Παρασκευή, 16 Οκτωβρίου 2015

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΝΟΜΠΕΛ

Νόμπελ Ειρήνης: Η δύναμη της γυναίκας… δικαιώνεται

Δημοσίευση | 7 Οκτωβρίου 2011

Σε τρεις γυναίκες του αραβικού και του αφρικανικού κόσμου δόθηκε μετά τιμής το φετινό Νόμπελ Ειρήνης. Οι Ellen J, Sirleaf, Leymah Gbowee και Tawakkul Karman βραβεύθηκαν για τον ειρηνικό τους αγώνα υπέρ των γυναικείων δικαιωμάτων.


Νόμπελ Ειρήνης: Η δύναμη της γυναίκας… δικαιώνεται


Όχι έναν, ούτε δύο, αλλά τρεις «ειρηνοποιούς», και μάλιστα γένους θηλυκού βραβεύει για την συμβολή τους στην ειρήνη το Ίδρυμα Νόμπελ αυτή την χρονιά. Οι Ellen Johnson Sirleaf και Leymah Gbowee από την Δημοκρατία της Λιβερίας και η Tawakkul Karman από την Υεμένη άκουσαν την Παρασκευή τα ονόματά τους, συνοδευόμενα από τον τίτλο των τριών αποδεκτών του βαρύτιμου «τροπαίου» που όπως αναφέρει το Ίδρυμα Νόμπελ, απονέμεται ισότιμα μεταξύ των τριών γυναικών «για τον άνευ βίας αγώνα τους υπέρ της ασφάλειας των γυναικών και των γυναικείων δικαιωμάτων στην ολοκλήρωση των ειρηνευτικών διαδικασιών».

Η Ellen Johnson Sirleaf είναι η πρώτη δημοκρατικά εκλεγμένη γυναίκα Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Λιβερίας. Από την στιγμή που ανέλαβε την προεδρία το 2006, έχει συμβάλλει στην διασφάλιση της ειρήνης στην Λιβερία, στην προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης και στην ενδυνάμωση της θέσης της γυναίκας.

Η Leymah Gbowee κινητοποίησε και οργάνωσε τις γυναίκες χωρίς εθνικές ή θρησκευτικές ταμπέλες, για να δώσει ένα τέλος στον μακροχρόνιο πόλεμο της Λιβερίας και για να διασφαλίσει την συμμετοχή των γυναικών στις εκλογικές διαδικασίες. Έκτοτε, έχει εργαστεί για να ενισχύσει την επιρροή των γυναικών στην Δυτική Αφρική μετά την λήξη του πολέμου.

Υπό τις χειρότερες δυνατές συνθήκες, πριν αλλά και μετά την «Αραβική Άνοιξη», η τρίτη αποδέκτης του φετινού Νόμπελ, Tawakkul Karman, διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο στον αγώνα για τα γυναικεία δικαιώματα και για την επικράτηση της δημοκρατίας και της ειρήνης στην Υεμένη.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Νορβηγικής Επιτροπής των Νόμπελ, οι ιθύνοντες του Ιδρύματος ελπίζουν πως η βράβευση των τριών σπουδαίων γυναικών θα βοηθήσει στο να δοθεί τέλος στην γυναικεία καταπίεση που ακόμη είναι υπαρκτή σε πολλά κράτη. Επίσης, η Κριτική Επιτροπή τονίζει πως με αυτή την βράβευση θέλει να υπογραμμίσει τις προοπτικές υπέρ της δημοκρατίας και της ειρήνης που μπορούν να υπηρετήσουν οι γυναίκες του κόσμου. 

ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS






--------------------------------------------------------------------------------------------------



Νόμπελ σε γυναίκες επιστήμονες

1903 Φυσικής: Μαρί Σκλοντόφσκα-Κιουρί. Πολωνή φυσικός.

1911 Χημείας: Μαρί Σκλοντόφσκα-Κιουρί.

1935 Χημείας: Ιρέν Ζολιό-Κιουρί. Γαλλίδα φυσικοχημικός.

1947 Ιατρικής: Γκέρτι Ράντνιτζ-Κόρι. Τσέχα βιοχημικός.

1963 Φυσικής: Μαρία Γκέπερτ-Μάγιερ. Πολωνοαμερικανίδα φυσικός.

1964 Χημείας: Ντόροθι Κρόουφουτ-Χόντκιν. Βρετανίδα, ειδικός στην κρυσταλλογραφία.

1977 Ιατρικής: Ρόζαλιν Σούσμαν-Γιάλοου. Αμερικανίδα ειδικός στην πυρηνική ιατρική.

1983 Ιατρικής: Μπάρμπαρα ΜακΚλίντοκ. Αμερικανίδα βιολόγος.

1986 Ιατρικής: Ρίτα Λέβι Μονταλτσίνι. Ιταλίδα νευρολόγος.

1988 Ιατρικής: Γερτρούδη Έλιον. Αμερικανίδα βιοχημικός.

1995 Ιατρικής: Κριστιάν Βόλαρντ. Γερμανίδα βιολόγος.

2004 Ιατρικής: Λίντα Μπακ. Αμερικανίδα νευρολόγος.


Γυναίκες & Επιστήμη

του Δημήτρη Νικολαΐδη 

Είναι γενικά παραδεκτό ότι στην πορεία της ανθρωπότητας και κατά συνέπεια της επιστημονικής εξέλιξης, ο ρόλος των γυναικών ήταν καθοριστικός, σημαντικός και εντυπωσιακός.

Παρά τα καθιερωμένα ταμπού και τις διάφορες απαγορεύσεις και νοοτροπίες (τα οποία βέβαια έθεσε και καθόρισε το "ισχυρό" φύλλο) και δεν επέτρεπαν, να γίνουν γνωστά στο ευρύ κοινό τα επιτεύγματα τους, η πορεία των επιστημόνων γυναικών, κάτω από άνισες συνθήκες ανταγωνισμού και συναγωνισμού, ήταν αυξιοθαύμαστη. Ακόμη και σήμερα με πολύ μεγάλη δυσκολία γυναίκες επιστήμονες μπορούν να "ορθοποδήσουν" πλην ελαχίστων εξαιρέσεων βέβαια. Οι φραγμοί, οι αποκλεισμοί και πολλές φορές η λεηλασία του έργου τους από άντρες "συνεργάτες" τους δεν λείπουν, αλλά αντιθέτως αποτελούν τον γενικό κανόνα μέσα στο οποίο προσπαθούν να σπουδάσουν, να εργαστούν και να σταδιοδρομήσουν οι γυναίκες γενικά και οι επιστήμονες γυναίκες ειδικότερα.

Η ανδροκρατική κοινωνία στην οποία ζούνε και ζούμε, προβάλλει ένα κάρο δικαιολογίες που καμμία βάση δεν έχουν ασφαλώς, φτάνει πολλές φορές στα άκρα αλλά και στην προσβολή μαζί με την χυδαιότητα (το κλασσικό νεολλεηνικό απόφθεγμα "δεν πας να πλύνεις κανένα πιάτο κυρά μου") βρίσκει οπαδούς και σε άλλους λαούς με πρωτοπόρα βέβαια τα μουσουλμανικά-θεοκρατικά κράτη όπου ο ρόλος της γυναίκας είναι να υπηρετεί τον σύζυγό-αφέντη και να γεννά τα "παιδιά του".

Αφορμή για τα παραπάνω αποτελεί ένα άρθρο από το Focus με τίτλο "Γυναίκες Επιστήμονες που άλλαξαν τον κόσμο" που ακολουθεί. Παρακαλώ τις φίλες και τους φίλους να καταθέσουν τις απόψεις τους.


