Παρασκευή, 25 Σεπτεμβρίου 2015

ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ - NIKIFOROS VRETTAKOS


Αποτέλεσμα εικόνας για νικηφόρος βρεττάκος







 Δυό μητέρες νομίζουν πώς εἶναι μόνες στόν κόσμο


Ὁ γιός της σκοτώθηκε πρίν ἕξι μῆνες
Τώρα κάθε πρωί πού ἀνοίγει τήν πόρτα της,
εἶναι ἕνα πένθος. Νομίζεις πώς βλέπεις,
ἔξω ἀπό χρόνο καί χῶρο: τό πένθος


.Τό βράδυ, τό ἴδιο
:Σπρώχνει τήν πόρτα 
σά νά σωριάζεται. Μπαίνει τρεκλίζοντας 
ἀνάβει τό φῶς. Ἡ μαύρη της μπόλια 
εἶναι λυμένη. Οἱ ἄκρες της κρέμονται 
ὥς κάτου στό πάτωμα. Στόν τοῖχο, ἀντίκρυ της
ἡ εἰκόνα ταράζεται. Ἡ Παναγία τἠ βλέπει,
τρέμουν τά χέρια της, θά τῆς φύγει θαρρεῖς,
θά τῆς πέσει τό βρέφος της.
Τά χείλη της σφίγγονται, ἡ κόκκινη 
μαντίλα της παίζει. Θέλει νά τήν
βοηθήσει, ἀλλά – τό σπίτι εἶναι ἔρημο
.Δέν ἔχει σέ ποιόν ν’ ἀφήσει σ’ αὐτόν 
τόν κόσμο γιά μιά στιγμή τό παιδί της


          -------------------------------------------------------------






ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΜΟΥ,

 [Από το ΤΑ ΘΟΛΑ ΠΟΤΑΜΙΑ, 1950]


Ἀπαντῶ στὴ σιωπή σου μ’ ἕνα φῶς ἤρεμο· ὅσο καὶ νἆναι
σὰν τὸν Ἀτλαντικὸ οἱ στιγμές μου ταραγμένες
ὅσο κι ἂν ἡ καρδιὰ στὰ βάθη μου χορεύει ὅπως μιὰ φλόγα
φωτιᾶς. Τὸ αἷμαι μου καίγεται σὰν ἕνα μακρὺ δάσος
σὲ μιὰν ἀπέραντη πλαγιά. Ὅσο κι ἂν ἕνας ὄμορφος
ἥλιος βασίλεψε, σοῦ γράφω. Ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο,
σ’ ἕνα μικρὸ φύλλο χαρτιοῦ σοῦ γράφω καὶ σοῦ στέλνω
τὸ παιδικό μου ἀλάβωτο χαμόγελο σὰν ἕνα
φεγγάρι μέσα σὲ μιὰ στέρνα.
Ἔχεις τὸ ἔλεος. Πάνω σου τὸ βλέμμα τοῦ Θεοῦ.
Ἔχεις τὴν εὔνοια τῶν πρωινῶν του. Μὴ μὲ μαρτυρήσεις!
Καὶ προπαντὸς νὰ μὴν τοῦ εἰπεῖς πὼς μ’ ἐγκατέλειψεν
ἡ ἐλπίδα.
Καθὼς κοιτᾶς τὸν Ταΰγετο σημείωσε τὰ φαράγγια
ποὺ πέρασα, καὶ τὶς κορφὲς ποὺ πάτησα, καὶ τὰ ἄστρα
ποὺ εἶδα. Πές τους ἀπὸ μένα, πές τους ἀπ’ τὰ δάκρυα μου
ὅτι ἐπιμένω ἀκόμα πὼς ὁ κόσμος
εἶναι ὄμορφος!
Κι ἂν σκίστηκε
τῶ χῶμα μου στὰ δύο, κι ἂν χάσκει ἡ ὕπαρξή μου
σὰν ἕνας τοῖχος ἀνοιγμένος κάτω ἀπ’ τὴν κοιλιὰ
μιᾶς φορτωμένης καταιγίδας,
πές τους πὼς σοῦ στέλνω
τὸ παιδικό μου ἀλάβωτο χαμόγελο σὰν ἕνα
φεγγάρι μέσα σὲ μιὰ στέρνα.
Κατὰ μῆκος τοῦ ποταμιοῦ
ποὺ κατεβαίνει στὴν κοιλάδα,
δίπλα στὶς λεῦκες ποὺ σοῦ νανουρίζαν
τὴ λύπη, γράψε στὸ νερὸ
τ’ ὄνομά μου: Ἐλπίδα.
τ’ ὄνομά μου: Ἀγάπη
τ’ ὄνομά μου: Σιωπή.
Τάραξε πάλι τὸ νερό.
Σβύσε τὰ ἴχνη μου πάλι.
Πές τους πὼς εἶμαι ἕνας ἐλεύθερος ἄνεμος ποὺ γυρνᾶ
μέσα στὸ μέλλον. Πὼς σὲ κάθε δέντρο ἔχω δεμένο
κι ἀπὸ ἕνα χρυσοσέλωτο ἄλογο. Πές τους πώς,
ἐγὼ κι ὁ ἥλιος εἴμαστε πάντοτε σὲ πορεία.
Πὼς ὅταν κάθε Κυριακὴ ντύνομαι τὶς ἐλπίδες μου
γιομίζει καθὼς περπατῶ ὁ κόσμος.
Ἐσύ, ἔτσι πές τους.
Πὼς δὲν σοὔγραψα τίποτα. Πὼς σοὔστειλα μονάχα
τὸ παιδικὸ μου ἀλάβωτο χαμόγελο σὰν ἕνα
φεγγάρι μέσα σὲ μιὰ στέρνα.

Από το "ΤΑ ΘΟΛΑ ΠΟΤΑΜΙΑ", 1950


 -----------------------------------------------------------------------------------------------------






Κεκλεισμένων τῶν θυρῶν,

 [Από το ΤΟ ΒΑΘΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, 1961]


Αὐτή τήν τραχύτητα
τῶν λέξεων, ψυχή μου, πῶς τή μπορεῖς;
Χαμήλωσε τώρα, ἤ σώπασε,
ὅπως οἱ πέτρες, ἤ ὅπως
ὁ ἄλαλος πόνος, ἤ ἄλλαξε.
Γίνου κάτι ἄλλο. Κάτι σάν τήν ἀφή
τοῦ ἥλιου στά δάχτυλα
τοῦ τυφλοῦ.
Κλείσου τώρα καί γνέσε,
μαλλί τοῦ ἥλιου, τό αἷμα σου,
ζῶσε τόν κόσμο. Γίνου κλωστές,
ὥρα νά ὑφάνουμε.
Χρειάζεται ὁ κόσμος ροῦχα ψυχή μου,
γιά ὧρες βροχῆς, γιά ὧρες ἀνέμου,
γιά ὧρες ἀφέγγαρης λύπης
καί νύχτας. Γύρω ἀπό τήν
ἐρημιά τῆς ἐλπίδας, χρειάζεται ὁ κόσμος
ἕναν ὁρίζοντα. Γίνου καθώς
ἀπάνω ἀπ’ τούς λόφους κάποτε ὁ Μάης
βροχούλα μετάξινη:
Παρηγορία καί φῶς, στούς ὤμους
τοῦ κόσμου.

[Από το "ΤΟ ΒΑΘΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ", 1961]



  ----------------------------------------------------------------------------------------------------


Ο Ποιητής της ελεύθερης φαντασίας


Ο ποιητής του ήλιου και της αγάπης δεν είναι ανάμεσά μας. Το κενό που μας άφησε γίνεται ιδιαίτερα αισθητό καθώς η ποίησή του με την παγκοσμιότητα των μηνυμάτων της γίνεται ολοένα και πιο επίκαιρη. Ως παράδοση και παραλαβή αγάπης, διεισδύει με τη μουσικότητα και αρμονία των στίχων της στο είναι των ανθρώπων.

Προεχτείνομαι σήμερα 
Ξεπερνάω τα όρια

Περνώ σε μι' ανάληψη .γίνομαι μια ροή μουσικής

από σύμπαν σε σύμπαν

(Ενώπιος Ενωπίω, Β', 384)

Η ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου προσπαθεί να ωραϊσει τον κόσμο, ν' απαλύνει τον ανθρώπινο πόνο, να εξάρει τις έννοιες της αγάπης, της ειρήνης, της κοινωνικής δικαιοσύνης. Έχοντας περάσει μια ζωή με πολλές αντιξοότητες από τα παιδικά του χρόνια στο Γύθειο, έχοντας πικραθεί από φίλους και εχθρούς αργότερα στην Αθήνα, μεταστρέφει την πίκρα σε αγάπη την οποία ανάγει σε ύψιστη δύναμη, που γίνεται το απαραίτητο στοιχείο της ύπαρξης του ανθρώπου.

«Αγαπώ! Άρα υπάρχω» θα αναφωνήσει στο Μεσουράνημα της Φωτιάς (Α', 111).

Με την έννοια της αγάπης συνάπτεται άρρηκτα η έννοια του ήλιου - φωτός και της ποίησης. Αυτές οι έννοιες που εμφανίζονται και μέσα από πολλαπλά σύμβολα αποτελούν τις σταθερές της ποίησης του Ν. Βρεττάκου. Τις αξίες αυτές επισημαίνει και σε πεζά του κείμενα.

 Αποκαλυπτικές είναι οι επισημάνσεις του στις ημερολογιακές σημειώσεις που κράταγε το 1962 όταν εργαζόταν στον Πειραιά, ως γραμματέας, στον Οικοδομικό Συνεταιρισμό Εκτελωνιστών και που εκδόθηκαν με περισσή στοργή και επιμέλεια από το γιο του Κώστα Βρεττάκο το Δεκέμβριο του 1991. Και σ αυτές τις προσωπικές σημειώσεις επιβεβαιώνεται η εμμονή του στην αξία των παραπάνω εννοιών:

 Φως: η κορυφαία του χορού των λέξεων της ψυχής μου που ζητούσε να συνδεθεί με τις άλλες λέξεις Είχε μια πόρτα να σωθεί ο άνθρωπος. Την Αγάπη. Αυτή την Ωραία Πύλη.

Η ποίηση του Ν. Βρεττάκου μπορεί να διαιρεθεί σε τέσσερις περιόδους:

Η πρώτη (1929-1938) κυριαρχείται από ένα κλίμα μελαγχολίας και απαισιοδοξίας. Τόσο τα προσωπικά του βιώματα (σκληρά και μοναχικά παιδικά και νεανικά χρόνια), όσο και γενικότερο κλίμα πεσιμισμού της νεοελληνικής συμβολικής ποίησης συμβάλλουν σ' αυτό. Ο ποιητής συγκρούεται με τη φύση και την κοινωνία και αισθάνεται την περιθωριοποίησή του.

Έρχεται η νύχτα ατελείωτα,

στα σύμπαντα οι κόσμοι κυλούν δεμένοι,

γύρω μου τα λουλούδια μαδούν.





