για το χρόνο της προϊστορίας και το χρόνο της ιστορίας.

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------


Ο Πάνος Κ. Θασίτης (1923, Μόλυβος - 21 Αυγούστου 2008, Θεσσαλονίκη) ήταν Έλληνας ποιητής.

Βιογραφία

Γεννήθηκε στον Μόλυβο της Λέσβου το 1923. Οι γονείς του ήταν πρόσφυγες από τα Μοσχονήσια της Μικράς Ασίας. Προερχόταν από οικογένεια ναυτικών. Το 1930 η οικογένειά του εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Θεσσαλονίκη. Τελείωσε τη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και εργάστηκε ως δικηγόρος.

Ένας αριστερός διανοούμενος

Ενώ ήταν φοιτητής, στα χρόνια της γερμανικής κατοχής συμμετείχε στη συντακτική ομάδα του φοιτητικού περιοδικού «Ξεκίνημα» με το ψευδώνυμο Νικόλας Νάρβας (15 Φεβρουαρίου - 15 Οκτωβρίου 1944, αρχισυντάκτης ήταν ο Μανόλης Αναγνωστάκης), ενώ ήταν και αρχισυντάκτης (1943-1944) του περιοδικού «Λεύτερα Νιάτα» που εξέδιδε η ΕΠΟΝ. Την περίοδο Μαρτίου - Ιουνίου 1945 σε συνεργασία με τον Μ. Αναγνωστάκη και τον Γιώργο Καφταντζή εξέδωσαν το περιοδικό «Φοιτητής».
Το πρώτο έργο που παρουσίασε ήταν το ποίημα «Έτσι είναι πάντα», στο «Ξεκίνημα» (τεύχος 1, 15 Φεβρουαρίου 1944). Λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων στάλθηκε εξορία στον Άη Στράτη και στη Μακρόνησο την περίοδο 1947-1950. Την περίοδο 1962-1964 ήταν μέλος του δ.σ. του συλλόγου «Τέχνη» της Θεσσαλονίκης. Κατά τις περιόδους 1974-1977 και 1981-1984 ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Έγινε και πρόεδρος του δ.σ. του ΚΘΒΕ την περίοδο 1984-1986.
Δημοσίευσε μελέτες και κριτικές γύρω από τη λογοτεχνία στα περιοδικά «Καινούρια Εποχή», «Νέα Εστία», «Ο Πολίτης», «Αντί», «Ελεύθερα Γράμματα», «Η συνέχεια», «Ο παρατηρητής» και στην εφημερίδα «Καθημερινή». Επίσης στα περιοδικά «Κριτική» και «Νέα Πορεία», όπυ υπέγραφε με το ψευδώνυμο Βασίλης Νησιώτης.
Από τον Δήμο Θεσσαλονίκης του απονεμήθηκε το 1951 το Βραβείο Ποίησης. Υπήρξε μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης. Το 1982 συμμετέσχε στο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης, που διοργανώθηκε στην πόλη Struga της πρώην Γιουγκοσλαβίας.
Το 1983 συμμετέσχε στο Διεθνές Συνέδριο Ποίησης του Βελιγραδίου ως τακτικός σύνεδρος και εισηγητής. Ήταν μέλος των επιτροπών του ποιητικού διαγωνισμού του Δήμου Θεσσαλονίκης (1960) και του θεατρικού διαγωνισμού του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (1964). Ακόμη υπήρξε μέλος της οργανωτικής επιτροπής του θεσμού «Βαλκανικό Θέατρο» (1980) και της επιτροπής μελέτης και αναθεώρησης των ελληνικών κρατικών σκηνών.
Ποιήματά του μεταφράστηκαν σε διάφορες γλώσσες (γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, ιταλικά, ρωσικά, σουηδικά, πολωνικά κ.λπ.).

Το στίγμα του έργου του

Είναι ποιητής που ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά. Το έργο του έχει σημείο αναφοράς τον πολιτικό και κοινωνικό ιστό από τον οποίο προέκυψε. Προβάλλει τις ανησυχίες μιας ποιητικής συνείδησης της Αριστεράς που πονά για τα ιδανικά που δεν πραγματοποιήθηκαν. Την ποίησή του συγκροτούν το πιεστικό ιστορικό βίωμα, ένας προγραμματικός αντιλυρισμός, η δύναμη της εικόνας.
Για τη συλλογή «Τα πράγματα» ο Αλ. Αργυρίου έγραψε: «ποιητικό τοπίο χαοτικό, καταρτισμένο με ανθρώπινες ύλες, που απορρίπτει ως περιττά: συναισθήματα, εφήμερες εντυπώσεις, λυρικά ολισθήματα. Γραφή που γοητεύεται από το συγκεκριμένο. Τόνος κατηγορηματικός» (5-191) Η στιχουργική του είναι ελλειπτική από το 1960 κι έπειτα, καθώς άρχισε να βλέπει τον κόσμο περισσότερο αφαιρετικά και με μεγαλύτερη εσωστρέφεια. Ο Mario Vitti γράφει: «ξεκινά από μία πολιτική πλευρά της ζωής για να καταλήξει σε πιο προσωπικές ανησυχίες. Και στη δική του περίπτωση οι κριτικοί χρησιμοποίησαν όρους όπως 'ποίηση της ύπαρξης', 'ποίηση του άγχους'»
Ασχολήθηκε επίσης με τη θεωρία και την κριτική της λογοτεχνίας. Είναι ο συντάκτης της πρώτης μελέτης εφαρμοσμένου κριτικού λόγου για το «Άξιον Εστί» του Ελύτη με τίτλο «Οδυσσέας Ελύτης (Η συνείδηση του ελληνικού μύθου)» το 1961.

Πέθανε στη Θεσσαλονίκη στις 21 Αυγούστου 2008, σε ηλικία 85 ετών.

Έργα

Δίχως κιβωτό (1951)

Πράγματα (1957)

Πράγματα 2 - Αριθμοί (1962)

Εκατόνησος (1971)

Ελεεινόν Θέατρον… (1980)

Γύρος στην ποίηση (1966, δοκίμια)

7 δοκίμια για την ποίηση (1979)

Τα δοκίμια 1957-1983 (1990)

            --------------------------------------------------------------




-------------------------------------------------------------------------------------------------------


ΠΗΓΕΣ










Δημοσίευση σχολίου