Γυναίκες επιστήμονες που άλλαξαν τον κόσμο

Ανακάλυψαν γαλαξίες, ανέπτυξαν θεωρήματα, συνέθεσαν χημικά στοιχεία. Επιστήμονες γένους θηλυκού που έκαναν εκπληκτικές ανακαλύψεις όμως σήμερα ελάχιστοι τις γνωρίζουμε.

Όταν η ειδική στα απολιθώματα Μαίρη Άνινγκ ανακάλυψε το 1811 τον πρώτο σκελετό ιχθυόσαυρου και στη συνέχεια πτεροδάκτυλου, η φαντασία του κόσμου οργίασε για αυτούς τους γίγαντες του παρελθόντος. Τα ευρήματα μπήκαν στα μουσεία και έδωσαν μεγάλη ώθηση στην παλαιοντολογία. Στις αρχές του περασμένου αιώνα ο Γερμανός φυσικός Μαξ Πλανκ περνούσε τα καλοκαίρια του στον κήπο του σπιτιού του στο Βερολίνο, παρέα με φίλους και συναδέλφους. Μια από τις αγαπημένες του ασχολίες ήταν να παίζει πιάνο με τη συνοδεία του Άλμπερτ Αϊνστάιν και του βιρτουόζου στο βιολί Γιοζέφ Γιοακίμ. Με τη μουσική δωματίου που έπαιζαν, ψυχαγωγούσαν τους καλεσμένους, μεταξύ αυτών και τη Λίζε Μάιτνερ. Χρόνια αργότερα, το 1938, η νεαρή Βιεννέζα φυσικός θα πετύχαινε την πρώτη διάσπαση του ατόμου. Αυτή η ανακάλυψη άξιζε το Νόμπελ φυσικής, το οποίο ωστόσο δεν κέρδισε η Λίζε Μάιτνερ αλλά ο συνεργάτης της, Ότο Χαν, που αρνήθηκε να το μοιραστεί μαζί της. Ταξιδεύοντας ακόμη πιο πίσω στο χρόνο, και συγκεκριμένα στις αρχές της εποχής του Διαφωτισμού, μια μορφωμένη κυρία έλαμπε διά της παρουσίας της στην αυλή των Βερσαλλιών. Η μαρκησία Εμιλί ντι Σατελέ δε διέπρεπε μόνο στο χορό και στο φλερτ, αλλά και στην άλγεβρα. «Τη διάβαζε σαν νουβέλα και ξεπερνούσε ό,τι μπορούμε να σκεφτούμε με τη φαντασία και τη λογική μας», έλεγε ο Βολτέρος για την ερωμένη του.

Βότανα και μαντζούνια

Η ιστορία της επιστήμης είναι γεμάτη από γυναίκες που έκαναν σπουδαίες ανακαλύψεις. Η πιο παλιά που γνωρίζουμε είναι η Ταπούτι-Μπελατεκαλίμ από τη Βαβυλώνα, χημικός και αρωματοποιός του 1200 π.Χ. Κατά πάσα πιθανότητα, όμως, δεν ήταν η πρώτη που γνώριζε τις ιδιότητες των φυτών: στις πρωτόγονες κοινωνίες των κυνηγών, οι γυναίκες ήταν αυτές που παρατηρούσαν τα βότανα και πειραματίζονταν με αυτά. Έτσι συνέβαλαν στην ανάπτυξη της γεωργίας και οδήγησαν στην επανάσταση της Νεολιθικής εποχής. Στην Αλεξάνδρεια συναντάμε τη διάσημη μαθηματικό και αστρονόμο Υπατία. Στο Βυζάντιο διακρίθηκε η ειδική στη στρατιωτική τεχνολογία Άννα Κομνηνή (1083-1148), κόρη του αυτοκράτορα Αλεξίου Α΄. Κατά το Μεσαίωνα εμφανίστηκαν σπουδαίες γιατροί και φαρμακοποιοί, όπως η Χίλντεγκαρντ φον Μπίνγκεν, η οποία έγραψε εννέα τόμους φυσικής ιστορίας, καθώς και η Ιταλίδα Τροτούλα (1030-1097), από την Ιατρική Σχολή του Σαλέρνο. Η Αναγέννηση και ο ανθρωπισμός, όσο περίεργο κι αν φαίνεται, δεν ευνόησαν την εξέλιξη γυναικών επιστημόνων. Τα πανεπιστήμια, που γεννήθηκαν εκείνη την εποχή, κρατούσαν ερμητικά κλειστές τις πόρτες τους στο «ασθενές φύλο».

Οι λατινομαθείς

Στη Γαλλία, στο πλαίσιο μιας μεγάλης φιλονικίας, αρκετοί διανοούμενοι και συγγραφείς υποστήριζαν ότι η γυναικεία μόρφωση δεν είχε ιδιαίτερη αξία. Ένας από αυτούς ήταν και ο Ισπανός συγγραφέας Κεβέδο, ο οποίος, ακολουθώντας το παράδειγμα του ομοεθνή του και ποιητή Γκόνγκορα στο έργο του La culta latiniparla (Η καλλιεργημένη λατινομαθής), κορόιδευε τις μορφωμένες γυναίκες. Σημειωτέον ότι εκείνη την εποχή, καθώς δεν υπήρχαν μεταφρασμένα κείμενα, κάθε επιστήμονας έπρεπε να γνωρίζει λατινικά και αρχαία ελληνικά. Παρ’ όλα αυτά εμφανίστηκαν γυναίκες ερευνήτριες, όπως η αστρονόμος Μαρία Βίνκελμαν και η Ιταλίδα γιατρός Δωροθέα Μπούκα. Στα τέλη του 18ου αιώνα, με το Διαφωτισμό, και στις αρχές του 19ου, με τη γέννηση των πρώτων πανεπιστημίων, οι ανακαλύψεις πολλαπλασιάστηκαν. Τότε εμφανίστηκαν προσωπικότητες όπως οι Αγγλίδες αστρονόμοι Μαίρη Σόμερβιλ και Καρολίν Χέρσελ, οι μαθηματικοί Σόνια Κοβαλέσκαγια και Σοφί Ζερμέν, οι φυσικοί Λίζε Μάιτνερ και Ροζαλίντ Φράνκλιν. Η τελευταία, μάλιστα, συνέβαλε και στην ανακάλυψη της δομής του DNA. Μια ξεχωριστή περίπτωση είναι εκείνη της Μαρί Κιουρί, η οποία ανακάλυψε το ράδιο και κέρδισε δύο φορές το βραβείο Νόμπελ. Πρόκειται για τη μοναδική που απέκτησε φήμη και αναδείχθηκε σε σύμβολο.

                                  ------------------------------------------------------


Marie Curie, née Sklodowska — Physics 1903, Chemistry 1911

Marie Curie, née Sklodowska (1867-1934) became the first woman to win a Nobel Prize when she was awarded the 1903 Nobel Prize in Physics along with her husband Pierre Curie and Antoine Henri Becquerel "for their discoveries concerning nuclear shell structure." 



Iréne Joliot-Curie — Chemistry 1935
Iréne Joliot-Curie (1897-1956) was awarded the 1935 Nobel Prize in Chemistry along with her husband Frédéric Joliot, "in recognition of their synthesis of new radioactive elements."




Gerty Cori, née Radnitz — Physiology or Medicine 1947
Gerty Cori, née Radnitz was awarded one half of the 1947 Nobel Prize in Physiology or Medicine along with her husband Carl Ferdinand Cori "for their discovery of the course of the catalytic conversion of glycogen."