(Κάτω από σκιές και φώτα, Τύποις Τέχνη 1929)

Όμως προσπαθεί να ξεφύγει από το περιβάλλον της φθοράς και της απόγνωσης με την καταφυγή στη φύση, στον ουράνιο χώρο και το απώτερο παρελθόν, στα παιδικά χρόνια.

Η δεύτερη ποιητική του περίοδος (1939-1950) χαρακτηρίζεται από αισιοδοξία και αγωνιστικότητα. Κυριαρχούν η συμφιλίωση με το θάνατο, το φως και τον ήλιο. Επίσης έχουμε, όπως και στην α' περίοδο, καταφυγή στο χώρο και στο χρόνο της παιδικής ηλικίας. Σ αυτά τα χρόνια που συμπίπτουν με σημαντικότατα ιστορικοκοινωνικά γεγονότα (Β' Παγκόσμιος πόλεμος, εποποιία του αλβανικού μετώπου, τριπλή ξενική κατοχή, εθνική αντίσταση, τραγωδία του εμφυλίου) η ποίησή του έχει δύο κατευθύνσεις.

 Η μία συνδέεται άμεσα με τους απελευθερωτικούς αγώνες του ελληνικού λαού. Ο ποιητής εκφράζει το θαυμασμό του για την αγωνιστικότητα των Ελλήνων για κατάκτηση της εθνικής ανεξαρτησίας. Η εθνική αντίσταση, στην οποία πήρα μέρος ο ίδιος, θεωρείται από τον ποιητή συνέχεια των αγώνων του 1821.

 Τα ποιήματά του

 "Ηρωική Συμφωνία" (1944), 

"33 ημέρες" (1945),

 "Λόγος ενός ληστή στη διάσκεψη του Πότσδαμ" (1945), 

"Τα Θολά Ποτάμια" (1950), 

αποτελούν μια μαρτυρία των δραματικών γεγονότων της εποχής. Ιδιαίτερα συγκινείται ο ποιητής από την αυτοθυσία των νέων αγωνιστών.

Άναψες κάτω από το σακάκι σου

το πρώτο κλεφτοφάναρο

Καρδιά των καρδιών!

Σκέφτηκες τον ήλιο και προχώρησες

Ανέβηκες στο πεζοδρόμιο

κι έπαιξες τον άνθρωπο!

(Παραμυθένια Πολιτεία, Α' 142)

Ο άνθρωπος με την αγωνιστικότητά του γίνεται ισότιμος με τον Θεό.

Στις "33 ημέρες", - ποίημα που αποτελεί ύμνο στους αριστερούς φοιτητές -, παραλληλίζει τους αγώνες του λαού με το μαρτύριο του Χριστού.

Στα Θολά Ποτάμια αποτυπώνει τις φρικαλεότητες του πολέμου.

Έβρεχε η θλίψη σα νερό

μέσα στις πολιτείες!

Έβρεχε απελπισία

και ψήλωνε η λάσπη πάνω στης γης!

Και τα ποτάμια πλάταιναν! Και τα ποτάμια μάλωναν

(Τα Θολά Ποτάμια, Α , 192)

Μέσα απ' αυτά τα ποιήματά του ο Βρεττάκος καταξιώνει τον άνθρωπο και το συλλογικό του αγώνα.Στην ίδια περίοδο απογοητεύεται ιδεολογικά τα ιδανικά του συντρίβονται. Στο αδιέξοδο αυτό βρίσκεις λύσεις πάλι με την καταφυγή στο παρελθόν, στα παιδικά χρόνια και την πατρική γη. Ο Ταϋγετος και η Πλομίτσα, ιδιαίτερη πατρίδα του ποιητή, όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια είναι ο παράδεισός του. Η φύση της πατρικής γης τον γεμίζει αισιοδοξία.

Ο Ταϋγετος μετατρέπεται συμβολικά σε οδηγητή του ποιητή.

Έτσι μου στάθηκε ο Ταϋγετος:

όπως ο κόρφος της μητέρας μου

Να σχηματίσει μέσα στη ζωή μου δώδεκα κορφές

Για ν' ανεβώ με μοναδικό μου όνειρο τον ήλιο!

Όσο να γεννηθούνε

Τα δύο παιδιά του Θεού μέσα μου:

Η ποίηση και η αγάπη!

(Ο Ταϋγετος και η Σιωπή, Α', 181)



Ο Ταϋγετος, λοιπόν, χώρος αγνότητας και καθαρότητας αποτελεί και χώρο αποκάλυψης της τέχνης και της ομορφιάς. Όχι όμως μόνο ο Ταϋγετος αλλά και η φύση και το σύμπαν αποτελεί πηγή αγνότητητας και ομορφιάς. Στις συλλογές "Το βιβλίο της Μαργαρίτας" (1948) και "Ο Ταϋγετος και η Σιωπή" (1949) ο ποιητής διατυπώνει την πίστη του στις ιδέες της αγάπης, της αγνότητας, του φώτος.Η Μαργαρίτα πρόσωπο φανταστικό είναι σύμβολο ομορφιάς, αθωότητας, ερωτισμού. Σχετίζεται με τη φύση το φώς και τον ήλιο. Το σύμβολο της Μαργαρίτας πρωτοσυναντούμε στη συλλογή Μαργαρίτα - Εικόνες από το ηλιοβασίλεμα (1939). Μετά από επεξεργασία δέκα χρονών τη συναντάμε στο βιβλίο της Μαργαρίτας, όπου το γυναικείο αυτό σύμβολο γίνεται φως και μέσω αυτού εκπέμπει την ομορφιά και την αγάπη της σ' όλο τον κόσμο.




[ Η Μαργαρίτα] έγινε αγάπη!

Κ' έγινε βροχή!

Κ' έγινε αστέρι και ήλιος

( Το βιβλίο της Μαργαρίτας, Α' , 154)

.....η Μαργαρίτα έγινε άγάπη και γυρνά στο σύμπαν. Βρέχει, φέγγει, κι αδειάζει χαμηλώνοντας στ άνθη, με την ποδιά της, γύρη απ' την Ακατοίκητη Χώρα.( Το βιβλίο της Μαργαρίτας, Α' ,161-162)
Οι έννοιες φως,φύση, αγάπη, αγνότητα θα απασχολήσουν τον Βρεττάκο και τις συλλογές της τρίτης ποιητικής του περιόδου (1961-1974) και μάλιστα αναδεικνύονται περισσότερο καθώς αντιπαρατίθενται στις αντίθετές τους φως-σκοτάδι , αγάπη-μίσος καταστροφικό.

 Στις αξίες αυτές έρχονται να προστεθούν και οι έννοιες της γνώσης και της επιστήμης που συνεπικουρούν άλλοτε τις θετικές αξίες: φως-αγάπη, άλλοτε τις αρνητικές:σκοτάδι καταστροφή. 

Τα χαρακτηριστικά ποιήματα αυτής της περιόδου είναι 

:"Η μητέρα μου στην εκκλησία"

 και "Στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ".




 Στη συλλογή όμως "Το βάθος του κόσμου" ((1961) αναπτύσσει τις βασικές έννοιές της ποίησης του καθώς και τις απόψεις του για την ποίηση.Στο ποίημα ¨Η μητέρα μου στην εκκλησία¨ η μητέρα του ποιητή, μέρος της φύσης, αντιπροσωπεύει την απλότητα,την αγνότητα, το συναίσθημα που ταυτίζεται με την έννοια της γνώσης.

Δεν ξέρει η μητέρα μου τι είναι ο ήλιος

Τον φαντάζεσαι αγάπη που ανατέλλει στον ουρανό

....Δεν ξέρει αν είναι αλήθεια

κι εγώ δεν της έγραψα.

Πως να γράψει κανείς στα πουλιά.

Ν' γράψει στ' αγριόδεντρα.

(Η μητέρα μου στην εκκλησία, Α' ,301)


Η γνώση του ποιητή γιού είναι ένα μυστήριο για τη μητέρα. Ο γιός όμως δεν αρκείται στη γνώση που τον κάνει να αισθανθεί την τραγικότητα του κόσμου, αλλά καταφεύγει στην αγάπη που ενσαρκώνεται στο χωροχρονικό παρελθόν.Ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ εκπροσωπώντας την ψυχρή γνώση, την ανάλγητη επιστήμη που αδιαφορεί για τον άνθρωπο είναι ο αντίποδας του μητρικού συμβόλου. Στο πρόσωπο του Οπενχάιμερ ο Βρεττάκος καταδικάζει την επιστήμη που οδηγέι στην καταστροφή.του ανθρώπου.

Πώς σας διέφυγε, φίλε Οπενχάιμερ- ένα σύνολο από μικρά και μεγάλα θαύματα - ο άνθρωπος
(Στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ, , 229)

Η γνώση του ποιητή ενσωματωμένη στην αγάπη εντελώς διάφορη από την αντιανθρώπινη επιστήμη συμβάλει στη εξάπλωση του φωτός.

Το φως περιμένει το χέρι μας.

Το σκότος το λάθος μας.[...........]

Δεν γνωρίσατε τη φωνή της αγάπης,

Κ' έτσι γίνατε θάνατος!

Κ έτσι γίνατε τρόμος!

(Στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ,231)

Στην ομορφιά και στο φως, στον άνθρωπο και στο σύμπαν καθώς και στη ποίηση αναφέρονται και τα 271 ποιήματα που κατανέμονται σε 11 ενότητες αποτελούν "Το Βάθος του Κόσμου" (1961). Και στη συλλογή αυτή ο ήλιος και η αγάπη κυριαρχούν. Η αγάπη γίνεται δυνατή που συμβάλει στη επίλυση των προβλημάτων του ανθρώπου.Ο ποιητής θεωρώντας πως η αγάπη υπερέχει απέναντι στη γνώση θα πει
 "Μόνον η αγάπη είναι σοφή" 
(Το Βάθος του Κόσμου, Β' 258).

Η ειρήνη είναι απότοκος της αγάπης που ταυτίζεται με τον ήλιο. Ειρήνη είναι όταν τ'ανθρώπου η ψυχή γίνεται έξω στο σύμπαν ήλιος' κι ο ήλιος ψυχή μες στον άνθρωπο
(Το Βάθος του Κόσμου, Β' 263)

Ο ποιητής οργανώνει το ανθρώπινο σύμπαν σφαιρικά όπως το ηλιακό σύστημα. Όλα τα όντα έχουν ένα απέραντο βάθος.

" Ο κόσμος έχει το βάθος του ανθρώπου και ο άνθρωπος το βάθος του κόσμου" 
(Το Βάθος του Κόσμου,Β' 220). 




Στην ίδια ποιητική περίοδο ανήκουν και τα ποιήματα που αναφέρονται στο ταραγμένο κλίμα της δικτατορίας και που γράφτηκαν στους τόπους αυτοεξορίας του ποιητή, Ελβετία και Σικελία. Ποίηση γεμάτη πίκρα και απογοήτευση, απουσία ήλιου, μοναξία, νοσταλγία για το παρελθόν.

