Τετάρτη, 23 Σεπτεμβρίου 2015

ΝΙΚΟΣ-ΑΛΕΞΗΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ

( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ )

Από τον ΑΣΤΡΟΛΑΒΟ δεν θα μπορούσαν να λείπουν αφιερώματα σε προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών που συνδέθηκαν ή συνδέονται με την αγαπημένη μου Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.

 Το συγκεκριμένο αφιέρωμα είναι για τον Νίκο-Αλέξη Ασλάνογλου.

Από τη μία πλευρά, φρονώ πώς είναι ένας τρόπος για να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ και να εκφράσω έτσι την ευγνωμοσύνη μου σ΄αυτή τη πόλη που πριν από αρκετά χρόνια με αγκάλιασε ωσάν μάνα στοργική και έγινε η δεύτερη πατρίδα μου.

Από την άλλη, είναι ένας τρόπος για να αναδείξω με τις ταπεινές μου δυνάμεις τις ζωογόνες και φωτοδότρες εκείνες φωνές μιας ολόκληρης περιοχής που μακάρι να απολάμβανε μεγαλύτερου σεβασμού εκ μέρους όχι του αθηνοκεντρικού κράτους - πάμε μια βόλτα στην γενέτειρά μου Κυψέλη Αττικής να δούμε την εγκατάλειψη που έχει λάβει τρομακτικές διαστάσεις - αλλά του κράτους της πλατείας Συντάγματος.

Οι Βόρειοι σε μεγάλο βαθμό- εννοείται ότι δεν υπάρχουν κοινωνίες αγγελικά πλασμένες - είναι ωραίοι άνθρωποι. Άνθρωποι των επιστημών, των γραμμάτων, των τεχνών, άνθρωποι της εργατιάς, του μόχθου και της βιοπάλης, πραγματικά διαμάντια, μπεσαλήδες και κιμπάρηδες στη ψυχή και στα συναισθήματα .Το λιμάνι, η πανέμορφη παραλιακή με τη θαλασσινή αύρα και τον θαλασσινό αέρα που ενδυναμώνει την ανθρώπινη επικοινωνία, φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά και αντικαθιστά τις σκουριασμένες ιδέες και ανόητα στερεότυπα με άλλες ιδέες φρέσκιες και προοδευτικές. Όποια πέτρα και να σηκώσεις θα βρεις σε αυτή την ένδοξη γη έναν υπέρλαμπρο πολιτισμό και ιστορία αιώνων με μορφές, μνημεία, γεγονότα που καταγράφηκαν στις χρυσές σελίδες του ελληνικού έθνους και σημάδεψαν τη πορεία της οικουμένης. 


 Τρύφωνας Παπαλεωνίδας


--------------------------------------------------------------------------------------------------------





Το ποίημα θέλω να είναι νύχτα, περιπλάνηση 
σε ξεμοναχιασμένους δρόμους και σε αρτηρίες
όπου η ζωή χορεύει. Θέλω να είναι
αγώνας, όχι μια μουσική που λύνεται
μα πάθος για την μέσα έκφραση μιας ασυναρτησίας
μιας αταξίας που θα γίνει παρανάλωμα
αν δεν τα παίξουμε όλα για όλα.

Ars Poetica –  ‘Ο Θάνατος του Μύρωνα’, 1960

Αποτέλεσμα εικόνας για νίκος αλέξης ασλάνογλου φωτογραφιες



 ΔΕΛΦΙΝΙΑ  

 Τα φώτα της Kαστέλλας τρέμουν μέσα στα δάκρυά σου, Πρίγκηπα
 οι λόφοι πεθαίνουν πριν από μας, και τα έλη δε θα στεγνώσουν με σένα
 όλα είναι μοντέρνα και όψιμα προς τη Γλυφάδα, όλα κατάφωτα
 στην ψίχα της νύχτας, σχεδόν ανέλπιδα μπορείς να πεις 

  Kι όμως τα δάκρυα τρέχουνε τώρα ασυγκράτητα
 η σκληράδα στο μοντέρνο γυαλί γίνεται όαση από ατμό και νεύρα
 από ανταύγειες μιας διάρκειας που υπάρχει μόνο για σε
 ανάμεσα σε μιαν αγάπη και σ’ ένα παγωμένο γιαπί 

  Θλιμμένος γυρίζω καθώς σουρουπώνει στο Mόλυβο
 και στις ακρογιαλιές όπου έσυρες τα μαλλιά σου στις θερμασμένες 
  πισίνες και στα παλιά αρχοντικά
 και στα τερατουργήματα κάποιας απλοϊκής καρδιάς καθώς βλασταίνει
 στο πιο αθώο, στο πιο φιλντισένιο φιλί

   γιατί η ανεύθυνη λέξη σου ούτε καν γράφτηκε μα θα γραφτεί
 Άρχοντα. Πέφτει η νύχτα στη θάλασσα κι όλα είναι λίγα.
 H ελπίδα μου είσαι, ένα θρύψαλο λύπης για μένα  

  (από τις Ωδές στον Πρίγκηπα, Ύψιλον 1991)    






Ήταν 6 Αυγούστου του 1996 –κανείς δε θα μάθει ποτέ την ακριβή ώρα του ‘θανάτου’ κάποιου που εξύμνησε το θάνατο όσο λίγοι… 3 μέρες μετά, ο Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, ένας από τους πιο αδικημένους ποιητές της ελληνικής γλώσσας βρέθηκε νεκρός στο κρεβάτι του. Αδικημένος όχι επειδή πέθανε μόνος και ξεχασμένος. Κυρίως επειδή σχεδόν ποτέ δεν συγκαταλέγεται στους ‘κορυφαίους’, σε αυτό το ιδιόρρυθμο νήμα, σε αυτήν την τεχνικοποιημένη ιεραρχία ή στο index που έχει ο καθένας στο νου του. Εκτιμώ πως αυτό συμβαίνει με έναν παράδοξο τρόπο σχεδόν κατ’ επιλογήν του. Αυτή ακριβώς η στάση του επιτείνει την έξη μου να τον κατατάσσω στους 4-5 μεγαλύτερους που συνέθεσαν ποτέ (τουλάχιστον από αυτούς που έχω ‘συναντήσει’). Ο Ασλάνογλου υπήρξε σαφέστατα και με όλους τους τρόπους αποστασιοποιημένος, ολιγαρκής, σχεδόν λαθρόβιος. Κάποιος που πέρασε από τον Ντοστογιέφσκι, την αστική τάξη, τη γαλλική κουλτούρα, τα πανεπιστήμια και τελικά επέλεξε αυστηρά τη μοναχική τέχνη του λόγου. Η αποστασιοποίηση του –ποιητικά και ως στάση ζωής- μου δίνει την εντύπωση μιας μεγαλειώδους ιδιοσυγκρασίας και αξιοπρέπειας.