Maria Goeppert Mayer - Physics 1963
Maria Goeppert Mayer (1906-1972) shared half of the 1963 Nobel Prize in Physics with J. Hans D. Jensen, "for their discoveries concerning nuclear shell structure."



Dorothy Hodgkin — Chemistry 1964
Dorothy Hodgkin (1910-1994) was awarded the 1964 Nobel Prize in Chemistry"for her determinations by X-ray techniques of the structures of important biochemical substances."





Rosalyn Yalow — Physiology or Medicine 1977
Rosalyn Yalow (1921-2011) was awarded one half of the 1977 Nobel Prize in Physiology or Medicine "for the development of radioimmunoassays of peptide hormones." 




Barbara McClintock — Physiology or Medicine 1977
Barbara McClintock (b.1902) was awarded the 1977 Nobel Prize in Physiology or Medicine "for her discovery of mobile genetic elements."





Rita Levi-Montalcini — Physiology or Medicine 1986
Rita Levi-Montalcini (1909-2012) was awarded the 1986 Nobel Prize in Physiology or Medicine along with Stanley Cohen "for their discoveries of growth factors."



Gertrude Elion — Physiology or Medicine 1988
Gertrude Elion (1918-1999) was awarded the 1988 Nobel Prize in Physiology or Medicine along with Sir James Black and George Hitchings "for their discoveries of important principles for drug treatment."




Christiane Nüsslein-Volhard — Physiology or Medicine 1995
Christiane Nüsslein-Volhard (b.1942) was awarded the 1995 Nobel Prize in Physiology or Medicine along with Edward Lewis and Eric Wieschaus "for their discoveries concerning the genetic control of early embryonic development."




Linda Buck — Physiology or Medicine 2004
Linda Buck (b. 1947) was awarded the 2004 Nobel Prize in Physiology or Medicine along with Richard Axel "for their discoveries of odorant receptors and the organization of the olfactory system."



Françoise Barre-Sinoussi — Physiology or Medicine 2008
Françoise Barre-Sinoussi was awarded half of the 2008 Nobel Prize in Physiology or Medicine along with Luc Montagnier "for their discovery of human immunodeficiency virus." 



Elizabeth Blackburn — Physiology or Medicine 2009
Elizabeth Blackburn (b.1948) was awarded the 2009 Nobel Prize in Physiology or Medicine along with Carol Greider and Jack Szostak "for the discovery of how chromosomes are protected by telomeres and the enzyme telomerase."





Carol Greider — Physiology or Medicine 2009
Carol Greider (b.1961) was awarded the 2009 Nobel Prize in Physiology or Medicine along with Elizabeth Blackburn and Jack Szostak "for the discovery of how chromosomes are protected by telomeres and the enzyme telomerase." 


 

Elinor Ostrom — Economic Sciences 2009
Elinor Ostrom (1933-2012) was awarded one half of the 2009 Nobel Prize in Economic Sciences "for her analysis of economic governance, especially the commons."




Ada Yonath — Chemistry 2009
Ada Yonath (b. 1939) was awarded the 2009 Nobel Prize in Chemistry along with Venkatraman Ramakrishnan and Thomas Steitz "for studies of the structure and function of the ribosome."



---------------------------------------------------------------------------------------------

Bραβεία Νόμπελ: μια... ανδρική υπόθεση, του Τάσου Σαραντή


Για μια ακόμη χρονιά, όπως συνήθως συμβαίνει, δεν υπάρχει καμία γυναίκα ανάμεσα στους βραβευθέντες με Νόμπελ. Ο αποκλεισμός των γυναικών από τα βραβεία Νόμπελ τείνει να γίνει καθεστώς με ελάχιστες εξαιρέσεις, αφού στην μακρά ιστορία των βραβείων, που διαρκεί 105 ολόκληρα χρόνια, έχουν τιμηθεί συνολικά 771 άτομα εκ των οποίων μόλις 33 ήταν γυναίκες, δηλαδή ποσοστό 3,1%.
Για 41η συνεχή χρονιά η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία αγνόησε τις γυναίκες για την απονομή του Νόμπελ Χημείας που, συνολικά έχει απονεμηθεί σε γυναίκες μόλις τρεις φορές. Η τελευταία γυναίκα που κέρδισε το βραβείο Νόμπελ στη Φυσική, το οποίο απονεμήθηκε σε γυναίκες μόλις δύο φορές, ήταν η αμερικανίδα Μαρία Μάγιερ το 1963, ενώ η τελευταία γυναίκα που κέρδισε το Νόμπελ Χημείας, ένα χρόνο αργότερα, ήταν η βρετανίδα Ντόροθι Χόντγκιν.
Στην Ιατρική η αμερικανίδα Λίντα Μπακ ανέτρεψε τα δεδομένα, αφού έλαβε το βραβείο πέρσι. Ηταν η έβδομη γυναίκα που έλαβε το Νόμπελ Ιατρικής και η πρώτη από το 1995, όταν η γερμανίδα Κρίστιαν Βόλχαρντ το μοιράστηκε με δύο άντρες συναδέλφους της.
Οι ανώτεροι υπάλληλοι της Ακαδημίας αντικρούουν τις κατηγορίες περί "αρσενικού σωβινισμού" που τους προσάπτονται, ισχυριζόμενοι ότι τα βραβεία απονέμονται σε μακροχρόνιες εργασίες που συχνά χρονολογούνται από εποχές που σπάνια υπήρχαν γυναίκες στα επιστημονικά εργαστήρια. Οι ίδιοι επισημαίνουν ότι μερικοί από τους πρώτους παραλήπτες των Νόμπελ ήταν γυναίκες: Η γαλλίδα Μαρία Κιουρί μοιράστηκε το Νόμπελ Φυσικής το 1903 και το βραβείο Χημείας οκτώ χρόνια αργότερα. Η κόρη της, Ιρέν Κιουρί, μοιράστηκε το βραβείο Χημείας με τον σύζυγό της το 1935.
Η Νάνσι Λέιν, κυτταρική βιολόγος  και επικεφαλής του Τμήματος Γυναίκες στην Επιστήμη του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, υποστηρίζει ότι για τον αποκλεισμό των γυναικών από τα βραβεία Νόμπελ που αφορούν τους επιστημονικούς τομείς φταιει το υπάρχον εγκαθιδρυμένο σύστημα με το οποίο καθιερωμένοι ερευνητές και επιστήμονες από το αντρικό φύλλο συνηθίζουν να συστήνουν άλλους άντρες για βράβευση και όχι γυναίκες. "Για να δούμε περισσότερες γυναίκες νομπελίστριες θα πρέπει να υπάρχουν περισσότερες γυναίκες στην "κορυφή" για να υποστηρίξουν τις υποψηφιότητες" διευκρίνισε.
Πάντως, σε ότι αφορά τους υπόλοιπους τομείς η κατάσταση δεν αλλάζει σε ότι αφορά το φύλλο. Το Νόμπελ Οικονομίας δεν έχει απονεμηθεί ποτέ σε γυναίκα. Στη Λογοτεχνία τα πράγματα είναι ελαφρώς καλύτερα. Το Νόμπελ Λογοτεχνίας έχει απονεμηθεί συνολικά σε 10 γυναίκες. Για πρώτη φορά στην σουηδέζα Σέλμα Λέιτζερλοφ το 1909 και τελευταία πέρσι, στην αυστριακή Ελφρίντε Γέλινεκ.
Δώδεκα γυναίκες έχουν κερδίσει το Νόμπελ Ειρήνης, ανάμεσα στις οποίες η μητέρα Τερέζα το 1979, η ιρανή Σιρίν Εμπάντι το 2003 και η  μαχητική οικολόγος Ουανγκάρι Μαθάι, υφυπουργός Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων της Κένυας, το 2004.
Κατά την φετινή απονομή εκπρόσωπος της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας δήλωσε ότι "οι γυναίκες θα πρέπει να περιμένουν περισσότερα βραβεία καθώς οι εργασίες τους δοκιμάζονται από το πέρασμα του χρόνου. Ο ίδιος διευκρίνισε ότι "τώρα που υπάρχουν περισσότερες γυναίκες στο σύστημα, κάποιες θα πρέπει να αναμένουν μερικά από τα βραβεία στο μέλλον".
Πάντως, όταν η Λίντα Μπακ έλαβε το Νόμπελ Ιατρικής το 2004  έχει δηλώσει ότι έλπιζε ότι η απονομή του βραβείου σε αυτή θα ενέπνεε και άλλες γυναίκες να ακολουθήσουν μια σταδιοδρομία στην επιστήμη. "Ως γυναίκα επιστήμονας ειλικρινά ελπίζω ότι η διάκρισή μου με ένα βραβείο Νόμπελ θα στείλει ένα μήνυμα στις νέες γυναίκες παντού ότι οι πόρτες είναι ανοιχτές και ότι πρέπει να ακολουθήσουν τα όνειρά τους" ανέφερε.
Σε ότι αφορά την αλλαγή του ανδροκρατούμενου σκηνικού στην απονομή των βραβείων Νόμπελ, ίσως και οι γυναίκες θα πρέπει να ακολουθήσουν τις συμβουλές του καταξιωμένου, πλέον, αυστραλού Πήτερ  Ντόχερτι που κέρδισε το Νόμπελ Ιατρικής το 1996 μαζί με τον ελβετό Ράλφ Τσινκερνάγκελ για τη μελέτη τους που αφορούσε "την αναγνώριση από το ανοσοποιητικό σύστημα των προσβεβλημένων από ιούς κυττάρων" που είχαν πραγματοποιήσει 21 χρόνια νωρίτερα!
Όπως συστήνει στο τελευταίο βιβλίο του "Οδηγός αρχάριου για την απόκτηση του βραβείου Νόμπελ", "εάν θέλετε να κερδίσετε ένα Νόμπελ πρέπει να μην καπνίζετε, να μην πίνετε πολύ αλκοόλ, να έχετε καλή διατροφή και να κάνετε διακοπές για να μπορέστε να ζήσετε πολύ, αφού μπορεί να χρειαστούν ακόμη και 50 χρόνια για να αναγνωριστεί η ανακάλυψή σας από την επιτροπή που απονέμει τα βραβεία"...