Κ' η Ελλάδα τώρα σαν ένα μακρινό φεγγάρι από κιμωλία,φέγγει, αμυδρά, στης μνήμης το διάστημα.
(Εσωτερική περιπέτεια, Β',311)

Η τέταρτη και τελευταία ποιητική περίοδος (1975-1990) χαρακτηρίζεται από αισιοδοξία..Τόσο στην πρώτη ποιητική συλλογή "Το ποτάμι Μπυές" όσο και στο συνθετικό ποιητικό έργο "Προμηθέας" ή "Το παιχνίδι μιας μέρας" προβάλει ο Βρεττάκος το διαρκή αγώνα του ανθρώπου για μια πορεία προς τον ήλιο, για μια ανθρωπινότερη ζωή. Η θέση του ποιητή είναι για μια ανθρωπινότερη ζωή. Η θέση του ποιητή είναι η διαρκής εγρήγορση, η διαρκής επανάσταση.

....Κ ενώ ρέουμε ,ρέουμε, ρέουμε προς τη θάλασσα, κάθε δευτερόλεπτο, Μπυές, ξεκινάμε από την αρχή,τραβώντας για τα χωρικά ύδατα
του ήλιου..............
(Το ποτάμι Μπυές και το εφτά ελεγεία, Β' 420).


Στα ποιήματα της περιόδου αυτής το κοινωνικό στοιχείο είναι εμφανέστατο. Στον Προμηθέα ο ομώνυμος ήρωας προσπαθεί να καταλύσει το κράτος της βίας και του μίσους με το επαναστατικό πνεύμα για να εγκαταστήσει το κράτοςτης γνώσης και της αγάπης για το καλό του ανθρώπου. Οι ίδιες ιδέες αγωνιστηκότητας και εγκαρτέρησης, αλλά και κοινωνικής δικαιοσύνης κυριαρχούν και στη "Λειτουργία κάτω απ' την Ακρόπολη".

Απολιόρκητη όταν πολιορκείσαι και όταν συλλαμβάνεσαι ασύλληπτη· κι όταν κουστωδίες σε πάνε και σε φέρνουνε στα πραιτώρια·κι όταν δένεσαι πάνω σε πασσάλους και μαστιγώνεσαι· κι όταν δένεσαι πίσω από άλογα κι άρματα και σέρνεσαι βάφοντας κόκκινη την οδό προς τον Άδη... Κι όταν ενταφιάζεσαι, δεν μένεις εκεί, παρά μόνο για μια ή για δύο, το πολύ για τέσσερις νύχτες· οπότε "όρθρου βαθεός" γιομίζεις το φως με πίδακες της Ανάστασης!

( Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη, 4η έκδ. Αθ. 1988, σ.11)

Στη σύνθεση αυτή ανευρίσκουμε τις έννοιες της αγάπης και του ήλιου.

Πληρώθηκάν σοφίας ακοή και σοφίας το βλέμμα μου. Έτσι που όταν έλεγα "Ήλιος " ή "φως" ή "Θεός¨" να ξέρω τι λέω.

( Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη, 4η έκδ. Αθ. 1988, σ.44)

Στις τελευταίες του συλλογές Χορωδία (1988), Φιλοσοφία των λουλουδιών (1988) και Συνάντηση με τη Θάλασσα (1991) ο ποιήτης επιχειρεί με φιλοσοφικότερη διάθεση και σύνθετο περιεκτικό ποιητικό λόγο να ανασυνθέσει όλες τις αξίες που τον απασχόλησαν στο έργο του και στη ζωή του. Ο κόσμος της αγάπης του φωτός , του ήλιου, ο κόσμος της φύσης προβάλλονται ως ο χώρος της ηθικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης του ανθρώπου.



Άπλωνα, θάλασσα, τα χέρια παντού ζητώντας απ' όλα βοήθεια και αγάπη.Όλα μου έδωσαν. Κι' εκτός από τον ομιλούντα σου φλοίσβο και τον ρυακίζοντα ουρανό, η ψυχή μουπήρε απ' όλα, θησαύρισε πράγματα . Κι έγινε ομοίωση,σώμα μικρό του παντός. Η φωνή του φωνή μου, φως μου το φως του.Η ψυχή μου , ο κόσμος που γίνεται λόγος. Η ψυχή μου , ο λόγος
που γίνεται κόσμος.(Συνάντηση με τη Θάλασσα ,Αθ. 1991, σ.21)


Ο Ν. Βρεττάκος ο πνευματικός αυτός "μεταλλωρύχος" κατάφερε με μια ποίηση μεστή νοημάτων, αλλά και έντονου συναισθηματισμού ,δημιουργικής φαντασίας επεξεργασμένης τέχνης και μουσικότητας ν'ανασύρει μέσα από τη σκοτεινή στοά το φως και την αγάπη και να τη διαδόση στον κόσμο. "Ο ρόλος μου είναι ρόλος μεταλλωρύχου. Ναι αισθάνομαι να είμαι κάτι σαν είδος μεταλλωρύχου.Κι εποχή μας έχει γίνει κάτι σαν είδος στοάς σκοτεινής, φορτωμένης , επικίνδυνης. Ευχαριστώ τη μοίρα που μού δωσε αυτή τη ψυχή, αυτή τη μικρή σκαπάνη και υπάρχω χάρις σ'αυτή".Ο Νικηφόρος Βρεττάκος με την ακάλυπτη από το χρόνο ποίηση του θα υπάρχει πάντα ανάμεσα μας.Το έργο του θα αποτελέσει ένα ανεξάντλητο ορυχείο ευαισθησίας και ανθρωπιάς για όλους όσοι προσπαθούν να αντισταθούν στη φθορά της εποχής μας.

Κι όταν εγώ δεν θάχω σώμα

να έρχομαι πλέον εδώ,

θα συνεχίζεις εσύ ακόμη,

ακόμη κι ακόμη ν'ακούγεσαι,θάλασσα.

Όμως μπορεί να σε ακούνε και μένα

για κάμποσο ακόμη. Μπορεί

να βρίσκουνε και άλλα πράγματα

άγνωστα που τους είχαν διαφύγει,

μέσα στις λέξεις μου

(Συνάντηση με τη θάλασσα Αθ. 1991,σ.34)



ΠΗΓΗ: ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΥ







  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------







Ο Κώστας Βρεττάκος μιλάει για τον Νικηφόρο Βρεττάκο


Κουζέλη Λαμπρινή


Ο Κώστας Βρεττάκος μιλάει για τον Νικηφόρο Βρεττάκο

Αφορμή οι εκδηλώσεις για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του ποιητή

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  21/02/2012 07:16




«Ο Νικηφόρος Βρεττάκος είναι ο ποιητής της ελπίδας και της ανθρωπιάς, που βρίσκονται στο κέντρο της ποιητικής δημιουργίας του και εξυμνήθηκαν μέσα από σύμβολα όπως ο ήλιος και ο Ταΰγετος» λέει στο «Βήμα» ο γιος του μεγάλου βραβευμένου ουμανιστή ποιητή συγγραφέας Κώστας Βρεττάκος.

Εκατό χρόνια κλείνουν εφέτος από τη γέννηση του Νικηφόρου Βρεττάκου (1912-1991) και το Υπουργείο Πολιτισμού τιμά τον Λάκωνα λογοτέχνη, κριτικό, μεταφραστή, αγωνιστή και ακαδημαϊκό ανακηρύσσοντας το 2012 «Έτος Νικηφόρου Βρεττάκου».

Ένα συνέδριο, εκδόσεις, δύο ιστότοποι, ποιητικές αναγνώσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, κινητές εκθέσεις αλλά και μία σειρά γραμματοσήμων αφιερωμένη στον ποιητή περιλαμβάνονται στις εορταστικές εκδηλώσεις που ανακοίνωσαν για όλη τη διάρκεια της χρονιάς, σε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σπάρτης -στην οποία απόκειται, σύμφωνα με επιθυμία του ποιητή, το Αρχείο Νικηφόρου Βρεττάκου-, το Μουσείο Μπενάκη, η Εταιρεία Συγγραφέων και οι εκδόσεις Ποταμός.

Ευχαριστημένος από τις εκδηλώσεις που προγραμματίζονται δήλωσε σε συνομιλία του με το «Βήμα» ο γιος του ποιητή, ο οποίος τις χαρακτήρισε «προσπάθειες θετικές μέσα στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε σε μια κοινωνία σκληρή και αντιποιητική».
Με την ευκαιρία του εορτασμού των εκατό χρονων από τη γέννηση του οραματιστή ποιητή της «Λειτουργίας κάτω από την Ακρόπολη» ζητήσαμε από τον Κώστα Βρεττάκο να επιχειρήσει έναν απολογισμό της απήχησης του έργου του πατέρα του.


Οδύνη

«Το έργο του Νικηφόρου Βρεττάκου εκτιμήθηκε από μια μερίδα του κόσμου όμως δεν έχει μελετηθεί επαρκώς και δεν υπήρξε συστηματική αξιολόγησή του» μας απάντησε. Στη διάρκεια της ζωής του τιμήθηκε τρεις φορές με το Κρατικό Βραβείο ποίησης (1940, 1956, 1982), με το Βραβείο ποίησης του Ιδρύματος Ουράνη (1976) και με το Αριστείο Γραμμάτων της Ακαδημίας Αθηνών (1982).

Παλαιότεροι ιστορικοί και κριτικοί της λογοτεχνίας, όπως ο Αλέξανδρος Αργυρίου και οΤάσος Βουρνάς, αλλά και νεότεροι κριτικοί και φιλόλογοι ασχολήθηκαν με το έργο του, με τρόπο όμως αποσπασματικό. «Είναι ώρα να τον μελετήσουν και να τον αξιολογήσουν και οι νεότερες γενιές, και οι εφετινές εκδηλώσεις είναι μια καλή αφορμή, ειδικά μάλιστα τώρα που το έργο του πατέρα μου αρχίζει να γίνεται διαθέσιμο στο σύνολό του καθώς ολοκληρώνεται η απογραφή, ταξινόμηση και αξιολόγηση του Αρχείου του», λέει ο Κώστας Βρεττάκος.

Το αρχειακό υλικό του Νικηφόρου Βρεττάκου έχει αξιοποιηθεί σε ποσοστό μεγαλύτερο του 80% από τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σπάρτης και σκοπός είναι την τρίτομη έκδοση των ποιητικών απάντων του («Τα ποιήματα», Τρία Φύλλα, 1991-1992) και την επιλογή ποιημάτων από τον ίδιο («Η εκλογή μου: Ποιήματα 1933-1991», Ποταμός, 2008) να συμπληρώσουν και άλλες χρηστικές επιλογές από το έργο του, ώστε να «προβληθούν οι πολλές διαφορετικές πτυχές του λυρικού, κοινωνικού και πολιτικού Βρεττάκου μέσα από υλικό που μπορεί να περισυλλεγεί σε ενότητες».