Αποτέλεσμα εικόνας για νίκος αλέξης ασλάνογλου φωτογραφιες

Ισχυρίζομαι ότι το σύμπαν του Ασλάνογλου συγκροτεί μια αισθητική της απομόνωσης. Πέραν της αποδεδειγμένης απομόνωσης ως επιλογή ζωής του εν λόγω ποιητή-  θα επιχειρήσουμε μια διερεύνηση ορισμένων διακείμενων αυτού του ισχυρισμού που φλερτάρουν με μια φιλοσοφική θεώρηση.  

Το κυρίαρχο στην ποίηση του Ασλάνογλου είναι η εικόνα. Η εικόνα ως παράσταση αποτελεί μορφή γνώσης. Ο ίδιος την ονομάζει τοπολατρία και τα ποιήματα του ποιήματα απουσίας, ενώ κάποια στιγμή ισχυρίζεται και μια απουσία του ερωτικού! Το αντικείμενο του έρωτος στον Ασλάνογλου παραμένει νεφελώδες, υπαινικτικό, ανεκπλήρωτο. Όταν το ανεκπλήρωτο παραμένει στην κατάσταση της επιθυμίας είναι βασανιστικό. Υπ’ αυτή την έννοια, ο ποιητής ανασυστήνει το ερωτικό μέσα από το φαντασιακό της απομόνωσης. Ο ίδιος σφύζει ενδεχομένως από την ανεκπλήρωτη ερωτική επιθυμία αλλά έχει συμβιβαστεί με την απουσία του και τον συνεπαγόμενο πόνο. Το θαυμαστό στην περίπτωση αυτού του μυστηριώδους Θεσσαλονικιού είναι πως κατορθώνει σε πολλές περιπτώσεις να εικονοποιεί ή ακόμα και να τοπολατρεί, για να χρησιμοποιήσουμε τη δική του έκφραση, το συναίσθημα αβίαστα μέσω των λέξεων. Με τον ίδιο τρόπο που αναδεικνύει τον έρωτα και το πάθος ενώ ισχυρίζεται την απουσία τους. Άλλωστε και ο ίδιος αποτέλεσε κατά βάση μια απουσία, μια προσπάθεια να εικονοποιηθεί αυτή η απουσία μέσα από το Άλλο. Η εικόνα λοιπόν ως έρωτας. Ομολογώ πως πολλές φορές έχω αισθανθεί πως είδα μέσα από τα μάτια του την Περαία, την Επανομή ή το αεροδρόμιο Μίκρας…

Απόγνωση, μνήμη, πάθος, υπαινιγμός, στέρηση, ματαιότητα, αμετάδοτο, περιπλάνηση, προσμονή, θάνατος. Λέξεις-κλειδιά για πόρτες μονίμως σκουριασμένες. Οι στιγμές του Ασλάνογλου είναι ανεπανάληπτες. Προσωπικά έχω την εντύπωση ότι το βιωματικό της γραφής του υπερέχει ενός ενδιαφέροντος για τον καθεαυτό βίο του, τις πραγματολογικές λεπτομέρειες και πληροφορίες. Αυτό το άχρονο της εκφραστικότητας του ορίζει τελικά την τέχνη του ως ιδιαίτερη και ελκυστική. Το κρυπτικό και ομιχλώδες της γραφής… Η ασφυξία και το εφήμερο.


Ο Ασλάνογλου έχει αντιληφθεί ότι ο πόνος είναι συστατικό στοιχείο της ζωής. Διαπίστωση που ο ίδιος αναγνωρίζει σε ένα άλλο ποιητή από τον οποίο σαφώς επηρεάστηκε, τον Γιώργο Θέμελη. Είναι ίσως το μοναδικό σημείο όπου ο ποιητής προχωρά σε μια –ασυνείδητη- γενίκευση- ενώ το ίδιον του είναι η αφαίρεση. Η αφαιρετικότητα του φτάνει σε τέτοιο σημείο ώστε ο ίδιος να θεωρεί την ποίηση του συχνά αυτιστική, υπό την έννοια του μπερδέματος του πρώτου πρόσωπου με το δεύτερο. Εδώ θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε σε μια εκτενή αναφορά διαφόρων ψυχαναλυτικών προσεγγίσεων, θα προτιμήσουμε όμως την επισήμανση μιας παραλληλίας με την οξυδερκή παρατήρηση των Ντελέζ-Γκουαταρί στο Τι είναι Φιλοσοφία. Απέναντι στο ερώτημα σε τι ακριβώς έγκειται η θέση του άλλου, η εναρκτήρια θέση για τους δύο φιλοσόφους αναφέρει πως ο άλλος δεν είναι κανένας, ούτε υποκείμενο, ούτε αντικείμενο. Ο Ασλάνογλου κείται και συνάμα υπερίπταται των ποιημάτων του με αυτόν ακριβώς τον τρόπο: Σαν να ο ίδιος να μην είναι ούτε το υποκείμενο ούτε το αντικείμενό τους –παρά μόνο μια βασανιστική εμπλοκή μεταξύ των δύο. Από την άποψη αυτή, συγκροτείται μια μη συνεκτική αλυσίδα: ο κόσμος, στον οποίο ο ίδιος εγκαταβιώνει όντας πλήρως αποξενωμένος από αυτόν, οι εικόνες και η αυθόρμητη προσπάθεια του ίδιου να τις περιγράψει. Ουσιαστικά συναντά μια διάθλασή των εικόνων καταλήγοντας σε έναν θρήνο τους. Μια διαδικασία σισύφεια αλλά με τόσο γοητευτικά αποτελέσματα. Η απάντησή του σε αυτόν τον δύσκολο κόσμο είναι η εκλέπτυνση και ο, καλώς εννοούμενος, ελιτισμός.