*Αναδημοσίευση από την ελληνική έκδοση της επιστημονικής επιθεώρησης POPULAR SCIENCE (3/1205) που κυκλοφορεί κάθε πρώτο Σάββατο του μήνα μαζί με την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ


-------------------------------------------------------------------------------------------------------


21.5.2014 |  Ebony & Ivory / Έβενος και Ελεφαντόδοντο 

Δύο Γυναίκες, μία Μαύρη, μία Λευκή, δύο Νόμπελ


 Άλις Μούνρο



ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ-ΙΚΑΡΟ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗ



Άλις Μούνρο   . Δύο Γυναίκες, . Η Τόνι Μόρισον και η Άλις Μούνρο, δύο συγγραφείς, δύο νομπελίστριες, δύο γυναίκες. Εξέφρασαν, και εξακολουθούν να εκφράζουν, συναισθήματα και πάθη και εντάσεις και συγκινήσεις και εξάρσεις του εικοστού αιώνα και των αρχών του εικοστού πρώτου.


Άλις Μούνρο Πάρα πολλή ευτυχία Μτφρ.: Σοφία Σκουλικάρη Εκδόσεις Μεταίχμιο



2. Τόνι Μόρισον, .

 «Η γλώσσα της εξουσίας, σφυρηλατημένη μέσα στην περιφρόνηση των κυρώσεων και στην πάση θυσία συντήρηση του προνομιακού της καθεστώτος, είναι μια περίφρακτη πανοπλία απέναντι σε ό,τι λάμπει και σπινθηροβολεί. Ένα μεταλλικό τσόφλι, από το εσωτερικό του οποίου ο ιππότης έχει δραπετεύσει εδώ και πολύ καιρό. Και να την, ωστόσο, ακόμα εκεί: ένας σκουπιδότοπος γεμάτος αρπακτικές διαθέσεις και συναισθηματισμό – ενθαρρύνοντας την ευλάβεια στα σχολιαρόπαιδα, προσφέροντας καταφύγιο στους δυνάστες, ανακαλώντας ψευδείς μνήμες σταθερότητας, στηρίζοντας μια απατηλή δημόσια αρμονία» (από την Ομιλία της στην Απονομή του Βραβείου Νόμπελ).  

 3. Άλις Μούνρο, . 

«Οι νεαροί σύζυγοι είναι αυταρχικοί στην εποχή μας. Δεν έχει περάσει τόσος καιρός από τότε που ήταν σωστοί μνηστήρες, φιγούρες σχεδόν αστείες έτσι πεσμένοι στα γόνατα κι απελπισμένοι μέσα στην ερωτική αγωνία τους. Τώρα, καλά βολεμένοι, το παίζουν αποφασιστικοί κι επικριτικοί. Φεύγουν για τη δουλειά κάθε πρωί, φρεσκοξυρισμένοι, οι νεανικοί λαιμοί τους ν’ ασφυκτιούν από τον κόμπο της γραβάτας, περνούν τη μέρα εκπληρώνοντας άγνωστα καθήκοντα, γυρίζουν στο σπίτι την ώρα του φαγητού για να ρίξουν μια περιφρονητική ματιά στο βραδινό και να τινάξουν την εφημερίδα, να την κρατήσουν ανάμεσα στον εαυτό τους και την ανάστατη κουζίνα, στις αδιαθεσίες και τα συναισθήματα, στα μωρά. Πόσα έχουν να μάθουν, και πόσο γρήγορα. Πώς να υποκλίνονται βαθιά στ’ αφεντικά και πώς να μεταχειρίζονται τις γυναίκες τους. Πώς να κρατούν την αξιοπιστία τους για ό,τι έχει να κάνει όχι μόνο με υποθήκες, τοίχους αντιστήριξης, γκαζόν, αποχετεύσεις, πολιτική, αλλά και με τη δουλειά τους, που ο ρόλος τους είναι η συντήρηση της οικογένειας για τα επόμενα είκοσι πέντε χρόνια» (από το διήγημα «Αυτό που μένει»).



3. Δύο Γυναίκες, . Γεννήθηκαν την ίδια χρονιά, αμφότερες το 1931, με πέντε μήνες διαφορά. Η Τόνι στις 18 Φεβρουαρίου, η Άλις στις10 Ιουλίου. Και οι δύο έγιναν παγκοσμίως γνωστές με διαφορετικό όνομα από αυτό της γέννησής τους. Η Τόνι Μόρισον λεγόταν Chloe Ardelia Wofford και η Άλις Μούνρο, Alice Ann Laidlaw. Η Μόρισον είναι το τελευταίο, έως σήμερα, Νόμπελ των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (και μετά την απόσυρση του Φίλιπ Ροθ, την αυτοκτονία του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, την αγνόηση του Against the Day του Tόμας Πίντσον, και το ότι ο William H. Gass κλείνει φέτος τα ενενήντα του χρόνια) δεν διακρίνω προοπτική για άλλο Νόμπελ τα επόμενα χρόνια. Η Μούνρο είναι η πρώτη Καναδέζα που τιμάται με το Νόμπελ Λογοτεχνίας από τη θέσπιση του θεσμού το 1901 (και το δεύτερο Νόμπελ Λογοτεχνίας του Καναδά μετά τον μέγιστο Σολ Μπέλοου, το 1976). Και οι δύο ξέρουν να μιλούν για τα δυσάρεστα της ζωής, για τα ζοφερά μέσα στην καθημερινότητα, ξέρουν να μας εξοικειώνουν λυτρωτικά με την οδύνη και το άλγος.  