Σκοπός είναι, με την ολοκλήρωση της επεξεργασίας του αρχείου του, «να είναι διαθέσιμα σε ένα-δυο χρόνια πολλά κείμενά του και να βρίσκει κανείς στα βιβλιοπωλεία έργα και του γνωστού και του άγνωστου Βρεττάκου».
Βασικά εκδοτικά ζητούμενα παραμένουν σήμερα μια αναλυτική εργογραφία και μια βιβλιογραφία Νικηφόρου Βρεττάκου -τις οποίες ετοιμάζει το Αρχείο-, η έκδοση ανέκδοτων κειμένων του και, κυρίως, της πλούσιας αλληλογραφίας του με φίλους και ομοτέχνους.

Σχεδόν 20 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή, μπορούμε να αναμένουμε μια βιογραφία του η οποία θα συμπληρώσει το αυτοβιογραφικό «Οδύνη» (Πόλις, 2000); Το επόμενο βιβλίο του, όπως μας αποκάλυψε ο Κώστας Βρεττάκος, θα είναι το χρονικό μιας εποχής και ενδέχεται να περιλαμβάνει ως ένα σημείο και τη διαδρομή του πατέρα του.

Ο Βρεττάκος ως κριτικός

Μια σημαντικότατη πλευρά του Βρεττάκου, η οποία παραμένει εν πολλοίς ανεξερεύνητη και της οποίας η μελέτη θα προσφέρει πολλά στην ιστορία της λογοτεχνίας μας, είναι η δραστηριότητά του ως κριτικού. Το κριτικό έργο του ήταν ως τώρα διεσπαρμένο στις εφημερίδες και στα περιοδικά («Ελληνικά Χρονικά», «Κόσμος, Επιστήμη και Ζωή», «Επιθεώρηση Τέχνης» κ.ά.) με τα οποία είχε συνεργαστεί.

Ελάχιστα συστηματικός, δεν διατηρούσε αρχείο με αποκόμματα των συνεργασιών του,«δεν τον βοηθούσαν όμως και οι συνθήκες της ζωής του», λέει ο γιος του. Έλαβε μέρος στον πόλεμο και οργανώθηκε στην Αντίσταση με το ΕΑΜ. Όπως πολλοί Αριστεροί ταλαιπωρήθηκε και ήταν συχνά υπό διωγμό και απομονωμένος. Στο διάστημα της επτάχρονης δικτατορίας ζει αυτοεξόριστος στη Σικελία και στην Ελβετία. Επιστρέφει στην Ελλάδα μετά τη δικτατορία και αρχίζει τότε να συγκροτεί αρχείο με τη βοήθεια του γιου του.

Δίστομο 10 Ιουνίου 1944: Το ολοκαύτωμα

Τακτικός κριτικός λογοτεχνίας, ο οποίος συνεργάστηκε με πολλά έντυπα, ο Βρεττάκος, ειδικά μέσα από τις σελίδες του περιοδικού «Ελεύθερα Γράμματα», του οποίου διετέλεσε αρχισυντάκτης και διευθυντής, γράφει κριτική για όλους τους μεγάλους έλληνες ποιητές της εποχής του και πρωτοπαρουσιάζει νέους, όπως ο Τίτος Πατρίκιος, που αργότερα έμελλε να καθιερωθούν. «Είχε το ένστικτο του καλού ποιητικού λόγου και το θάρρος να το υποστηρίζει» μας λέει ο Κώστας Βρεττάκος, ο οποίος πιστεύει ότι μέσα από τη ματιά του Νικηφόρου Βρεττάκου στη μακρόχρονη κριτική διαδρομή του από τα προπολεμικά χρόνια ως το τέλος της ζωής του περνά η λογοτεχνία μιας ολόκληρης εποχής την παρουσίαση της οποίας αξίζει να διερευνήσουμε.

Εκδηλώσεις για το «Έτος Νικηφόρου Βρεττάκου».

Ο ποιητής όπως παρουσιάζεται μέσα από τη μνήμη των ανθρώπων, ο κόσμος της ποίησής του και η συνάντηση της Ιστορίας με τη λογοτεχνία και την ιδεολογία θα είναι οι θεματικές του διήμερου συνεδρίου που διοργανώνουν το ΕΚΕΒΙ και το Μουσείο Μπενάκη για τις 9 και 10 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή περισσότερων από 20 ειδικών επιστημόνων.


Τρεις νέες εκδόσεις έρχονται να προστεθούν στη βιβλιογραφία Βρεττάκου από τις εκδόσεις Ποταμός: Ένα λεύκωμα με σπάνιο και εν πολλοίς ανέκδοτο υλικό (φωτογραφίες, χειρόγραφα, επιστολές), αναλυτικό εργο-βιογραφικό χρονολόγιο και παρουσίαση της ζωής και του έργου του ποιητή από τον ποιητή Τίτο Πατρίκιο και τους νεοελληνιστέςΒιτσέντζο Ρότολο και Ντέιβιντ Κόνολι. Τέσσερα τομίδια με τον τίτλο «Γράμματα», με κείμενα που δημοσιεύθηκαν υπό μορφήν επιστολής στο περιοδικό «Νεοελληνικά Γράμματα» και αξιολογούν την εποχή λίγο πριν από το δράμα του Β΄Παγκόσμιου πολέμου πρόκειται να είναι έτοιμα μέχρι την 9η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, 24-27 Μαΐου, στην οποία θα υπάρχει περίπτερο αφιερωμένο στον ποιητή. Επιλογή από την αλληλογραφία του με φίλους, στην οποία αποτυπώνεται το οδυνηρό κλίμα της δικτατορίας, θα κυκλοφορήσει μέχρι το τέλος του έτους.


Μελοποιημένη ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου θα ακουστεί από την Αλίκη Καγιαλόγλου στη βραδιά ποίησης και μουσικής, που διοργανώνουν στις 21 Μαρτίου-Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, στον πολυχώρο Bacaro το ΕΚΕΒΙ και η Εταιρεία Συγγραφέων, η οποία προγραμματίζει αφιερώματα στην ποίηση του Βρεττάκου σε ειδικές βραδιές και στη λέσχη ανάγνωσης της εταιρείας.

Ποιητική καμπάνια, με στίχους του ποιητή που θα κυκλοφορούν στα μέσα μαζικής μεταφοράς, αφιέρωμα στην 9η ΔΕΒΘ, κινητή έκθεση-αφιέρωμα που θα περιοδεύει κατά τη διάρκεια της χρονιάς σε σχολεία, βιβλιοθήκες κτλ. και δημιουργία ιστότοπου για τον συγγραφέα (http://vrettakos.ekebi.gr) ετοιμάζει το ΕΚΕΒΙ, το οποίο επίσης προτίθεται, όπως ειπώθηκε στη συνέντευξη Τύπου, «να δώσει προτεραιότητα σε προτάσεις για τη μετάφραση έργων του Νικηφόρου Βρεττάκου με αφορμή τον εορτασμό» οι οποίες θα υλοποιηθούν μέσα από το πρόγραμμα μετάφρασης «Φράσις».

Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σπάρτης, ο θεματοφύλακας του έργου του Νικηφόρου Βρεττάκου, η οποία θα υποστηρίξει με υλικό του Αρχείου όλες τις εκδηλώσεις που θα γίνουν στην Ελλάδα και στην Κύπρο για τον ποιητή, σχεδιάζει ποικίλα εκπαιδευτικά προγράμματα για τη γνωριμία των νέων με τη ζωή και το έργο του βραβευμένου λογοτέχνη, την έκδοση μιας διατριβής και ενός οδηγού στα μονοπάτια του Ταΰγετου με ποιήματα του Νικηφόρου Βρεττάκου και ειδικό κόμβο στον οποίο θα αναρτηθούν ψηφιοποιημένα τεκμήρια του Αρχείου Βρεττάκου.


      ----------------------------------------------------------------------------------

Η λυπημένη Ιθάκη του Νικηφόρου Βρεττάκου
Ο Νικηφόρος Βρεττάκος θεωρούσε υπέρτατο καθήκον του να υπηρετεί τον άνθρωπο και όλα όσα βρίσκονται δίπλα του και τον καθορίζουν




Η λυπημένη Ιθάκη του Νικηφόρου Βρεττάκου

Τα «πιστεύω» του παρέμειναν αναλλοίωτα από τα μαθητικά χρόνια ως τις τελευταίες ημέρες του. Τέσσερα βιβλία με κείμενα του ποιητή

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  30/09/2012 05:45


Μπασκόζος Γιάννης Ν.


Ο Νικηφόρος Βρεττάκος υπήρξε ένας ποιητής που το δημιουργικό έργο του ταυτίστηκε με την προσωπική του στάση. Τα «πιστεύω» του από τότε που, ως μαθητής, έγραψε τους πρώτους του στίχους («Αυτά εγώ τα έγραφα την έκτην Ιουλίου / Ωρα επτά που βράδιαζεν με δύσιν του ηλίου») ως εκείνους της τελευταίας συλλογής του («Εγώ είμαι λοιπόν ο μικρός, ο ασήμαντος. / Το παιδί που ξυπόλητο, με βρεγμένα τα πόδια / βουλιαγμένα στην άμμο, του μιλούσες και σου μιλούσε») παραμένουν αναλλοίωτα και προσανατολισμένα στα ίδια ιδεώδη. Την εκτίμηση αυτή πιστοποιούν διάφορα κείμενά του που εκδόθηκαν εφέτος (Εξομολόγηση στον αναγνώστη, Ενώπιος ενωπίω, Δύο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου, Γράμματα εις εαυτόν, όλα από τις εκδόσεις Ποταμός).


Από νεαρός ο Νικηφόρος Βρεττάκος είχε αποφασίσει να γίνει ποιητής. Αισθανόταν ότι σε αυτό το καθήκον τον καλούσε η ίδια του η ανθρώπινη φύση. «Χωρίς να είμαι βέβαιος ότι είμαι ποιητής, ξέρω τώρα πως δεν είμαι τίποτε άλλο» έγραφε. Θεωρούσε υπέρτατο καθήκον του να υπηρετεί τον άνθρωπο και όλα όσα βρίσκονται δίπλα του και τον καθορίζουν.

Κλείνοντας την τελευταία του συλλογή Συνάντηση με τη θάλασσα (εκδ. Ποταμός) και συναισθανόμενος, ίσως, το τέλος που πλησιάζει, αποχαιρετά όλα αυτά για τα οποία μίλησε: «Στον άνθρωπο, τη θάλασσα, που βάδιζε πάνω σου, στον ήλιο, σε σένα, στα βουνά, στα λουλούδια, σε όλον εδώ τον φίλο μου κόσμο. Θα αποχαιρετήσω, αύριο, μεθαύριο, δεν ξέρω, την Ποίηση μόνο. Γιατί η ποίηση υπήρξατε όλα μαζί».