Σε τεχνικό επίπεδο, η μη επιτηδευμένη άνεση με την οποία κινείται μεταξύ συμβολισμού και ρεαλισμού είναι εντυπωσιακή. Η αφήγηση του δεν είναι γραμμική, αλλά, όπως προαναφέραμε, είναι σαφώς αφαιρετική κι ενίοτε κινείται στα όρια της εκμηδενιστικής –λέξη που χρησιμοποιεί συχνά κι ο ίδιος. Σπανίως συναντάμε μια τέτοια συνάρτηση λιτότητας της γραφής και πυκνότητας στα νοήματα και στις εικόνες. Η νοσταλγία και η μνήμη περιπλέκονται: η νοσταλγία δεν είναι απαραίτητα θετικά φορτισμένη και η μνήμη αρνητική. Η μνήμη είναι πάνω απ’ όλα εύθραυστη και ποιητική – ποιητική εδώ με την τυπική σημασία της λέξης, αναδομητική. Στην ποίηση του είναι σχεδόν πάντα φθινόπωρο: ακόμα και στις ενότητες Ποιήματα για ένα καλοκαίρι και Ποιήματα της τελευταίας Άνοιξης. Δεν πρόκειται προφανώς για άσκηση ύφους, αλλά για μια ασυνείδητη διεργασία αυτογνωσίας του ίδιου του Ασλάνογλου. Η λυρικότητα είναι φύση του: η ποιητική του παραγωγή είναι μια σειρά συνεχόμενων πυροβολισμών υπαρξιακού περιεχομένου. Οι δρόμοι είναι μοναχικοί, μουσκεμένοι και αδιέξοδοι, τα σπίτια βουβά και σκονισμένα. Το αστικό τοπίο είναι εκφυλισμένο και βαρετό, και όμως παρ’ όλα αυτά γίνεται η αφορμή για μια ποίηση σαγηνευτική.


Η φόρτιση των λέξεων στον Ασλάνογλου συμβιώνει με τις εικόνες, όπως ακριβώς συμβιώνει η φθορά με το ερωτικό. Αυτή είναι ακριβώς κατ’ εμέ και η αιτία των –λεγόμενων- συνεχών μεταβολών και αντιμεταθέσεων που επέφερε στα ποιήματα του ως την τελική τους μορφή: μια μάχη, μια ρευστότητα και μια συνεχής διερώτηση. Σε αυτή τη διαδικασία, κάθε απώλεια είναι ένα βήμα πιο κοντά στην απομόνωση… Μια ελάσσονα εξιλέωση αποτελεί το υγρό στοιχείο: η συχνές – σχεδόν ανεπαίσθητες—αναφορές στη θάλασσα και στα πάρεργά της εμφανίζονται σαν το θετικό Άλλο. Ενδεχομένως να αποτελεί το μόνο μη θνησιγενές στοιχείο στην ποίηση του.

Ο αρνητισμός και η απομόνωση είναι οι σύμμαχοί του σε πολλές περιπτώσεις, όπως και η πίκρα, το αντίξοο και η απελπισία. Θα τη χαρακτήριζα μια αδιέξοδη προσμονή. Η συρρίκνωση αυτής της προσμονής είναι το αντίστροφο μιας φυγής που δεν συντελείται ποτέ… Ο αναχωρητισμός του είναι μια έκπτωση: την ίδια μοίρα – της έκπτωσης, της εξαφάνισης, του θανάτου ή του φανταστικού ακολουθούν και τα περισσότερα πρόσωπα, υπαρκτά ή μη, που εμφανίζονται στα ποιήματά του. 
   ‘Ευτυχώς απέτυχα’. Στο βίντεο που υπάρχει ανηρτημένο στο διαδίκτυο (http://www.nnet.gr/aslanoglou/aslanoglouindex.htm?aslanoglouPages/aslanogloumain.htm) ο Ασλάνογλου αναφέρει: «βλέποντας έναν ετερόκλιτο κόσμο, θα τον ήθελες τελείως ομοιόμορφο. Μόνο εσύ αισθάνεσαι αλλιώτικος, μοναδικός. Διακρίνεσαι, διαπρέπεις, θριαμβεύεις - μόνος σου…». Η απομόνωση είναι επιλογή. Το ομολογεί κι ο ίδιος: «Οι ποιητές παντού είναι ανεπιθύμητοι γιατί είναι ριζοσπάστες, αρνητές, υπενθυμίζουν την πλήξη που φέρουν όλοι όσοι έχουν αφεθεί στην καθημερινότητα...»


Ο Ασλάνογλου επιτυγχάνει τις μεταβάσεις από το σολιψισμό στο μεγαλείο του καθολικού με έναν τρόπο συναρπαστικό. Το ποίημα που παρέθεσα στην αρχή είναι χαρακτηριστικό δείγμα πολιτικών συνδηλώσεων μέσω μιας αισθητικής της δημιουργίας –αλλά και της απομόνωσης εφόσον πάντα εκκινεί από αυτήν. Η σύγκρουση εξωτερικού και εσωτερικού κόσμου (του όλου με τη μονάδα θα το σχηματοποιούσα φιλοσοφικά) είναι κατά τον ίδιο η γενεσιουργός αιτία της ποίησης, με μέσο τονιδιαίτερο ψυχισμό του υποκειμένου – εν προκειμένω του ποιητή. Ο ‘Δύσκολος Θάνατος’ αποτελεί μια εξαιρετική αμφί-μετωνυμία: Κατορθώνει μέσω ενός εκφραστικού σχήματος να αναδείξει τη ‘δυσκολία’ του θανάτου και της ζωής ως σφιχτά εναγκαλισμένων καταστάσεων. Οι περιδιαβάσεις του στον κόσμο, από τα εγγύτερα της Θεσσαλονίκης μέχρι τις αρχαίες συριακές πόλεις δεν είναι παρά απατηλές έξοδοι και στο βάθος επιβεβαιώσεις της μοναξιάς του. Ο Ασλάνογλου  μέσω της ιδιαίτερης απομόνωσης του, καταλήγει στη συγκρότησή μιας αισθητικής της απομόνωσης, μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας εικονοποιήσεων της. Πρόκειται για τη συγκρότηση μιας αισθητικής της απομόνωσης –αρκετά κοντά στις νιτσεϊκές ιδέες- καθώς ο ίδιος έχει ήδη βιώσει τη συντριβή του ερωτικού και του ανθρωπολογικού. Μοιάζει να προσπαθεί να συλλάβει τις παρηχήσεις του αφανισμού του. Η υποτονικοτητά του κλυδωνίζει τις βεβαιότητες, τις κοινοτυπίες. Αυτή η αισθητική της απομόνωσης συγκεφαλαιώνει την αμηχανία του απέναντι στον κόσμο, τα συμβάντα, τις εικόνες. Η γραφή και τα κίνητρά του  εξακολουθούν να εγείρουν ένα παλιό ερώτημα: υπήρξαν πολλοί ποιητές, φιλόσοφοι ή εικαστικοί που δεν φανερώθηκαν ποτέ; Και αν, πόσοι, σε ποιες εποχές και κυρίως τι είχαν να μας πουν;