 4. Άλις Μούνρο, . 

«Σαστίζω καμιά φορά όταν σκέφτομαι πόσο μεγάλη είμαι. Θυμάμαι τότε που καταβρέχαμε ακόμη με νερό τους δρόμους στην πόλη όπου ζούσα για να καθίσει η σκόνη τα καλοκαίρια, τότε που τα κορίτσια φορούσαν κορσέδες και κρινολίνα που στέκονταν όρθια από μόνα τους, τότε που δεν μπορούσες να κάνεις και πολλά για πράγματα όπως η πολιομυελίτιδα και η λευχαιμία. Κάποιοι άνθρωποι που πάθαιναν πολιομυελίτιδα καλυτέρευαν, είτε έμεναν ανάπηροι είτε όχι, όμως οι άνθρωποι που είχαν λευχαιμία έπεφταν στο κρεβάτι κι έπειτα από μερικές εβδομάδες ή μήνες που βρίσκονταν στα τελευταία τους, μέσα σε τραγική ατμόσφαιρα, πέθαιναν» (από το διήγημα Κάποιες Γυναίκες).



5. Τόνι Μόρισον, . Οι τυφλοί γρατζουνίζουν τα όργανά τους και σιγομουρμουρίζουν, καθώς βαδίζουν σημειωτόν στον δρόμο. Δεν θέλουν να στέκονται σε μια μεριά και να συναγωνίζονται τους γερόλυκους, που στήνονται στη μέση του τετραγώνου για να παίξουν την εξάχορδη κιθάρα τους./ Άνθρωπε των μπλουζ. Μαύρε και μπλουζίστα. Μαύρε και γι’ αυτό άνθρωπε των μπλουζ./ Όλοι ξέρουν το όνομά σου./ Άνθρωπε του πού-πήγε-εκείνη-και-γιατί. Άνθρωπε τόσο-μόνε-που-θα-πέθαινες./ Όλοι ξέρουν το όνομά σου (από το μυθιστόρημα Τζαζ).   


------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------



Η Λευκορωσίδα συγγραφέας Σβετλάνα Αλεξίεβιτς τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2015



Συντάκτης: 
efsyn.gr

Η Λευκορωσίδα Σβετλάνα Αλεξίεβιτς κέρδισε φέτος το Νόμπελ Λογοτεχνίας ανάμεσα σε 198 υποψηφίους, 36 από τους οποίους πρωοτεμφανιζόμενοι. Είναι η συγγραφέας συνταρακτικών βιβλίων - ντοκουμέντο, απαγορευμένων στη χώρα της. 
Το κύριο έργο της είναι βιβλία με μαρτυρίες, που ανήκουν στην τεκμηριωτικήπεζογραφία. «Ζούμε μαζί θύτες και θύματα. Τους θύτες δύσκολα τους βρίσκουμε. Τα θύματα, είναι η κοινωνία μας, είναι πάρα πολλά», λέει η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
«Ζούμε σε δικτατορία, αντιφρονούντες είναι στις φυλακές, η κοινωνία φοβάται και ταυτόχρονα είναι μία χυδαία καταναλωτική κοινωνία, οι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική. Είναι μια κακή εποχή», έλεγε το 2013 στο ίδιο πρακτορείο.
Δημοσιογράφος και συγγραφέας, τιμάται για «το πολυφωνικό της έργο, μαρτυρία για τα δεινά και το θάρρος στην εποχή μας» αναφέρει σε ανακοίνωσή της η Σουηδική Ακαδημία.
Στις 2 μ.μ. ώρα Ελλάδας άνοιξε η βαριά ξύλινη πόρτα στη Στοκχόλμη και η καθηγήτρια Αισθητικής και Λογοτεχνίας Σάρα Ντάνιους (η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε τη θέση του μόνιμου γραμματέα της Ακαδημίας) ανακοίνωσε το όνομα της Αλεξίεβιτς.
Υποψήφιοι ήταν επίσης ο Αμερικανός Φίλιπ Ρόθ, ο Γιαπωνέζος Χαρούκι Μουρακάμι, ο Νορβηγός Γιον Φόσε, η Αμερικανίδα Τζόϋς Οουτς, ο Αυστριακός Πέτερ  Χάντκε, ο Ισραηλινός Άμος Οζ και ο Τζον Μπάνβιλ.
Η 67χρονη συγγραφέας, που γεννήθηκε στην Ουκρανία και μεγάλωσε στη Λευκορωσία, έχει δουλέψει ως δημοσιογράφος, ενώ έχει γράψει διηγήματα, θεατρικά έργα, σενάρια για ντοκιμαντέρ.
Τα βιβλία της κυκλοφορούν μεταφρασμένα σε δεκάδες χώρες, όχι όμως και στην πατρίδα της, που δεν της συγχωρεί τη σύνθεση του πορτρέτου του ανίκανου για την ελευθερία «homo sovieticus».
Ξεχωρίζει αυτό για το «Τσερνόμπιλ - Ένα χρονικό του μέλλοντος» (1996), που περιλαμβάνει μαρτυρίες για το την πυρηνική καταστροφή του 1986, που συνέλεξε η συγγραφέας περιπλανώμενη στην Απαγορευμένη Ζώνη, με κίνδυνο της υγείας της και της ζωής της.
Εργάστηκε για περισσότερα από δέκα χρόνια για το Τσερνόμπιλ: Ενα Χρονικό του Μέλλοντος, ένα βιβλίο που βασίζεται στις μαρτυρίες των χιλιάδων ανθρώπων που εργάστηκαν μετά την τραγωδία για τη διευθέτηση του χώρου και το σφράγισμα του πυρηνικού σταθμού.
Το πρώτο της βιβλίο «Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας» (1985), περιέχει μαρτυρίες γυναικών που πολέμησαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το βιβλίο επικρίθηκε διότι «διέλυε την ηρωική εικόνα της σοβιετικής γυναίκας», δεν εκδόθηκε παρά το 1985 κατά την εποχή της Περεστρόικα και την έκανε αμέσως γνωστή στη Σοβιετική Ενωση και στο εξωτερικό.
Την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε το βιβλίο της «Τελευταίοι Μάρτυρες», στο οποίο ενήλικοι ανακαλούν τις παιδικές τους αναμνήσεις από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το 1989 η Αλεξίεβιτς αποκάλυψε στο «Οι Μολυβένιοι Στρατιώτες» τη σκληρή αλήθεια για τον δεκαετή «άγνωστο» πόλεμο των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν.
Η έκδοση, απαγορευμένη επί πολλά χρόνια, προκάλεσε οξύτατες αντιδράσεις τόσο από στρατιωτικούς κύκλους όσο και από εκπροσώπους του παλαιού καθεστώτος, οι οποίες μάλιστα κατέληξαν σε δικαστική δίωξη της συγγραφέα.
Το 1993 εξέδωσε το βιβλίο «Γοητευμένοι από τον θάνατο», με θέμα τις αυτοκτονίες που σημειώθηκαν στην πρώην ΕΣΣΔ μετά την πτώση του κομμουνισμού.
Το τελευταίο της βιβλίο μεταφρασμένο στα γαλλικά, «Το Τέλος του Κόκκινου Ανθρώπου ή Εποχή του Τέλους των Ψευδαισθήσεων», τιμήθηκε με το βραβείο δοκιμίου Medicis 2013. Η συγγραφέας συνθέτει σε αυτό, 20 χρόνια μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, ένα αμείλικτο πορτρέτο του «homo sovieticus».
«Τον γνωρίζω αυτόν τον Κόκκινο Άνθρωπο, είμαι εγώ, οι άνθρωποι που με περιστοιχίζουν, οι γονείς μου», δήλωνε στο περιοδικό Ogoniok το 2013. «Ο κόκκινος άνθρωπος δεν έχει εξαφανιστεί. Ο αποχαιρετισμός θα είναι πολύ μακροχρόνιος», έλεγε σε συνέντευξή της πέρυσι στο Μινσκ.
«Σήμερα, η Ουκρανία είναι παράδειγμα για όλους. Η επιθυμία για την πλήρη ρήξη με το παρελθόν αξίζει σεβασμού», έλεγε φοβούμενη τις συνέπειες της πολυαίμακτης σύρραξης στην Ουκρανία.
«Πιστεύω ότι η (σοβιετική) Αυτοκρατορία δεν έχει εξαφανιστεί. Και προσωπικά, έχω την αίσθηση ότι δεν θα εξαφανιστεί εάν δεν χυθεί αίμα».
Έχει τιμηθεί με πλήθος διεθνών διακρίσεων, μεταξύ των οποίων το βραβείο της Ένωσης Συγγραφέων Σουηδίας.