Την ποιητική πορεία του αφηγείται στο Εξομολόγηση στον αναγνώστη: η ποιητική του έκφραση είναι μια στάση ζωής απέναντι σε έναν κόσμο που τον πληγώνει. Το φυσικό περιβάλλον γύρω του είναι πιο φιλικό από τους ανθρώπους. Αισθάνεται θλιμμένος, ένας αποσυνάγωγος, ένας αναχωρητής. Το εκφράζει πολύ ωραία στο πρώτο του ποίημα, «Ταξίδι του Αρχαγγέλου», όπου το ταξίδι προς την Ιθάκη χάνει το νόημά του και οι ναύτες προτιμούν να βυθιστούν μαζί με τα όνειρά τους.
Μετά τα 25 του ο ποιητής ανακαλύπτει τη ζωή και τον άνθρωπο - στον οποίο θα παραμείνει πιστός ως το τέλος της ζωής του. Είναι οι μέρες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και της Κατοχής. Ο Βρεττάκος γνωρίζει την αξία και το μεγαλείο της πάλης για δικαιοσύνη και ειρήνη. Συνειδητοποιεί ότι η φύση και ο άνθρωπος είναι αξεπέραστα δημιουργήματα και στην ποίησή του θα προσπαθήσει να συλλάβει «την αμοιβαιότητα της φύσης και της ζωής».

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Δύο φορές σε δύο διαφορετικές περιόδους ο ποιητής θα συνομιλήσει δημόσια με τον εαυτό του και τους «άλλους» μέσα από δύο σειρές γραμμάτων. Τα πρώτα πέντε Γράμματα εις εαυτόν θα δημοσιευθούν στο περιοδικό «Νεοελληνικά Γράμματα» το 1940. Είναι η πρώτη δημόσια εξομολόγηση της βιοθεωρίας του μπροστά στις επερχόμενες παγκόσμιες καταστροφές. Εκφράζουν την αγωνιώδη προσπάθεια να συγκροτήσει τον εαυτό του, «να απομονώσει», όπως λέει, «τη σταγόνα του εαυτού του» και «να αντισταθεί στο ρεύμα του συνόλου», καθώς πιστεύει ότι πρώτα τελειοποιείς τον εαυτό σου, ώστε να μπορείς μετά να συμμετάσχεις στον ομαδικό αγώνα σωτηρίας του ανθρώπου. Φοβάται ότι, αν ο άνθρωπος δεν σφυρηλατήσει πρώτα τον εαυτό του και μετά να απλώσει το χέρι του στη φωτιά, θα έρθει μια εποχή μετά τον πόλεμο που εύκολα η ανθρωπότητα θα ξανακυλήσει στη ραστώνη.


Εννέα χρόνια αργότερα, το 1949, θα δημοσιεύσει επτά νέα γράμματα στις εκδόσεις Πειραϊκά Χρονικά (Δύο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου). Η ρίψη της ατομικής βόμβας το 1945 στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι τον έχει συγκλονίσει. Αισθάνεται ότι μπαίνουμε σε μια εποχή νέας βαρβαρότητας. Διαφοροποιείται από αυτούς που πιστεύουν ακράδαντα, χωρίς ταλαντεύσεις, σε κάτι. Θεωρεί ότι «η πίστη όπως και η αμφιβολία είναι έννοιες σχετικές όταν το αντικείμενο από το οποίο εξαρτώνται μεταβάλλεται» και διακηρύσσει ότι η μόνη σταθερά παραμένει ο άνθρωπος.
Ούτε η επανάσταση που πρεσβεύουν οι κομμουνιστές ούτε ο χριστιανισμός («δεν έγινε κανένας πόλεμος χωρίς τη συνεισφορά του» θα πει) τον εμπνέουν. Έχει αρχίσει να μιλάει για μια «νέα συνείδηση» την οποία έχει ανάγκη η ανθρωπότητα. Πιστεύει ότι πρέπει να ξεκινήσουμε από πολύ βαθιά για να μπορέσουμε να φτιάξουμε κάτι στερεό, κάτι οριστικό, κάτι μεγάλο. Και όπως εμφατικά λέει, «τότε η επιβολή της ειρήνης θα είναι οριστική, τότε, όταν απάνω από κάθε πόλη, στην είσοδο και στην έξοδο κάθε έθνους, θα 'χει αναρτηθεί η φωτεινή τούτη επιγραφή: "Ο άνθρωπος είναι ο λόγος"».


Μόνος σε ένα ανήλιαγο υπόγειο

Στα μεταπολεμικά χρόνια ο Νικηφόρος Βρεττάκος ζει δύσκολα δουλεύοντας σε ένα ανήλιο υπόγειο ως γραμματέας στον Οικοδομικό Συνεταιρισμό Εκτελωνιστών Πειραιώς Αθηνών. Η μοναξιά τον συνοδεύει παντού. Οι μοναχικές ώρες του είναι και πάλι ένας διάλογος με την ποίηση και τον εαυτό του. Η ποιητική του εκφράζεται πάρα πολύ ωραία στις Ημερολογιακές σημειώσεις 1962 (Ενώπιος ενωπίω). Η μνήμη του γυρεύει τα περασμένα. Το όνειρό του είναι «μόνο μια ρεματιά σκεπασμένη από πλατάνια, πράσινα, καταπράσινα, ανάμεσα σε δύο πλαγιές, όχι μακριά από τον κόσμο, αλλά σε μια απόσταση που να μην ακούω πια τον κόσμο».


Ζει αναλογιζόμενος την ομορφιά της φύσης, είναι ήρεμος «όπως ο ουρανός ο γιομάτος έναστρη γαλήνη τις νύχτες του Αυγούστου». Ξαναγυρίζει στη σιωπή των εφηβικών του χρόνων. Είναι και πάλι «ο ποιητής που ζει τον μέσα του κόσμο». Επικαλείται τη σιωπή,«ίσως μέσα στη σιωπή ενός ωραίου ανθρώπου κυκλοφορεί περισσότερη ζωή απ΄όση κυκλοφορεί μέσα σε μια τούφα λουλουδιών». Το μόνο που ζητεί είναι να υπάρχει πάνω στη γη και να χαίρεται τη φύση και τους ανθρώπους που αγαπά.

Νιώθει ότι ο χρόνος για ζωή είναι λίγος, όπως και ο χρόνος για δημιουργία. Αισθάνεται ότι«η ζωή είναι ένας δεσμοφύλακας» και αυτός «ένας κρατούμενος που ό,τι έγραψε το έγραψε στο πουκάμισό του σε ώρες που έκλεβε, πότε σε μέρες ολόκληρες, σε ώρες που έκλεβε».Νιώθει όμως δυνατός, ευτυχισμένος που έζησε με λίγα πράγματα. Όλο του το βάρος είναι τα βιβλία που δεν έγραψε, η φωνή του που δεν εξάντλησε. Θα δώσει το στίγμα του από το πέρασμά του στη ζωή: «Νιώθω ευτυχία, χαμογελώ πικραμένος».



-----------------------------------------------------------------------------------------


Ο Γιώργος Σαραντάρης για τον Νικηφόρο Βρεττάκο

Γράφει ο Γιώργος Ν.
Παπαθανασόπουλος




Οι φετινοί εορτασμοί για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του σημαντικού ποιητού μας Νικηφόρου Βρεττάκου είναι μια ευκαιρία να φέρουμε στη μνήμη μας το έργο του και να τιμήσουμε το ήθος και την πνευματικότητα της προσωπικότητας του, την ελευθερία της σκέψης του, την απλότητα της ζωής του  και τη γενναιότητα της ψυχής του. Από εκείνους που από πολύ νωρίς εκτίμησαν το ποιητικό τάλαντο και το ήθος του Νικηφόρου Βρεττάκου ήταν ο ποιητής και διανοούμενος  Γιώργος Σαραντάρης. Μεγαλύτερος του κατά τέσσερα έτη (αυτός γεννημένος το 1908 και ο Βρεττάκος  το 1912) και περισσότερο γνωστός στους λογοτεχνικούς κύκλους της δεκαετίας του 1930 έκανε παρέα μαζί του, ο Νικηφόρος τον ενημέρωνε για τα ποιήματα του και ο Σαραντάρης τον ενθάρρυνε να ακολουθήσει το λογοτεχνικό του ένστικτο και να αφιερωθεί στην ποίηση.

Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος  χώρισε για πάντα τους δύο ποιητές. Ο Σαραντάρης, ο ισχνός και φιλάσθενος αυτός ποιητής με τους 15  βαθμούς μυωπίας, εστάλη στην πρώτη γραμμή του μετώπου, όπου, από τις κακουχίες,  αρρώστησε και πέθανε το 1941, πριν οι Γερμανοί μπουν στην Αθήνα, σε ηλικία 33 ετών. Ο Βρεττάκος πήγε στον πόλεμο, επέζησε,  μπήκε στην Αντίσταση υπό τη σημαία του ΕΑΜ και στη διάρκεια της Κατοχής έχασε όλο του το Αρχείο, με όλο το υλικό που είχε έως τότε. Στοιχεία για την πνευματική συνάντηση  του Σαραντάρη με τον Βρεττάκο μας έδωσε ο πρώτος εξάδελφος  του Παναγιώτης Σαραντάρης, αρχιτέκτων, 80 ετών σήμερα, που ζει στο Λεωνίδιο, ιδιαίτερη πατρίδα της οικογένειας. Η επικοινωνία των δύο ποιητών συνεχίζεται αφού ο υιός του Νικηφόρου, Κωνσταντίνος Βρεττάκος, είναι τακτικό μέλος του Πολιτιστικού Σωματείου «Γιώργος Σαραντάρης».  



Ο Νικηφόρος Βρεττάκος είχε μιλήσει στην Ολυμπία Καράγιωργα και της είχε πει πως το 1939 ο Σαραντάρης συμμετείχε στις συναντήσεις  της λογοτεχνικής παρέας που συναντιόταν σε ταβερνάκια της Πλάκας, ή στο σπίτι του ( Βλ. Ολ. Καράγιωργα « Γιώργος Σαραντάρης, ο Μελλούμενος», Εκδ. Δίαυλος, Αθήνα, 1995, σελ. 328). Στην παρέα συμμετείχαν, εκτός από τους Βρεττάκο και Σαραντάρη, η Μελισσάνθη, ο Γιάννης Σφακιανάκης, ο Ζήσης Οικονόμου, ο Αναστάσιος Δρίβας και ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, όταν βρισκόταν στην Αθήνα. Ο Παναγιώτης Σαραντάρης διέσωσε ενυπόγραφο ποίημα που είχε αποστείλει ο Νικηφόρος Βρεττάκος στον Γιώργο Σαραντάρη, πιθανότατα το 1939*. Είναι γραμμένο στη γραφομηχανή και στην πρώτη σελίδα έχει διορθώσεις με μελάνι, μια και τότε αν δεν γίνονταν έτσι οι διορθώσεις, θάπρεπε να ξαναγραφεί το ποίημα από την αρχή... Το ποίημα επιγράφεται «Αποχαιρετισμός» και πέρα από την υψηλή αισθητική του, διακρίνεται για το βαθύ πνευματικό του περιεχόμενο. Για την ιστορία το αντιγράφουμε στο μονοτονικό:

Αποχαιρετισμός

Βραδυάζει στ’ ουρανού τα σύνορα.
Σε λίγο η θάλασσα θα χαθή
Και γω θα μείνω κρεμασμένος στα βουνά που αρχίσαν
Να πέφτουν σκοτεινά και απότομα
Στο γκρίζο φόβο του κενού.