Ο Ασλάνογλου, όπως κι ο Αναγνωστάκης, ήταν από τους λίγους ποιητές της Θεσσαλονίκης που τελικά την εγκατέλειψαν. Αυτή η πόλη σε διώχνει ακριβώς επειδή ξέρει πως πάντα θα επιστρέφεις… Η οριστική του έκδοση – ‘Ο Δύσκολος Θάνατος’ (Νεφέλη, 2007),  περιλαμβάνει τις 7 ποιητικές του ενότητες (λείπουν μόνο 23 ποιήματα από τις πρώτες εκδόσεις) και αποτελεί κάτι παραπάνω από έναν ακόμη τόμο στη βιβλιοθήκη μας. Είναι μια εμπράγματη υπόμνηση όλων αυτών που ήθελε να μας πει… Ο Γιώργος Βαϊκάλης έχει αντιληφθεί πλήρως το πνεύμα του: «Ο Νίκος Αλέξης Ασλάνογλου έφυγε όπως έζησε, μες την απομόνωση και τη μοναξιά. Τον βρήκαν νεκρό στο κρεβάτι του,  ο θάνατός του ήταν -δίχως άλλο- υπόθεση του ενός»…

Υστεροφημία

Είπες, κάποτε αυτά τα ποιήματα θ' αγαπηθούν πολύ
θα τοιχοκολληθούν, να τα διαβάσουν όλοι.
Μια μέρα θα υγράνουν μάτια και χείλη
θα διαβαστούν κάτω από φανοστάτες, σε βροχερές συνελεύσεις.
Τέλος, καθώς πολλούς θα τυραννήσουν, θα καούν
ή θα ταφούν σε ανήλια σπουδαστήρια - κι είπες πάλι
ίσως ο άνεμος μιας δροσερής αυγής να τα σκορπίσει


Ο Ιορδάνης (Δάνης) Κουμασίδης είναι υπ. Διδάκτορας φιλοσοφίας σε θέματα πολιτικής φιλοσοφίας και αισθητικής στο Α.Π.Θ. Έχει εκδώσει το αφήγημα ‘Ερωτικό Παραλήρημα’ (Λογείον, 2010), την πραγματεία ‘Jean-Luc Godard – Ιloge De L’ Amour’ (υπό έκδοση), μεταφράσεις φιλοσοφικών έργων, πλήθος βιβλιοκρισιών όπως και άρθρων φιλοσοφικού, πολιτικού και λογοτεχνικού ενδιαφέροντος.


-------------------------------------------------------------------------------------------





«Οι ποιητές είναι πουλιά που πετούν»

Η τελευταία συνέντευξη του Νίκου - Αλέξη Ασλάνογλου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  13/10/1996 

Σκυφτός ήταν την πρώτη φορά που τον είδα στη Θεσσαλονίκη, στο πάρκο πλάι στο ξενοδοχείο «Μακεδονία». Τον θαύμαζα, διάβαζα και ξαναδιάβαζα τα λίγα του ποιήματα και είχα σαν επιθυμία μοναδική την ανάγκη να τον συναντήσω. Ηταν στα τέλη της δεκαετίας του '70, έβρεχε, είχε ομίχλη, λίγοι άνθρωποι στην παραλία και ένας από αυτούς ήταν ο ποιητής Νίκος - Αλέξης Ασλάνογλου... Τον είδα να περπατάει σκυφτός με ένα παλτό καφέ και τον πήρα από πίσω... Τον χάζεψα για αρκετή ώρα, μετά αυτός έστριψε δεξιά προς τη λεωφόρο, εγώ συνέχισα στην παραλία... Περάσανε τα χρόνια... Συνάντησα πολλούς ανθρώπους ενδιαφέροντες και ακόμη περισσότερους αδιάφορους... Μια στάση στη ζωή μου ήταν ο Λάμπης ο Ταγματάρχης... Μεταξύ των άλλων του άρεσε ο ποιητής Νίκος - Αλέξης Ασλάνογλου... Βιβλία του είχα δει στη μικρή βιβλιοθήκη του σπιτιού του σ' έναν ημιώροφο στην Καλλιθέα. Τον έψαχνε και αυτός να τον βρει... Ο Ασλάνογλου είχε κατέβει για πάντα στην Αθήνα, εκινείτο σε απόσταση αναπνοής από εμάς, αλλά εμείς δεν τον διακρίναμε... Ο Λάμπης αποφάσισε να του γράψει ένα γράμμα... Μέσα στο γράμμα είχε το τηλέφωνό του, αν ήθελε ο ποιητής θα μπορούσε να του τηλεφωνήσει... Και ήθελε ο ποιητής και του τηλεφώνησε και κλείστηκε το ραντεβού και ζήσαμε και οι δύο τρεις ώρες με τον ποιητή μιλώντας για όλα... Η συνέντευξη αυτή, που του είχαμε πάρει τότε, αρχές του '91, προοριζόταν για το περιοδικό «Περιοδικό» και για την εκπομπή «Τα κακά παιδιά»... Δεν θυμάμαι τι έγινε και δεν έλαβε τη θέση που της αναλογούσε τότε... Γεγονός είναι ότι η συνέντευξη αυτή, όπως γίνεται πάντα με τον χρόνο που περνάει, ξεχάστηκε σε κάποιο ράφι αρχείου... Ήταν η πρώτη εκπομπή του Σεπτεμβρίου στο ραδιόφωνο του Αντένα... Διαβάζαμε για ενημέρωση τις εφημερίδες... Στα μικρά μια είδηση... «Στις 9 Αυγούστου βρέθηκε σε κατάσταση αποσύνθεσης στο σπίτι του νεκρός ο ποιητής Νίκος - Αλέξης Ασλάνογλου...». Η μνήμη μας ξεσκονίστηκε από την ταραχή... Ψάξαμε τα ράφια... Κάποιος φίλος του ποιητή από τη Γενεύη με πήρε τηλέφωνο... Θυμόταν και αυτός ότι αυτή ήταν η τελευταία συνέντευξη του ποιητή... Πριν από λίγες ημέρες βρέθηκε και ένα απόσπασμα μικρό σάς παρουσιάζουμε σήμερα! Ελπίζουμε ο ποιητής να μας συγχωρήσει για την καθυστέρηση, αν μας θυμηθεί βέβαια!