-----------------------------------------------------------------------------------------



Οι γυναίκες που έχουν τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας είναι οι:














Σβετλάνα Αλεξίεβιτς.


-----------------------------------------------------------------------------------------



10.10.2014 |  Αυτή είναι η ζωή της Μαλάλα, που σήμερα κέρδισε το Νόμπελ Ειρήνης


 ''Κατάγομαι από μια χώρα που δημιουργήθηκε τα μεσάνυχτα''



675471_scan774


H Μαλάλα στα Ηνωμένα Έθνη στα 16 της  

 Από την ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

«Κατάγομαι από μια χώρα που δημιουργήθηκε τα μεσάνυχτα. Όταν κόντεψα να πεθάνω ήταν μεσημεράκι. Ένα χρόνο πριν άφησα το σπίτι μου για να πάω στο σχολείο και δεν επέστρεψα ποτέ. Με βρήκε μια σφαίρα των Ταλιμπάν  και διακομίστηκα με αεροπλάνο από το Πακιστάν έχοντας χάσει τις αισθήσεις μου. Ορισμένοι λένε πως δε θα γυρίσω ποτέ στην πατρίδα μου, μα εγώ πιστεύω μ΄όλη μου την καρδιά πως θα γυρίσω. Το να ξεριζώνεσαι απ΄τη χώρα που αγαπάς δεν το εύχομαι ούτε στο χειρότερο εχθρό μου. Τώρα κάθε πρωί που ανοίγω τα μάτια μου λαχταρώ να δω το παλιό μου δωμάτιο γεμάτο από τα πράγματά μου, με τα ρούχα πεταμένα στο πάτωμα και τα σχολικά μου βιβλία στα ράφια. Αντ΄αυτού βρίσκομαι σε μια χώρα που πηγαίνει πέντε ώρες πίσω από την αγαπημένη μου πατρίδα, το Πακιστάν, κι από το σπίτι μου στην Κοιλάδα Σουάτ. Η δική μου χώρα όμως βρίσκεται αιώνες πίσω από τον τόπο αυτό».


Όταν γεννήθηκα οι συγχωριανοί μας συλλυπήθηκαν τη μητέρα μου και κανείς δε συνεχάρη τον πατέρα μου. 





Την Τρίτη 9 Οκτωβρίου 2012, ένα κορίτσι από το Πακιστάν, η Μαλάλα Γιουσαφζάι, πυροβολείται στα δεκαπέντε της χρόνια στο κεφάλι από τους Ταλιμπάν μέσα στο σχολικό λεωφορείο. Καταφέρνει να ζήσει και γίνεται ένα παγκόσμιο σύμβολο ειρηνικής διαμαρτυρίας και η νεότερη υποψήφια για το Νόμπελ Ειρήνης στην ιστορία του θεσμού. Η Μαλάλα Γιουσαφζάι έγινε ευρέως γνωστή όταν σε ηλικία έντεκα ετών γράφοντας στο BBC Urdu για τη ζωή υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν. Χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Γκιουλ Μακάι, μιλούσε συχνά για τη μάχη που έδινε η οικογένειά της ενάντια στην τοπική κοινωνία για το δικαίωμα των κοριτσιών στην εκπαίδευση. Η Μαλάλα εξακολουθεί να αγωνίζεται για την παγκόσμια πρόσβαση στην εκπαίδευση μέσω του Ιδρύματος Μαλάλα, μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης που επενδύει σε κοινοτικά προγράμματα και στηρίζει θιασώτες του δικαιώματος στην εκπαίδευση ανά τον κόσμο. Στο βιβλίο «με λένε Μαλάλα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, θέτει με την ιστορία της ένα από τα πιο επείγοντα θέματα διεθνούς ασφάλειας στον ανισόρροπο κόσμο που ζούμε σήμερα: Πώς θα εμποδίσουμε τους φανατικούς Ισλαμιστές να πάρουν την εξουσία σε χώρες σαν το Πακιστάν, πως μπορεί κάθε «Μαλάλα» που δεν έχει φωνή, να έχει πρόσβαση στην εκπαίδευση.   Τα αποσπάσματα που ακολουθούν περιγράφουν με ασυνήθιστο θάρρος και δύναμη την κατάσταση των γυναικών στο Πακιστάν, την απαγόρευση πρόσβασης των γυναικών στην μόρφωση και την εκπαίδευση, τις δολοφονίες, τις ταπεινώσεις και τις άθλιες συνθήκες ενός κόσμου πρωτόγονου, επιθετικού που αρνείται κάθε πρόοδο στην κοινωνία του 21ου αιώνα.  


Με τον αδελφό της 


  Η μέρα όπου άλλαξαν όλα ήταν μια Τρίτη: η 9η Οκτωβρίου του 2012. Δεν ήταν και η καλύτερη μέρα του χρόνου έτσι κι αλλιώς, καθώς βρισκόμασταν στα μισά των εξετάσεων του σχολείου, αν κι εμένα ως διαβαστερό κορίτσι δε με πείραζε και τόσο όσο άλλες συμμαθήτριές μου. Για μας τα κορίτσια, η πόρτα εκείνη ήταν σαν μια μαγική είσοδος στον δικό μας ξεχωριστό κόσμο. Καθώς τη διαβαίναμε χοροπηδώντας, πετούσαμε τις μαντίλες στον αέρα σαν τον άνεμο που φυσά τα σύννεφα πέρα για να βγει ο ήλιος, κι έπειτα ανεβαίναμε τρέχοντας μπουλούκι τα σκαλιά.  