Λίγο πιο πριν μια δέσμη απ’ άγρια λάμψη
Ψήλωσε στον ορίζοντα. Λίγο πιο πριν,
Γύρω μου οι βράχοι ξαφνιστήκαν κι αντιφεγγίσαν.
Πού πας, καράβι, με τη Μαργαρίτα;

Ωραίο και παραστατικό διακρίνεται το βάθος΄
Παιδιά χορεύουν γύρω από μια στέρνα
Κι αυτό μου φαίνεται πως είναι όλος ο κόσμος.

Κάτω από τ’ ανθισμένα σύννεφα
Κάθομαι στην προβλήτα αυτού του λιμανιού,
Εδώ που μόνο οι πιο βαθειά δυστυχισμένοι
Μπορούν ναρθούν απ’ της νυχτιάς τα τέσσερα σημεία
Και ν’ αφεθούνε μες τη ρέμβη του Θεού!
Μακρυά μια λάμψη σπαθωτή τρέμει να σβύσει
Μέσα στα σπλάχνα του γαλάζιου πεπρωμένου.
Ελπίδα τελευταία του κόσμου τούτου
Βρίσκω πιο ωραίο να σ’ αποχαιρετώ.

Ίσως ο πόνος νάναι η γκρεμισμένη μορφή της αιωνιότητος.
Ακού, κιόλας, μέσα μου φλάουτα μακρυνά και ουράνια
Θείες καμπάνες που καλούν το βήμα μου
Να περπατήση δίχως έδαφος
Ή κρεμασμένες σκάλες στον αγέρα.
Ο πόνος είναι αυτή η γαλάζια ανησυχία
Που κάνει τα φτερά να τρέμουνε στον ύπνο,
Να λάμπουν, να μεταπηδούν και να ζυγίζωνται
Το βράδυ στην κορφή μιας ξερής πέτρας.

Φωτεινό χαμόγελο της ειμαρμένης,
Που λάμπεις γύρω μου στις σκληρές πέτρες,
Αποθεώνεις το τίποτε
Τη γύμνια και τον άνεμο που με νανουρίζει.
Μου μένει ακόμη αυτό το πρόβλημα
Του ήλιου που γυρίζει πάνω μου
Και δεν μ’ αφίνει να πεθάνω.
Αν μ’ ερωτούσαν θάλεγα: Δεν θέλω.
Αν με ξαναρωτούσαν θάλεγα πως δεν μπορώ.
Κι αν με ρωτούσαν πάλι, θάσκυβα το πρόσωπο
Και θάγραφα στην άμμο με το δάχτυλο.

Όταν πια το καράβι θάχη αράξει
Σεις, πουλιά, να γυρίσετε!
Πάντα κάποιος θα βρίσκεται να σας υποδεχτή.
Σας γνωρίζουμε μας γνωρίζετε. Είμαστε μεις και σεις.
Σκεφθήτε λίγο τούτο το μυστήριο
Της αναχώρησης και της επιστροφής!
Γλυκειά ταραχή μετά το σαλπάρισμα!
Γυρεύω ν’ αναπνεύσω τον καπνό
Δείχνοντας τ’ ανοιγμένα δάχτυλα
Που λάμπουν κι εξομολογιούνται.
Τί κράτησα απ’ τον ήλιο που σκορπίστηκε
Τόσες χιλιάδες μέρες στις πλαγιές,
Στις όμορφες κοιλάδες και στη στέγη μου;

Α, εαυτέ μου! Όλα προπορεύονται.
Ουσία μου, αναπλήρωσε τη φύση
Που έκαμε κύκλο γύρω μου κι αρχίζει
Με δέος απ’ όλα τα σημεία μου ν’ αποσύρεται.
Σε λίγο, πια, δεν θάναι τίποτε,
Δίχως έν’ άστρο απ’ τις μυριάδες τ’ άστρα,
Που κρέμουνται ψηλά, να λάμπει πάνω μου.
Στο νυσταγμένο πεζοπόρο, στο καλύβι
Του κάμπου με την ανοιγμένη πόρτα,
Που μια μητέρα θα χαϊδεύει το παιδί της.
Έν’ άστρο υπάρχει εκεί ψηλά για κάθε πέτρα.

Θέλω να ονειρευτώ τον εαυτό μου υπέροχο
Κατάστερο κι ευτυχισμένο!
Να σηκωθώ απ’ το Βράχο και να λάμψει η παρουσία μου
Χιλιάδες λεύγες μες στον ουρανό.
Τίποτε δεν μ’ αγάπησε! Τα χέρια μου
Γιομάτα από σοφία και πραότητα
Έμειναν ανοιχτά σε όλο τον κόσμο.

Ένα άσπρο φως χαϊδεύει τον ορίζοντα.
Τ’ άσπρο καράβι θάχει προσεγγίσει.
Η μέρα ξαναπλώνεται. Είναι ώρα
Να ξαναβγώ περίπατο στον ουρανό.
Πούναι η χαρά σου; Κρώζουν τα κοράκια.

Είναι παράξενο πολύ που με τα δέντρα έχω την ίδια στέγη.
Ξαναπαίρνω το δρόμο μου, ενώ ο ήλιος,
Γέρνοντας λίγο, ίδιος πάνω απ’ όλα,
Κοντοστέκει ευγενικός με το ραβδί μου
Και συμβαδίζει πλαϊ μου.

     ΝΙΚΗΦ. ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ 


Ο Σαραντάρης δεν ήταν μόνο ταλαντούχος ποιητής, ήταν και κριτικός της ποίησης και γενικά της λογοτεχνίας.  Το γραπτό του ήταν άμεσο, ανιδιοτελές και δεν περιείχε ευγένειες, κοινωνικές συμβατικότητες και κολακείες. Γι’ αυτό κι έχει αξία η κριτική του. Για την ποίηση του Βρεττάκου, σε σχέση με αυτήν άλλων ποιητών ο Σαραντάρης γράφει:

«Μια τριβή με την τέχνη της ρητορικής μαρτυρεί η ποίηση ορισμένων ποιητών μας, του Σεφέρη λ.χ. ή του Παυλίδη, μια τριβή που άλλοι ποιητές, πιο νέοι, αγνοούν, λ.χ. ο Βρεττάκος, ή ο Ελύτης. Επίσης οι δύο πρώτοι δηλώνουν στους στίχους τους το πέρασμα από την κλασσική, την ελληνολατινική παιδεία, πράμα που δεν δείχνουν οι δύο νεότεροι. Όμως περισσότερες χορδές στη λύρα του έχει ο Ελύτης και ο Βρεττάκος, που με κύρος λυρικά ανυψώνει τον πόνο του φτωχού που διψά τον ήλιο και τον ήλιο ονειρεύεται. Δεν κρίνω,αφήνομαι στους στοχασμούς μου και στην ανάμνηση ποιητών, που κάπως πρόσεξα τους στίχους τους. Η νέα μας ποίηση δεν έχει συνοχή από αίσθημα σε αίσθημα, παρεκτός ίσως στους στίχους της Καρέλλη, δεν έχει κυμάτισμα φαντασίας από τη γη στη θάλασσα και στον ουρανό, παρεκτός ίσως στον Ελύτη. Δεν ατενίζει τους ανθρώπους που όλοι μαζί ανεβαίνουν το βουνό της χαράς, παρεκτός ίσως στη Μελισσάνθη και στον Βρεττάκο...»**. 



Του Νικηφόρου Βρεττάκου αγαπώ το ποιητικό έργο κι εκτιμώ την ελεύθερη σκέψη του. Ήταν από τους λίγους λογοτέχνες που δεν υπέκυψε στην ιδεολογική καταπίεση του ολοκληρωτισμού, ούτε κολάκεψε το κοινωνικό και πολιτικό κατεστημένο της εποχής του.  Συνέπεια της γενναίας του ελεύθερης και αξιοπρεπούς στάσης ήταν το μεν ΚΚΕ να του επιβάλει την εσχάτη για ένα λογοτέχνη ποινή, του πνευματικού θανάτου και της κοινής και ισόβιας περιφρόνησης των συντρόφων της αριστερής ιντελιγκέντσιας, και, από την άλλη πλευρά, για τις ιδέες του και μόνο, υπέστη την καχυποψία και το διωγμό από την πολιτική εξουσία και παραεξουσία της κυβερνητικής συντηρητικής παράταξης.

Η αναγνώριση του ήρθε αργά, κάτι πολύ πικρό, έστω κι αν, ως Έλληνες, αποδεχόμαστε  το «κάλλιο αργά παρά ποτέ». Ο ίδιος ο Νικηφόρος Βρεττάκος παρέμεινε δια βίου αξιοπρεπής και αμνησίκακος και στα βάσανα του δέθηκε περισσότερο με τους τόπους, που γεννήθηκε   και μεγάλωσε, την Πλούμιτσα και τις Κροκεές Λακωνίας. Είναι προς τιμήν των φορέων της Πελοποννήσου και της Λακωνίας, που το προσεχές Σαββατοκύριακο, 1 και 2 Σεπτεμβρίου, τιμούν το άξιο τέκνο της περιοχής τους και όλης της Ελλάδας. Αν ήταν και οι δυο στη ζωή ο Τσάκωνας Σαραντάρης ασφαλώς θα ήταν δίπλα στον Λάκωνα Βρεττάκο.

*Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου « Γιώργος Σαραντάρης: Ο άνθρωπος, ο ποιητής, ο διανοούμενος», Εκδ. «Έκπληξη», Αθήνα, 2011, σελ. 207.

** Γ. Σαραντάρη «’Εργα», Τόμος 2, Εκδ. Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείου Κρήτης, 2006, σελ. 559-561
   
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Νικηφόρος Βρεττάκος


Ο Νικηφόρος Βρεττάκος (Κροκεές Λακωνίας 1 Ιανουαρίου 1912 – Πλουμίτσα 4 Αυγούστου 1991) ήταν Έλληνας ποιητής, πεζογράφος, μεταφραστής και δοκιμιογράφος. Θεωρείται ένας από του μεγαλύτερους Έλληνες ποιητές.

Έχει προταθεί τετράκις για το Βραβείο Νόμπελ, ενώ επίσης έχει λάβει άλλα πολλά βραβεία, όπως το βραβείο Ουράνη, το Πρώτο βραβείο κρατικής ποίησης κ.α.