«Έγραφα ποιήματα από το '46... Πολλά από αυτά διαβάζονται ακόμη. Το πρώτο μου ποίημα το έγραψα σε ηλικία 15 χρόνων... Ήμουν πρώιμο ταλέντο... Τελειώνοντας το σχολείο συνέχισα να γράφω ποίηση και το '53 δημοσιεύω στον "Πυρσό", ένα περιοδικό που έβγαζε ο Σύλλογος Αποφοίτων του Πειραματικού Σχολείου, το πρώτο μου ποίημα...».


Ο τίτλος του;

«"Σταθμός Λιτόχωρου"... Ημουν τότε στρατιώτης, διαβιβαστής στο Χαϊδάρι... Ενα χρόνο πριν πάω στρατό βρέθηκα στο Λουτράκι για ένα μήνα... λίγο μετά τον θάνατο του Σικελιανού... Τότε διάβαζα πολύ Σικελιανό, κυρίως τις τραγωδίες του... Εκεί έγραψα το πρώτο αυτοτελές ποιητικό θέατρο: "Θάλασσα και συγχρονισμός"... Είχε βγει και αυτό πολυγραφημένο σε 100 αντίτυπα... Ως τότε αυτή ήταν όλη κι όλη η εκδοτική μου δραστηριότητα...».

Πότε εκδίδετε την πρώτη σας ποιητική συλλογή;

«Το '54 στη Θεσσαλονίκη... Επιγράφεται "Δύσκολος θάνατος" και καλύπτει την ποιητική παραγωγή μου από το '46 ως το '53... Κυκλοφόρησε, θυμάμαι, ανήμερα Κωνσταντίνου και Ελένης... Μετά ήρθε "Ο θάνατος του Μύρωνα"... Με αυτή την ποιητική συλλογή πήρα την πρώτη μου διάκριση... Και έπονται τα υπόλοιπα».

Αλήθεια, πώς γράφετε ένα ποίημα; Πώς αρχίζετε; Ποια είναι η αφορμή συνήθως;

«Ξεκινώ πάντα από μια έμπνευση... Μια αφορμή ανεξήγητη, αυτό είναι η έμπνευση... Σχεδόν κατακέφαλα σε βρίσκει... Με βρίσκει συχνά όταν κάνω πράγματα που δεν έχουν να κάνουν με τη δημιουργική εργασία... Οταν διαβάζω, όταν περπατάω και χαζεύω στους δρόμους... Πολλές φορές το ερέθισμα είναι οπτικό ή ακουστικό... Βασικά είμαι εικονοπλάστης, δηλαδή στα ποιήματά μου υπάρχει έντονα μια εικονοπλασία και σκέψη... Απεχθάνομαι τις διανοητικές κατασκευές, απεχθάνομαι τα φραστικά κλισέ ή τη στιχουργική σκέψη... Με ενδιαφέρει η σκέψη να είναι βιωματική, να δένεται στενά με το βίωμα...».

Πολλοί λένε ότι τα ποιήματά σας έχουν ερωτική πηγή και πρόθεση...

«Για μένα δεν είναι ερωτικά τα ποιήματα που γράφω... Ερωτική ποίηση είναι άλλο πράγμα...».

Εσείς τι πιστεύετε ότι είναι τα ποιήματά σας; Υπάρχει ένα στοιχείο που τα χαρακτηρίζει;

«Είναι ποιήματα απουσίας, τοπολατρίας, ουσιαστικά είναι μετασυμβολικά με έντονες ιμπεριαλιστικές επιδράσεις... Δηλαδή "μετά τον ιμπεριαλισμό"... Κινούμαι σε ένα κλίμα μεταϊμπεριαλιστικό... αλλά είμαι μακριά από τον ιμπεριαλισμό στην τέχνη... Δανείζομαι στοιχεία μόνο».

Όταν λέτε «ποιήματα απουσίας», τι εννοείτε;

«Τα δικά μου ποιήματα είναι λίγο πολύ αυτιστικά...».

Με ποια έννοια χρησιμοποιείτε τον όρο «αυτιστικά»; την ψυχιατρική;

«Ο αυτισμός δεν είναι ασθένεια ακριβώς... Ένας στους πέντε Έλληνες είναι αυτιστικό άτομο! Ο αυτισμός εμφανίζεται στην εφηβεία και είναι η τάση του ανθρώπου να ταυτίζεται με ένα άλλο πρόσωπο... ξεκινώντας πάντα από τον εαυτό του...».

Έστω... Στα ποιήματά σας, πώς εμφανίζεται αυτό;

«Συχνά στα ποιήματά μου μπερδεύετε το "εγώ" με το "εσύ"... Στον προσεκτικό αναγνώστη αυτό φαίνεται καθαρά... Στα ποιήματά μου το "εγώ" και το "εσύ" είναι το ίδιο πρόσωπο. Αυτό είναι στοιχείο αυτιστικό... Μου το είπε ένας ψυχίατρος... αυτός το παρατήρησε, εγώ δεν το ήξερα...».

Αν κρίνω από την εκδοτική δραστηριότητά σας, πρέπει να γράφετε δύσκολα, ε;

«Μπορεί η έμπνευση να με επισκέπτεται συχνά, αλλά για να μετουσιωθεί ποιητικά θέλει συνεχή επεξεργασία, η οποία πολλές φορές μού κοστίζει μήνες, ίσως και χρόνια... Μερικά ποιήματα ολοκληρώνονται γρήγορα ή πιο εύκολα, άλλα με μεγάλη δυσκολία... Εξαρτάται...».