Η Μαλάλα μωρό 

  Όταν γεννήθηκα οι συγχωριανοί μας συλλυπήθηκαν τη μητέρα μου και κανείς δε συνεχάρη τον πατέρα μου. Έφτασα στον κόσμο την αυγή, την ώρα που έσβηνε το τελευταίο αστέρι. Εμείς οι Παστούν το θεωρούμε καλό οιωνό. Ο πατέρας μου δεν είχε χρήματα για νοσοκομείο ή μαμή, κι έτσι μια γειτόνισσα βοήθησε στη γέννα μου.   Το πρώτο παιδί των γονιών μου είχε γεννηθεί νεκρό, μα εγώ βγήκα κλωτσώντας και στριγκλίζοντας. Γεννήθηκα κορίτσι σε μια χώρα όπου πανηγυρίζουν την έλευση ενός γιού με πυροβολισμούς, ενώ οι κόρες κρύβονται πίσω από μια κουρτίνα, κι ο ρόλος τους στη ζωή είναι απλώς το μαγείρεμα και η αναπαραγωγή. Για τους περισσότερους Παστούν η γέννηση μιας κόρης είναι μέρα θλίψης.   Όταν γεννήθηκα οι συγχωριανοί μας συλλυπήθηκαν τη μητέρα μου και κανείς δε συνεχάρη τον πατέρα μου. Έφτασα στον κόσμο την αυγή, την ώρα που έσβηνε το τελευταίο αστέρι. Εμείς οι Παστούν το θεωρούμε καλό οιωνό. Ο πατέρας μου δεν είχε χρήματα για νοσοκομείο ή μαμή, κι έτσι μια γειτόνισσα βοήθησε στη γέννα μου.   Το πρώτο παιδί των γονιών μου είχε γεννηθεί νεκρό, μα εγώ βγήκα κλωτσώντας και στριγκλίζοντας. Γεννήθηκα κορίτσι σε μια χώρα όπου πανηγυρίζουν την έλευση ενός γιού με πυροβολισμούς, ενώ οι κόρες κρύβονται πίσω από μια κουρτίνα, κι ο ρόλος τους στη ζωή είναι απλώς το μαγείρεμα και η αναπαραγωγή. Για τους περισσότερους Παστούν η γέννηση μιας κόρης είναι μέρα θλίψης.

   Κοντά στο δρόμο μας έμενε μια οικογένεια μ' ένα κορίτσι στην ηλικία μου που το έλεγαν Σαφίνα και δυο αγόρια στις ηλικίες των αδερφών μου, τον Μπαμπάρ και τον Μπασίτ. Παίζαμε όλοι μαζί κρίκετ στον δρόμο ή στις ταράτσες αλλά ήξερα καθώς μεγαλώναμε, ότι τα κορίτσια αργά ή γρήγορα θα έπρεπε να μένουν κλεισμένες μέσα στο σπίτι. Θα περίμεναν από εμάς να μάθουμε μνα μαγειρεύουμε και να υπηρετούμε τους αδελφούς και τους πατεράδες μας. Ενώ τα αγόρια μπορούν να ροβολάνε ελεύθερα την πόλη, η μητέρα μου κι εγώ δε μπορούσαμε να βγούμε απ΄το σπίτι χωρίς κάποιον άρρενα συγγενή να μας συνοδεύει ακόμα κι αν ήταν ένα αγόρι πέντε χρονών!. Έτσι όριζε η παράδοση. Εγώ είχα αποφασίσει, από νωρίς πως δε σκόπευα να δεχτώ΄ αυτό το μέλλον. Ο Πατέρας μου έλεγε ανέκαθεν: «Η Μαλάλα θα είναι ελεύθερη σαν πουλί».   



675462_scan772


  Οι γυναίκες του χωριού σκέπαζαν το πρόσωπό τους οποτεδήποτε έβγαιναν απ΄το πουρντάχ – τα ιδιαίτερα διαμερίσματά τους και δεν αντάμωναν ούτε μιλούσαν με άντρες εφόσον δεν ήταν στενοί συγγενείς τους. Εγώ φορούσα τα πιο μοδάτα ρούχα και δεν κάλυπτα το πρόσωπό μου όταν μπήκα στην εφηβεία. Ένας ξάδερφος θύμωσε και ρώτησε τον πατέρα μου: «Γιατί δεν καλύπτει το πρόσωπό της;» Κι εκείνος αποκρίθηκε: «δική μου κόρη είναι. Να κοιτάς τη δουλειά σου». Όμως ορισμένα μέλη της οικογένειας πίστευαν ότι ο κόσμος θα μας κουτσομπολεύει και θα λέει ότι δεν ακολουθούμε πιστά το Παστούνβαλι. 

Συγκινητική ομιλία της Μαλάλα στον ΟΗΕ


  Όταν ένα κορίτσι εξαφανιζόταν, αυτό δε σήμαινε ότι είχε παντρευτεί. Ήταν ένα πανέμορφο κορίτσι δεκαπέντε χρονών, που το έλεγαν Σίμα. Όλοι ήξεραν ότι ήταν ερωτευμένη με ένα αγόρι και καμιά φορά περνούσε πλάι της στο δρόμο κι εκείνη τον κοίταζε μέσα από τις πυκνές βλεφαρίδες της, που τις ζήλευαν όλα τα κορίτσια. Στην κοινωνία μας, το να φλερτάρει μια κοπέλα με οποιονδήποτε άντρα είναι πηγή ντροπής για την οικογένεια, αν και στους άντρες επιτρέπεται το φλερτ. Μας είπαν ότι η Σίμα αυτοκτόνησε μα αργότερα ανακαλύψαμε ότι η οικογένειά της την είχε δηλητηριάσει. Έχουμε ένα έθιμο που λέγεται σουάρα, σύμφωνα με το οποίο ένα κορίτσι μπορεί να δοθεί ως αντάλλαγμα σε μια άλλη φυλή για να λυθεί μια έριδα.







 Το να φοράς μπούρκα είναι σαν να περπατάς σκεπασμένη με ένα μεγάλο υφασμάτινο κλουβί με μονάχα μια γρίλια για να βλέπεις, ενώ τις μέρες που έχει καύσωνα η μπούρκα είναι ζεστή σαν φούρνος. Εγώ τουλάχιστον δε χρειάστηκε να φορέσω ποτέ. Ο Πατέρας μου είπε ότι οι Ταλιμπάν είχαν απαγορεύσει στις γυναίκες ακόμα και να γελάνε μεγαλόφωνα ή να φοράνε άσπρα παπούτσια, καθώς το άσπρο «ήταν ένα χρώμα που ανήκει στους άντρες». Γυναίκες κατέληγαν στη φυλακή και υποβάλλονταν σε βασανιστήρια μόνο και μόνο επειδή είχαν βαμμένα νύχια.   


  Η Χαλίντα είχε πουληθεί ως νύφη σ΄ένα γέρο που την έδερνε, και με τα πολλά τόσκασε μαζί με τις τρεις της  κόρες. Οι δικοί της δε δέχονταν να την αναλάβουν, διότι πίστευαν ότι μια γυναίκα που εγκαταλείπει τον άντρα της είναι ντροπή για την οικογένειά της. Για ένα διάστημα και οι δικές της κόρες ήταν ρακοσυλλέκτριες για να βγάζουν τα προ το ζην. Η ιστορία της έμοιαζε με τα μυθιστορήματα που είχα αρχίσει να διαβάζω.     


   Η κυβέρνηση έθεσε εκτός νόμου τα μαγαζιά που πουλούσαν CD και DVD, θέλοντας να δημιουργηθεί μια ηθική αστυνομία σαν αυτή που είχαν ιδρύσει οι Αφγανοί Ταλιμπάν. Στόχο ήταν να μπορούν να σταματούν μια γυναίκα που συνοδεύεται από έναν άντρα και να απαιτούν να τους αποδείξει ότι ο άντρας αυτός είναι συγγενής της. Στη συνέχεια οι ακτιβιστές της ΜΜΑ εξαπέλυσαν επιθέσεις σε κινηματογράφους και κατέστρεφαν αφίσες με φωτογραφίες γυναικών σκίζοντάς τες ή μαυρίζοντας τα μάτια με μαρκαδόρο. Άρχισαν ακόμα και να αρπάζουν γυναικείες κούκλες από καταστήματα ρούχων. Επίσης διαπόμπευαν άντρες που φορούσαν δυτικού τύπου πουκάμισα και παντελόνια, αντί για το παραδοσιακό σαλβάζ καμίζ, κι επέμεναν ότι οι γυναίκες πρέπει να ΄χουν το κεφάλι τους καλυμμένο. Ήταν θαρρείς και ήθελαν να διαγράψουν κάθε ίχνος γυναικείας παρουσίας από τον δημόσιο βίο.   