Βίος

Πρώτα χρόνια

Ο Νικηφόρος Βρεττάκος γεννήθηκε την 1 Ιανουαρίου 1912, στο χωριό Κροκεές, της Λακωνίας. Ήταν ο δευτερότοκος υιός του Κωνσταντίνου Βρεττάκου και της Ευγενίας, το γένος Παντελάκη. Τα μαθητικά και εφηβικά του χρόνια τα πέρασε στη γενέτειρά του, Κροκεές, στη Πλουμίτσα και στο Γύθειο (το 1927 αποφοίτησε από το Ελληνικό Σχολείο του Γυθείου). Σε ηλικία, μόλις, δεκαέξι ετών, έδωσε στην Εμπορική Λέσχη Γυθείου, δύο διαλέξεις, με θέμα Χριστιανισμός - Μαρξισμός.

Στην Αθήνα

Το 1929, κατευθύνθηκε προς την Αθήνα, με σκοπό να ξεκινήσει τις πανεπιστημιακές του σπουδές -μάταια λόγω οικονομικών δυσχερειών. Έτσι, λοιπόν, προσλήφθηκε ως υπάλληλος αρχικά σε εταιρεία υδραυλικών έργων αποξήρανσης και στη συνέχεια, μέχρι το 1932, έκανε διάφορες περιστασιακές κυρίως, χειρωνακτικές εργασίες. Στο ενδιάμεσο, εξέδωσε δύο ποιητικές συλλογές το «Κάτω από σκιές και φώτα» το 1929 και το «Κατεβαίνοντας στη σιγή των αιώνων», το 1933, οι οποίες κέντρισαν το ενδιαφέρον του λογοτεχνικού κόσμου – και ιδιαίτερα το ενδιαφέρον του Κωστή Παλαμά. Βεβαίως, το επόμενο βιβλίο του «Ο πόλεμος» λογοκρίθηκε από το καθεστώς Μεταξά.

Το 1932 κατατάχθηκε στο στρατό στην Τρίπολη. Υπηρέτησε όμως για τέσσερις μήνες, καθώς ήταν προστάτης πολυμελούς οικογένειας. Ακολούθως, το 1934, στον Πειραιά, εργάστηκε ως γραφέας στις γενικές αποθήκες στρατού. Εκεί γνωρίστηκε με τη γυναίκα του. Κατόπιν, το 1935, δούλεψε στα Μεταξουργία Νέας Ιωνίας και ένα χρόνο αργότερα ως ιδιωτικός υπάλληλος και ως εργάτης υφαντουργείου. Το 1938, με παρέμβαση του φίλου του Θέμου Αμουργή, διορίστηκε στο Υπουργείο Εργασίας.

Πόλεμος, Αντίσταση και κατοπινά χρόνια

Μετά την κήρυξη του Ελληνοιταλικού Πολέμου, το 1940, αμέσως, στρατεύτηκε στην πρώτη γραμμή και κινδύνεψε να σκοτωθεί στο ύψωμα της Κλεισούρας. Όταν το σύνταγμα, στο οποίο υπηρετούσε, διαλύθηκε -με την κατάρρευση του Μετώπου (1941)- κατευθύνθηκε στην Αθήνα και εντάχθηκε στην Εθνική Αντίσταση με τον ΕΑΜ. Οι ημερολογιακές σημειώσεις του, εκείνη την περίοδο, αποτέλεσαν τη βάση του βιβλίου του, το «Αγρίμι». Γενικότερα, από το 1942 - 1944 ασχολήθηκε ενεργά με την Εθνική αντίσταση. Επίσης, γράφτηκε και στο Κ.Κ.Ε., αυτή την περίοδο, στην οποία μάλιστα, έχασε και τον πατέρα του, ο οποίος θάφτηκε στην Πλουμίτσα.

Το 1946 προσλήφθηκε ως γραφέας στον Οικονομικό Συνεταιρισμό Εκτελωνιστών του Πειραιά, αργότερα, τον ίδιο χρόνο υπέγραψε τη διαμαρτυρία των Ελλήνων λογοτεχνών «Προς τη Δ' Αναθεωρητική Βουλή των Ελλήνων και τη Διεθνή Κοινή Γνώμη: Περί εκτάκτων μέτρων κατά των επιβουλευομένων την Δημοσίαν Τάξιν και την ακεραιότητα της χώρας». Το 1948 γνωρίστηκε με τον ποιητή, Άγγελο Σικελιανό, με τον οποίον υπήρξαν φίλοι, μέχρι το τέλος της ζωής του. Το 1949, Ο Βρεττάκος, εξέδωσε το λυρικό δοκίμιο «Δυο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου» εξαιτίας της συγγραφής του αυτής, διαγράφτηκε από το Κ.Κ.Ε. και απομακρύνθηκε, γενικότερα, από το περιοδικό Ελεύθερα Γράμματα, όπου ήταν και διευθυντής. Εκείνη την περίοδο γνωρίστηκε με την Τατιάνα Γκρίτση - Μilliex και το Roger Milliex, με τους οποίους συνδέθηκε φιλικά.

Το 1955 ο Βρεττάκος εκλέχτηκε στο Δήμο Πειραιά (1955-1959). Υπήρξε σημαντική η συμβολή του από τη θέση αυτή στην αναβάθμιση της πόλης κυρίως σε πολιτιστικό επίπεδο (ίδρυση Πειραϊκού Θεάτρου του Δημήτρη Ροντήρη, Ιστορικού Αρχείου, Φιλαρμονικής Πειραιώς, Δημοτικής Πινακοθήκης). Το 1957 ταξίδεψε στην ΕΣΣΔ μαζί με τους Στρατή Μυριβήλη, Άγι Θέρο κ.α. στα πλαίσια της Παγκόσμιας Συνάντησης Δημοκρατικής Νεολαίας, που είχε προσκληθεί από σπουδαστές της Μόσχας. Εκεί γνωρίστηκε με τη γυναίκα του Μαξίμ Γκόρκι. Το 1962 ο Βρεττάκος ήταν άνεργος μετά τη διάλυση του Συνεταιρισμού Εκτελωνιστών. Έτσι, το 1964 εργάστηκε ως ιματιοφύλακας στο Εθνικό Θέατρο μετά από παρέμβαση του Λουκή Ακρίτα. Ο Βρεττάκος, το 1958, μετά το ταξίδι του κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Ο ένας από τους δύο κόσμους» Το βιβλίο αυτό στάθηκε η αφορμή να κατηγορηθεί (μαζί με τους Γιάννη Ρίτσο και Μάρκο Αυγέρη) για παράβαση του Ν.509.

Προσωπική ζωή

Ο Νικηφόρος Βρεττάκος, όταν εργάστηκε στις Γενικές Αποθήκες Στρατού, στον Πειραιά, γνώρισε τη γυναίκα του, την Καλλιόπη Αποστολίδη, που ήταν φοιτήτρια της Φιλολογίας. Παντρεύονται στις 20 Αυγούστου 1934. Το 1936 γεννιέται η κόρη του Τζένη, ενώ το 1938 ο υιός του Κώστας.

Στα χρόνια της Δικτατορίας


Μετά το πραξικόπημα τις 21 Απριλίου 1967, ο Βρεττάκος αυτοεξορίστηκε στην Ελβετία από όπου ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη: Βουκουρέστι, Βενετία, Δαλματικές ακτές, Ζάγκρεμπ, Ρώμη, Παρίσι, Μπέρμιγχαμ, Λονδίνο, Παλέρμο, Μόναχο. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ευρώπη συμμετείχε σε ραδιοφωνικές εκπομπές και σε φεστιβάλ ποίησης. Επίσης, τιμήθηκε από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και επεξεργάστηκε το αυτοβιογραφικό κείμενο «Οδύνη», το οποίο εκδόθηκε στη Νέα Υόρκη, το 1969.



Μεταπολίτευση και ύστατα χρόνια

Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1974 και εγκαταστάθηκε, από εκεί και πέρα, μόνιμα στην Αθήνα. Τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών, με το βραβείο Ουράνη και δώδεκα χρόνια αργότερα, ανακηρύχθηκε μέλος της (26 Φεβρουαρίου 1986). Επίσης αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το 1991 επισκέφθηκε την Πλουμίτσα, με την οικογένειά του. Εκεί έμελλε να αφήσει και την τελευταία του πνοή. Πέθανε από καρδιακή προσβολή στις 4 Αυγούστου 1991 και κηδεύτηκε στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, δημόσια δαπάνη.

Λογοτεχνική σταδιοδρομία/Συγγραφικό Έργο

Το συγγραφικό έργο του Νικηφόρου Βρεττάκου, δύναται να χωριστεί σε 4 μέρη. Την παρθενική του εμφάνιση, ο Νικηφόρος Βρεττάκος, στον χώρο της λογοτεχνίας, την έκανε το 1929, με τη δημοσίευση κάποιων πρωτόλειων ποιημάτων του από τα μαθητικά του χρόνια με τίτλο Κάτω από σκιές και φώτα (εκδόθηκαν το 1933).

Μέχρι και το 1940 εξέδωσε έξι συλλογές, τις οποίες συγκέντρωσε στον τόμο Γκριμάτσες του ανθρώπου. Πολλές ποιητικές συλλογές, ακολούθησαν, έως το 1951 (χρονιά θεωρούμενη ως δεύτερο ορόσημο στην καλλιτεχνική του πορεία), που εξέδωσε με τίτλο Τα ποιήματα 1929-1951, τον δεύτερο συγκεντρωτικό τόμο με ποιήματά του. Εκείνη την περίοδο παρατηρείται η στροφή του Βρεττάκου από τον νεανικό λυρισμό, στην έντονη δραματική γραφή.

Ακολούθησε η τρίτη και ωριμότερη περίοδος της δημιουργίας του, στην οποία επιχείρησε μια εξισορρόπηση αυτών των δύο στοιχείων, του λυρικού στοιχείου και του δραματικού, στην υπηρεσία του ηθικού και κοινωνικού προβληματισμού του. Αυτή την περίοδο ασχολείται με έννοιες όπως φως, φύση, αγάπη και αγνότητα.

Η τέταρτη και τελευταία ποιητική περίοδος (1975-1990) μπορεί να χαρακτηριστεί από αισιοδοξία, η οποία έχει διάρκεια. Στα ποιήματά του μιλά για μια πιο ανθρώπινη ζωή, καθώς και για μια διαρκή εγρήγορση και επανάσταση.

Τέλος, προτάθηκε τέσσερις φορές για το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Ο Βρεττάκος, τιμήθηκε, επίσης, από πολλούς δήμους σε όλη την Ελλάδα και ανακηρύχτηκε επίτιμος πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών μαζί με τους Γιάννη Ρίτσο και Γιώργο Βαλέτα το 1984, όπως επίσης επίτιμος Πρόεδρος της Εταιρείας Γραμμάτων και Τεχνών του Πειραιά κ.ά.

Η τέταρτη και τελευταία ποιητική περίοδος (1975-1990) χαρακτηρίζεται από αισιοδοξία που έχει διάρκεια. Μιλά στα ποιήματά του για μια πιο ανθρώπινη ζωή, για μια διαρκή εγρήγορση και επανάσταση.