Πιστεύετε ότι η ποίηση είναι αποτέλεσμα ταλέντου;

«Ναι, πιστεύω αρχικά στο ταλέντο...».

Εσείς έχετε ταλέντο;

«Θεωρώ ότι είχα μια ροπή στην ποίηση έντονη, την οποία καλλιέργησα, ενώ θα μπορούσα θαυμάσια να μην την καλλιεργήσω ή να την εκτρέψω προς άλλες κοίτες... Πράγμα που δεν έκανα βέβαια... Αφησα το ταλέντο μου να καλλιεργηθεί... κυρίως με δουλειά...».

Αυτή η χώρα πιστεύετε ότι έχει κάποιον χώρο για τους ποιητές ή τους παραπετάει;

«Οι ποιητές δεν θέλουν χώρο... Οι ποιητές είναι πουλιά που πετούν. Σπάνια ξεκουράζονται ακουμπώντας στη γη... Οι ποιητές παντού είναι ανεπιθύμητοι γιατί είναι ριζοσπάστες, αρνητές, υπενθυμίζουν την πλήξη που φέρουν όλοι όσοι έχουν αφεθεί στην καθημερινότητα... Στην Ελλάδα υπάρχουν πολλά "πουλιά", αλλά πολύ φοβάμαι ότι τα περισσότερα από αυτά δεν έχουν φτερά... νομίζουν ότι έχουν. Αυτοί οι "ποιητές" πράγματι πιάνουν χώρο γιατί ποτέ δεν απογειώνονται ­ ούτε μας απογειώνουν! Η πίστη μου είναι ότι από τους "ποιητές" στην Ελλάδα λείπει ένα ένστικτο αυτοκριτικής... Γι' αυτό και εκδίδονται περίπου 200 νέες ποιητικές συλλογές κάθε χρόνο... Συνήθως στην Ελλάδα μια ποιητική συλλογή γράφεται εύκολα, όχι με πρόθεση να υπηρετήσει την ποίηση, αλλά τον εαυτό του ποιητή, τη ματαιοδοξία του... με άλλα λόγια, να υπηρετήσει αλλότρια πράγματα... Γι' αυτό και η ποιότητα είναι πολύ χαμηλή... Στην Ελλάδα η ποίηση καλλιεργήθηκε λίγο άφρονα και λίγο ανεξέλεγκτα, λίγο απρογραμμάτιστα, όπως κάθε πράγμα... Τελικά όμως επιβιώνουν οι ποιητές που ήθελαν να γίνουν ποιητές, που είχαν μια βούληση να γίνουν ποιητές και που έχουν και ικανότητες φυσικά... Η γνώμη μου είναι ότι σήμερα με δυσκολία θα μπορούσα να μιλήσω για δέκα σημαντικούς ζώντες ποιητές... ­ ανεξάρτητα από την ηλικία τους και την τεχνοτροπία τους... Και μιλάω για ζωντανούς γιατί, αν μπούμε στους πεθαμένους, δεν πληρώνουμε ποτέ... και εύκολα λέμε...».
Πείτε μου μερικά ονόματα που σήμερα, για σας, είναι άξιο να έχουν τον τίτλο του ποιητή.
«Από τους ζώντες ποιητές, αξιόλογους θα ανέφερα από τη Θεσσαλονίκη τέσσερις... Είναι η Καρέλη, ο Πετζίκης, ο Βαφόπουλος και ο Αναγνωστάκης... Αυτοί οι τέσσερις έχουν δώσει εκδοτικά ένα έργο επιπέδου...».


Βλέπω ότι στους τέσσερις αυτούς αξιόλογους ποιητές της Θεσσαλονίκης δεν περιλαμβάνετε τον κ. Χριστιανόπουλο...

«Όχι... δεν τον περιλαμβάνω».

Θέλετε να μου εξηγήσετε πώς αυτή η μεγάλη φιλία με τον κ. Χριστιανόπουλο μετατράπηκε σε έχθρα; Τι συνέβη μεταξύ σας;

«Θα προτιμούσα το όνομα αυτό να μην υπάρχει καθόλου στην κουβέντα μας...».

Τα ίδια αισθήματα έχετε και για τον κ. Σαββόπουλο; Λένε ότι είστε θυμωμένος μαζί του γιατί σας είχε υποκλέψει κάποιους στίχους...

«Δεν είναι αλήθεια... Βασικά είχε...».

... απλώς επηρεαστεί;

«Όχι, όχι... ούτε αυτό. Ο Σαββόπουλος δεν έχει τίποτε από μένα να πάρει άλλωστε. Ούτε καλό ούτε κακό... Τίποτε...».

Μιλάτε σαν να είσθε ολίγον πικαρισμένος μαζί του...

«Απλώς έχει κάνει ένα μικρό μοντάζ στίχων μου σε ένα-δυο τραγούδια του... που δεν είναι και τα καλύτερά του...».

Υπάρχει ένα τραγούδι του αφιερωμένο σ' εσάς... Νομίζω ότι σας τιμά ως ποιητή ο κ. Σαββόπουλος...

«Ίσως... δεν τιμά όμως εμένα ως ποιητή να με τιμά ο κ. Σαββόπουλος... "Η θανάσιμη μοναξιά του Αλέξη Ασλάνη» είναι πράγματι ένα τραγούδι αφιερωμένο σ' εμένα. Δεν έχει στίχους δικούς μου τόσο... πού και πού χρησιμοποιούνται μερικοί στίχοι μου, σε ένα μοντάζ στίχων... Ο Σαββόπουλος δεν χρησιμοποιεί στίχους άλλων... γράφει μόνος τους στίχους των τραγουδιών του...».

Τον έχετε γνωρίσει;

«Πώς! Από τότε που ήταν μαθητής... Είναι Ασβεστοχωρίτης...».