 "Μόρφωση για κάθε αγόρι και κορίτσι στον κόσμο. Το να κάθομαι σ΄ ένα θρανίο και να διαβάζω τα βιβλία μου με όλες τις φίλες μου από το σχολείο είναι δικαίωμά μου. Το να βλέπω κάθε μα κάθε ανθρώπινο πλάσμα μ΄ ένα χαμόγελο ευτυχίας είναι η ευχή μου. Με λένε Μαλάλα. Ο κόσμος μου άλλαξε, μα εγώ όχι".   


Στο Πακιστάν οι μεντρεσέδες είναι ένα είδος πρόνοιας, καθώς παρέχουν δωρεάν σίτιση και στέγαση αλλά η διδασκαλία που προσφέρουν δεν ακολουθεί το κανονικό πρόγραμμα εκπαίδευσης. Τα αγόρια αποστηθίζουν το Κοράνι, ταλαντευόμενα μπρος πίσω καθώς το απαγγέλλουν. Μαθαίνουν ότι η επιστήμη και η λογοτεχνία είναι πράγματα ανύπαρκτα, ότι ποτέ δεν υπήρξαν δεινόσαυροι, κι ότι ο άνθρωπος ουδέποτε πήγε στο φεγγάρι. 


  Μέσα σ΄έξι μήνες ο κόσμος άρχισε να πετάει τις τηλεοράσεις, τις συσκευές για CD και  DVD. Οι άντρες του Φαλζουλάχ  τα μάζευαν σε πελώριους σωρούς στο δρόμο και τα έκαιγαν, σηκώνοντασ σύννεφα μαύρο καπνό που υψώνονταν ως τον ουρανό. Εκατοντάδες καταστήματα έκλεισαν αυτοβούλως και οι ιδιοκτήτες τους αποζημιώθηκαν από τους Ταλιμπάν. Τ΄ αδέρφια μου κι εγώ ανησυχούσαμε, καθώς μας άρεσε τρομερά η τηλεόραση, αλλά ο πατέρας μου μας καθησύχασε ότι δεν πρόκειται να την πετάξουμε. Για να είμαστε ασφαλείς την μεταφέραμε σε ένα ντουλάπι και βλέπαμε με τον ήχο χαμηλωμένο. Οι Ταλιμπάν είχαν τη συνήθεια να κυφακούνε στις εξώπορτες του κόσμου κι έπειτα να μπουκάρουν με το έτσι θέλω, να αρπάζουν τις τηλεοράσεις και να τις κάνουν κομμάτια στο δρόμο.


  Οι άντρες του Φαζλουλάχ απαγόρευσαν στους εθελοντές γιατρούς να κάνουν εμβόλια πολυομελίτιδας, λέγοντας ότι ο εμβολιασμός είναι αμερικάνικη συνωμοσία για να μείνουν οι γυναίκες στείρες, ώστε οι κάτοικοι του Σουάτ να εκλείψουν. «Το να θεραπεύσεις μια αρρώστια πριν εκδηλωθεί είναι αντίθετο με το νόμο της σαρία» δήλωσε ο Φαλζουλάχ στο ραδιόφωνο. «Δε θα ξαναδείτε ούτε ένα παιδί να πίνει έστω και μια σταγόνα από το εμβόλιο απ΄ άκρη σ άκρη στο Σουατ»  


  Η Μπεναζίρ Μπούτο ήταν εξόριστη από τότε που ήμουν δυο ετών, αλλά είχα ακούσει τόσα πολλά γι αυτήν από τον πατέρα μου, που ήμουν ενθουσιασμένη με την επιστροφή της και με το ενδεχόμενο να έχουμε πάλι γυναίκα αρχηγό κράτους. Ήταν χάρη στην Μπεναζίρ που τα κορίτσια σαν εμένα μπορούσαν να υψώνουν τη φωνή τους και να ονειρεύονται μια πολιτική σταδιοδρομία. Ήταν το ίνδαλμά μας. Συμβόλιζε το τέλος της δικτατορίας και την αρχή της δημοκρατίας κι έστελνε ένα μήνυμα ελπίδας και δύναμης στον υπόλοιπο κόσμο. Όταν μάθαμε ότι ήταν νεκρή η καρδιά μου, μου είπε: «Γιατί δεν πας να πολεμήσεις για τα δικαιώματα των γυναικών; Ανυπομονούσαμε για την επιστροφή στη δημοκρατία και τώρα ο κόσμος έλεγε: «Αν μπορούν να σκοτώσουν την Μπεναζίρ, κανείς δεν είναι ασφαλής». Ήταν λες και η ελπίδα στέρευε στον τόπο μου.    Μέχρι τα τέλη του 2008, γύρω στα 400 σχολεία είχαν καταστραφεί από τους Ταλιμπάν. Είχαμε καινούργια κυβέρνηση, αλλά δεν έδειχνε να νοιάζεται για το Σουατ. Βομβιστικές επιθέσεις συνέβαιναν σε όλη τη χώρα. 

  Δυστυχώς, η ίδια μου η χώρα, το Πακιστάν κατέχει μια από τις χειρότερες θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη: 5,1 εκατομμύρια παιδιά δεν πηγαίνουν ούτε στο δημοτικό, παρότι το Σύνταγμά μας αναφέρει ότι κάθε παιδί έχει δικαίωμα στη μόρφωση. Έχουμε ήδη πενήντα εκατομμύρια αναλφάβητους ενήλικες, τα δυο τρίτα των οποίων είναι γυναίκες όπως η ίδια μου η μητέρα. Κορίτσια εξακολουθούν να δολοφονούνται και σχολεία να ανατινάζονται. Το Μάρτιο του 2012 έγινε επίθεση σε ένα σχολείο  θηλέων στο Καράτσι. Κάποιος έριξε μια βόμβα και μια χειροβομβίδα στο προαύλιο την ώρα που θα ξεκινούσε η τελετή απονομής βραβείων. Ο διευθυντής του σχολείου και οχτώ παιδιά μεταξύ πέντε και δέκα ετών τραυματίστηκαν. Η πιο σοκαριστική επίθεση έγινε τον Ιούνιο του 2012 στην πόλη Κουέτα, όταν ένας αυτόχειρας βομβιστής ανατίναξε λεωφορείο που μετέφερε σαράντα φοιτήτριες  σ΄ ένα κολέγιο θηλέων. Δεκατέσσερις φοιτήτριες σκοτώθηκαν.     "Μόρφωση για κάθε αγόρι και κορίτσι στον κόσμο. Το να κάθομαι σ΄ ένα θρανίο και να διαβάζω τα βιβλία μου με όλες τις φίλες μου από το σχολείο είναι δικαίωμά μου. Το να βλέπω κάθε μα κάθε ανθρώπινο πλάσμα μ΄ ένα χαμόγελο ευτυχίας είναι η ευχή μου. Με λένε Μαλάλα. Ο κόσμος μου άλλαξε, μα εγώ όχι". 

  Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση Αύγουστου Κορτώ      

--------------------------------------------------------------------------------------------------------


ΠΗΓΕΣ









Δημοσίευση σχολίου