Τον εκτιμάτε ως συνθέτη;

«Έχει γράψει 10-15 τραγούδια πάρα πολύ καλά... Αλλά με βλέπετε να αντιδρώ μαζί του λίγο γιατί δεν συμπίπτουμε ιδεολογικά... Αυτά που λέει στις συνεντεύξεις του κατά τη γνώμη μου είναι απαράδεκτα, άσχετα, έχουν έναν εμπορικό χαρακτήρα... Εμπορευματικά, ιδεολογικά, δεν συμπίπτουμε... Ούτε έχουμε καμία σχέση στον τρόπο ζωής... Απλώς αναγνωρίζω ότι έχει γράψει μερικά πολύ καλά τραγούδια, αλλά δεν ξέρω αν η συμβολή του στο σύγχρονο ελληνικό τραγούδι είναι τόσο σημαντική όσο λέγεται... Πιστεύω ότι ο χαρακτήρας των τραγουδιών του είναι διανοουμενίστικος και ο ίδιος διανοουμενίζει, αλλά δεν είναι αληθινά διανοούμενος!».

Από την Αθήνα, ποιοι είναι, για σας, οι πιο σημαντικοί ζώντες ποιητές;

«Ξεχωρίζω φυσικά τον Ελύτη, τον Κατσαρό, τον Σαχτούρη και τον Νίκο Παππά... Τελευταία νιώθω ότι διεκδικεί θέση ανάμεσα σ' αυτούς και η Κική Δημουλά...».

Ποιος ποιητής, ζων ή τεθνεώς, είναι ο αγαπημένος σας;

«Μεταπολεμικά;».

Έστω...

«Ο Δημήτρης Παπαδίτσας. Ο σημαντικότερος μεταπολεμικός ποιητής. Αθηναίος. Πέθανε το '87, με τα χιόνια τα πολλά, θυμάστε, που κράτησαν ένα μήνα, τον Μάρτιο του '87... Έχει ένα πολύ σημαντικό έργο και έχει τιμηθεί δύο φορές με το πρώτο κρατικό βραβείο και με το βραβείο Κώστα και Ελένης Ουράνη, της Ακαδημίας Αθηνών».

Πού ζείτε τώρα;

«Στους Αγίους Αναργύρους...».

Βγαίνετε συχνά από το σπίτι σας ή σας αρέσει να μένετε συχνότερα μέσα στο σπίτι;

«Αποφεύγω τον κλειστό χώρο... Μ' αρέσει να ζω έξω από το σπίτι... Να περπατάω, να χαζεύω όπως σας είπα στους δρόμους... Μ' αρέσει όπως γράφω και σ' ένα μου ποίημα το σεργιάνι... Γενικά όταν βρίσκομαι στον δρόμο πολλαπλασιάζομαι, ταυτίζομαι με τον έξω κόσμο... Ενώ όταν είμαι μόνος στο δωμάτιό μου, σε ένα οποιοδήποτε δωμάτιο, απομονώνομαι, χάνω την επαφή μου με τον κόσμο. Και αν μείνω μέσα πάνω από 24 ώρες χάνω κάθε επαφή... Αν μείνω μέρες; Τα πράγματα χειροτερεύουν επικίνδυνα... Γι' αυτό είμαι συνεχώς έξω... Οι κλειστοί χώροι για μένα είναι απειλή... Ενώ μέσα στους θορύβους της πόλης νιώθω μια ασφάλεια... Με τρελαίνουν οι εναλλασσόμενες οπτικές παραστάσεις... Γι' αυτό και τρώω πάντα έξω... Τις περισσότερες ώες της μέρας είμαι έξω. Γράφω έξω, διαβάζω έξω...».

Ζείτε μόνος;

«Ναι...».

Γιατί;

«Ζω σε διάσταση με το κοινωνικό σύνολο αρχικά... Μετά εξαναγκάστηκα σ' αυτή την επιλογή και, τέλος, αυτή η επιλογή βοηθάει τη διάθεση που έχω για μια κοινωνική καταξίωση μέσα από μια καριέρα και μέσα από ένα δημιουργικό λογοτεχνικό έργο...».

Σας ενδιαφέρει η καριέρα; Η καταξίωσή σας μέσα από την ποιητική σας δραστηριότητα;

«Και βέβαια με ενδιαφέρει... και όπως σας εξήγησα δεν θα ήθελα μάλιστα, αν μπορούσα, να παίξω έναν ρόλο μόνο στην πολιτιστική πραγματικότητα, αλλά και στη γενικότερη κοινωνική πραγματικότητα...».

Εν ονόματι αυτής της καριέρας θα βγαίνατε στην τηλεόραση; Να κάνετε ό,τι κάνουν και όλοι οι άλλοι;

«Έχω βγει μόνο μία φορά στην τηλεόραση... στην "Επιλογή" του Εμιρζά... Δεν την είδα ποτέ αυτή την εκπομπή...».

Γιατί;

«Γιατί δεν έχω τηλεόραση σπίτι μου...».

Γιατί δεν έχετε τηλεόραση;

«Γιατί δεν μου δόθηκε η ευκαιρία να πάρω... Αν έπαιρνα πάντως, αν είχα την οικονομική δυνατότητα, θα έπαιρνα έγχρωμη... Μ' αρέσει η έγχρωμη...».

Ραδιόφωνο έχετε;

«Όχι... Αλλά ακούω ραδιόφωνο όταν βγαίνω έξω...».

Πάτε σε κάποιο καφενείο;

«Μια δυο ώρες την ημέρα... Αλλά προτιμώ τα ζαχαροπλαστεία του Πειραιά... Κατεβαίνω στον Πειραιά με λεωφορείο... Ο Πειραιάς μ' αρέσει περισσότερο από το κέντρο της Αθήνας... Τον βρίσκω πιο τουριστικό... Γι' αυτό κι εγώ πηγαίνω στο Πασαλιμάνι, που μ' αρέσει πολύ, στου Παπασπύρου... Και η Καστέλλα μ' αρέσει... Είναι εξάλλου τα πιο τουριστικά μέρη του Πειραιά... Επίσης μ' αρέσει και η Κηφισιά όταν κάνει πολλή ζέστη...».

Έχετε φίλους;

«Α, όχι, όχι... φίλους δεν έχω...».

Στη γειτονιά σας ξέρουν ότι είστε ποιητής;

«Πιθανόν να φαντάζονται ότι είμαι συγγραφέας... Όχι ποιητής... Είμαι ένας φιλοξενούμενος γι' αυτούς... Ξέρουν ότι είμαι ένας που δεν πρόκειται ποτέ να ενσωματωθεί στη γειτονιά τους...».

Πάθη έχετε;

«Όχι, δεν έχω πάθη. Έχω συνήθειες όμως και έξεις. Πάθη όχι... Συνήθειες, έξεις και ανάγκες...».

Λάθη έχετε κάνει στη ζωή σας;

«Αν ξανάρχιζα σήμερα από την αρχή, θα έκανα έναν άλλο τρόπο ζωής...».

Σε τι θα διέφερε από τον τρόπο με τον οποίο ζήσατε;

«Έζησα πιστεύοντας στην απόλυτη ελευθερία της βούλησης... Έζησα πιστεύοντας ότι μπορούμε τελικώς να κάνουμε ό,τι θέλουμε προκειμένου να ολοκληρώσουμε την προσωπικότητά μας μέσα σε ένα κοινωνικό δεδομένο... Βασικά, τώρα πια ξέρω ότι η άσκηση της ελευθερίας της βούλησης έχει να κάνει με μια αλυσίδα μικροκαταναγκασμών... Δυστυχώς, η ελευθερία της βούλησης δεν περνάει πάντα μέσα από τις ιδανικότερες συνθήκες...».

Τον θάνατό σας τον έχετε σκεφτεί;

«Ναι βέβαια... Διακατέχομαι πολλές φορές από τον φόβο του θανάτου... Φοβάμαι τον θάνατο, φοβάμαι την ανυπαρξία, φοβάμαι τη μετάβαση από την κατάσταση της ζωής στην κατάσταση του θανάτου. Αυτό είναι το πιο βασικό μου πρόβλημα με την ιδέα του θανάτου... Ίσως αυτή η στιγμή να είναι η πιο δύσκολη... Η στιγμή της μετάβασης... Αυτό είναι και το νόημα του τίτλου της συλλογής ποιημάτων "Δύσκολος θάνατος"... Δύσκολα αποδεχόμαστε τον θάνατο...».

Εσείς πιστεύετε στην άλλη άποψη, που λέει ότι ο θάνατος δεν είναι σκοτάδι...Μερικοί, όπως ο Πρεβελάκης, πιστεύουν ότι υπάρχει και «ο ήλιος του θανάτου»...

«"Ο ήλιος του θανάτου" είναι η εκμηδένιση... όταν αισθάνεσαι μόνος και εκμηδενισμένος μέσα σε μια κοινωνική πραγματικότητα, η οποία σου είναι ξένη...».

Αν πάθετε κάτι σπίτι σας, αφού μένετε μόνος, ποιος θα σας σταθεί; Το έχετε σκεφτεί;

«Έχω την αδελφή μου και τον γαμπρό μου εδώ στην Αθήνα... μου κάνουν συντροφιά σαν παρουσίες... Αλλά σαν άνθρωπος ζω μόνος, έχω μια εντελώς προσωπική ζωή... που σκοπό έχει να δημιουργήσει ένα καλύτερο μέλλον... Πιστεύω ότι κάθε άνθρωπος, όσων χρόνων και αν είναι, έχει δικαίωμα να έχει πρόσβαση σε ένα καλύτερο μέλλον...».

Να τελειώσω με μια αδιάκριτη ερώτηση;

«Παρακαλώ... σας ακούω...»

Με πόσα χρήματα τον μήνα ζείτε;

«Με ένα 70άρι...».

Σας ευχαριστώ...

«Κι εγώ...».

---------------------------------------------------------------------------------------------------





Ο Νίκος Ασλάνογλου (Θεσσαλονίκη 1931 - Αθήνα 6 Αυγούστου 1996) ήταν Έλληνας ποιητής.

Βιογραφία

Γεννήθηκε το 1931 στη Θεσσαλονίκη και στα εφηβικά του χρόνια επέλεξε το ψευδώνυμο 'Αλέξης' απο τον ομώνυμο ήρωα στο έργο "Ταπεινοί και καταφρονεμένοι" του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Μετά τις σπουδές του στη Γαλλική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ανέλαβε την βιοτεχνία κλωστοϋφαντουργίας του πατέρα του η οποία χρεοκόπησε. Συνέχισε τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο Καΐρου και στο Αιξ-αν-Προβάνςστη Γαλλία. Δούλεψε ως βιβλιοθηκάριος, καθηγητής σε φροντιστήριο ξένων γλωσσών και ως επιστημονικός συνεργάτης στην Αρχιτεκτονική του Α.Π.Θ. Μετά το 1980 έζησε στην Αθήνα και ήταν επιμελητής και λογοτεχνικός σύμβουλος σε εκδοτικό οίκο. Λογοτεχνικά πρωτοεμφανίστηκε το 1951 με τη δημοσίευση του δοκιμίου του "Θάνατος και γέννηση στην ποίηση του Γιώργου Θέμελη" στο περιοδικό "Σκέψη" όπου ήταν συνιδρυτής. Πέθανε στην Αθήνα στις 6 Αυγούστου το 1996.




 Εργογραφία

Ποιητικές συλλογές

Δύσκολος θάνατος, (1954)
Ο θάνατος του Μύρωνα, (1960)
Ποιήματα για ένα καλοκαίρι, (1963)
44 ποιήματα, (1970)
Νοσοκομείο εκστρατείας, (1972)
Αργό πετρέλαιο, (1974)
Δύσκολος θάνατος (συγκεντρωτική έκδοση 1978)
Ωδές στον Πρίγκιπα, (εκδόσεις Ύψιλον 1981, 1991)
Τρία ποιήματα, (εκδόσεις Νεφέλη 1987)

Πεζογραφία

Θάλασσα και συγχρονισμός (ποιητικό μονόπρακτο, 1952)
Ταξιδεύοντας στη δροσερή νύχτα (σύντομα κείμενα δημοσιογραφικού χαρακτήρα, 1991)

Μεταφράσεις

Εκλάμψεις, Αρθούρου Ρεμπώ, (εκδόσεις Πανδώρα 1971, εκδόσεις Ηριδανός 1981)
Η Ταβέρνα, Εμίλ Ζολά, (εκδόσεις Ζαχαρόπουλος 1993)

Μελέτες

Θάνατος και γέννηση στην ποίηση του Θέμελη, (1959)

Αποτέλεσμα εικόνας για νίκος αλέξης ασλάνογλου φωτογραφιες

 -----------------------------------------------------------------------------------



ΠΗΓΕΣ
  




el.wikipedia.org/wiki/Νίκος_Αλέξης_Ασλάνογλου























Δημοσίευση σχολίου