Βραβεύσεις

Βραβεία

Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης (1940, 1956, 1982)

Βραβείο Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών (1974)

Βραβείο Knocken (1980)

Βραβείο της Εταιρείας Σικελικών Γραμμάτων και Τεχνών (1980)

Αριστείο Γραμμάτων από την Ακαδημία Αθηνών (1982)

Βραβείο του Τίμιου Σταυρού του Απόστολου και Ευαγγελιστού Μάρκου από του Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής (1984)

Μετάλλιο Χρυσός Πήγασος της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών (1989)

Τιμητικές Διακρίσεις

Επίτιμος πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών

Επίτιμος Πρόεδρος της Εταιρείας Γραμμάτων και Τεχνών του Πειραιά

Επίτιμο μέλος του «Παρνασσού»

Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών

Επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Εργογραφία

Ποίηση

Κάτω από σκιές και φώτα. Αθήνα, τυπ. Τέχνη, 1929.

Κατεβαίνοντας στη σιγή των αιώνων. Αθήνα, Μαυρίδης, 1933.

Οι γκριμάτσες του ανθρώπου. Αθήνα, τυπ. Ματαράγκα, 1935.

Ο πόλεμος. Αθήνα, τυπ. Ματαράγκα, 1935.

Η επιστολή του κύκνου. Αθήνα, Γκοβόστης, 1937.

Το ταξίδι του Αρχάγγελλου (sic) · Σχέδια – Καλλιτεχνική επιμέλεια Επαμ. Λιώκη. Αθήνα, 1938.
Μαργαρίτα - Εικόνες απ’ το ηλιοβασίλεμα. Αθήνα, Αντωνόπουλος, 1939.

Το γυμνό παιδί. Αθήνα, Νεοελληνική Λογοτεχνία, 1939.

Το μεσουράνημα της φωτιάς·Ποιήματα 1938-1940. Αθήνα, Αντωνόπουλος, 1940.

Ηρωική συμφωνία… Αθήνα, έκδοση του περ. Φιλολογικά Χρονικά, 1944.

33 Ημέρες. Αθήνα, Ματαράγκας, 1945 (Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης)
Λόγος ενός ληστή στη διάσκεψη του Πότσδαμ. Αθήνα, Ματαράγκας, 1945.

Η παραμυθένια Πολιτεία. Αθήνα, Ματαράγκας, 1947.

Το βιβλίο της Μαργαρίτας. Αθήνα, Ανδρομέδα, 1949.

Ο Ταϋγετος και η σιωπή. Αθήνα, Λογοτεχνική Γωνιά, 1949.

Τα θολά ποτάμια. Αθήνα, 1950.

Πλούμιτσα. Κροκεές, 1950 (περιορισμένα αντίτυπα )

Πλούμιτσα. Αθήνα, Τα Πειραϊκά Χρονικά, 1952.

Έξοδος με το άλογο (Ύμνος στη χαρά)· Μ’ ένα σχέδιο του Γιώργου Βακαλό. Αθήνα, 1952.

Στον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ. Αθήνα, Ημέρα, 1954.

Ο χρόνος και το ποτάμι · 1952-1956. Αθήνα, Δίφρος, 1957.

Η μητέρα μου στην εκκλησία. Αθήνα, Δίφρος, 1957.

Βασιλική δρυς· Ποιήματα. Αθήνα, Δίφρος, 1959.

Το βάθος του κόσμου. Αθήνα, Ματαράγκας, 1961.

Αυτοβιογραφία. Αθήνα, Φέξης, 1961.

Ωδή στον ήλιο. Αθήνα, Διογένης, 1974.

Διαμαρτυρία· Ποιήματα· Με δύο σχέδια της Christine Lichthard. Αθήνα, Διογένης, 1974.

Το ποτάμι Μπυές και τα εφτά ελεγεία. Αθήνα, Διογένης, 1975.

Απογευματινό ηλιοτρόπιο· Ξυλογραφίες – εξώφυλλο Ζίζης Μακρή. Αθήνα, Διογένης, 1976.

Ο Προμηθέας ή Το παιχνίδι μιας μέρας. Αθήνα, Διογένης, 1978.

Εις μνήμην 1940-1944. Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 1981.

Λειτουργία κάτω απ’ την Ακρόπολη. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1981.

Ο διακεκριμένος πλανήτης)· Ποιήματα. Αθήνα, Τρία Φύλλα, 1983.

Ηλιακός λύχνος. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1984.

Εκκρεμής δωρεά. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1986.

Χορωδία. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1988.

Η φιλοσοφία των λουλουδιών· Ποιήματα· Μετάφραση David Connoly· Εικονογράφηση Γιώργη Βαρλάμου. Αθήνα, Artigraf, 1988.

Σικελικά ποιήματα. Αθήνα, Αστρολάβος/Ευθύνη50, 1990.

Διαμαρτυρία. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1991.

Συνάντηση με τη θάλασσα. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1991.

Selected Poems, translated by David Connolly, εκδ. «Αιώρα», Αθήνα 2015

Πεζά

Το αγρίμι · 1941-1943. Αθήνα, Ματαράγκας, 1945.

Το ηθικό στοιχείο στη δημοτική ποίηση. Αθήνα, 1954. (ανατύπωση από τα Ελληνικά Χρονικά 99, 14/3/1954, σ.17-20)

Δυο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου. Αθήνα, Τα Πειραϊκά Χρονικά, 1949.

Ο ένας από τους δύο κόσμους (Ένα ταξίδι - Μια γιορτή - Μερικά συμπεράσματα). Αθήνα, 1958.

Νίκος Καζαντζάκης · Η αγωνία του και το έργο του · Επιμέλεια Κωστούλας Μητροπούλου. Αθήνα, Σύψας Π. - Σιαμαντάς Χρ., 1960.

Η Στροφή και η θέση του Σεφέρη. Αθήνα, 1962 (ανάτυπο από τον τόμο για το Σεφέρη)

Το αγρίμι και η καταιγίδα. Αθήνα, Θεμέλιο, 1965.

Οδύνη. Νέα Υόρκη, Εκδόσεις Αποφοίτων Ελληνικών Πανεπιστημίων, 1969.

Μπροστά στο ίδιο ποτάμι · Διηγήματα. Αθήνα, Διογένης, 1972.

Μαρτυρίες μιας κρίσιμης εποχής. Αθήνα, Κάκτος, 1979.

Ποιητικός λόγος και εθνική αλήθεια (Ο λόγος του ποιητή στην Ακαδημία στις 9 Φεβρουαρίου 1988). Αθήνα, Φιλιππότης, 1988.

Λόγος για το Μεσολόγγι (Γιορτές της Εξόδου 17 Απριλίου 1989). Αθήνα, Φιλιππότης, 1989.
Ακαδημία Αθηνών · Έκτακτος Συνεδρία της 12ης Δεκεμβρίου 1989 · Προεδρία Σόλωνος Κυδωνιάτου · Μνήμη Άγγελου Σικελιανού · Ομιλία του Ακαδημαϊκού κ.Νικηφόρου Βρεττάκου · Ομιλία του Ακαδημαϊκού κ. Πέτρου Χάρη. Αθήνα, 1989 (ανάτυπο από τα Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών64).

Η φθορά της γλώσσας φθορά του έθνους. Αθήνα, Φιλιππότης, 1990.

Ενώπιος ενωπίω · Ημερολογιακές σημειώσεις 1962 · Πρόλογος Κώστας Βρεττάκος. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1991.

Οδύνη - Αυτοβιογραφικό. Αθήνα, Πόλις, 1995.

Μεταφράσεις

H. DE. GLASENAPP, ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΙΩΝ, ΑΘΗΝΑΙ, ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΠΕΡ.ΣΥΨΑ-ΧΡ.ΣΙΑΜΑΝΤΑ.

Στέφαν Τσβάιχ, Ρομαίν Ρολλάν· Ο άνθρωπος και το έργο του. Αθήνα, Βιβλιοεκδοτική, χ.χ.

Ονορέ ντε Μπαλζάκ, Μπαρμπα- Γκόριο· Πρόλογος – Μετάφραση Νικηφόρου Βρεττάκου. Αθήνα, Βιβλιοεκδοτική, 1954.

Αττίλα Γιόζεφ · Ποιήματα · Μετάφραση Νικηφόρου Βρεττάκου, Γιάννη Ρίτσου. Αθήνα, Κέδρος, 1963.

Εντίτα Μόρρις· Τα λουλούδια της Χιροσίμα. Αθήνα, Θεμέλιο, 1978.

Συγκεντρωτικές Εκδόσεις

Οι γκριμάτσες του ανθρώπου. Αθήνα, 1935.Δεύτερη έκδοση, Τελειωτική μορφή. Αθήνα. Εκδόσεις Αντωνοπούλου, 1940. Στον τόμο τούτο ξαναδημοσιεύονται: Οι Γκριμάτσες του ανθρώπου (1935), Η Επιστολή του Κύκνου (1937), Το Ταξίδι του Αρχαγγέλου (1938) και Η Μαργαρίτα: Εικόνες απ’ το ηλιοβασίλεμα (1939). Τα ποιήματα του Κατεβαίνοντας στη σιγή των αιώνων (1933).

Τα ποιήματα · 1929-1951. Αθήνα, 1955.

Ο ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος · Επιλογή από το έργο του. Αθήνα, Θεμέλιο, 1964.

Ποιήματα 1929-1957. Αθήνα, Διογένης, 1972.

Ποιήματα 1958-1967· Οδοιπορία· Μ’ ένα χαρακτικό της Βάσως. Αθήνα, Διογένης, 1972.

Ποιήματα 1967-1970. Αθήνα, Διογένης, 1972.

Τα ποιήματα · Τόμος πρώτος·Με ένα σχέδιο του Επαμεινώνδα Λιώκη. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1981.

Τα ποιήματα · Τόμος δεύτερος. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1981.


Τα ποιήματα · Τόμος τρίτος. Αθήνα, Τα Τρία Φύλλα, 1991.

                ---------------------------------------------------------------------------


Στη Πλουμίτσα του Νικηφόρου Βρεττάκου


ΠΗΓΕΣ



nikiforosvrettakos.gr/lst/categorie/70 


vrettacos.blogspot.com/








 -----------------------------------------------------------------------------------------------------







=============================================

Nikifòros Vrettàkos


Image may contain: 1 person, beard and text


Nikifòros Vrettàkos è un poeta greco dalla grande libertà formale, capace di meravigliarsi davanti alla bellezza della natura. Nato a Plùmitza nel 1912 e morto a Sparta nel 1991, fu un fecondo scrittore: oltre alle numerose raccolte di poesie, pubblicò saggi, romanzi e un diario di viaggio. Per le sue prese di posizione, in Grecia fu definito “il poeta della pace e dell’amore”.

Quello che più risalta nella sua poetica è l’impeto lirico, l’impianto ricco di immagini e di impressioni verbali che lo accostano a certi poeti francesi del primo Novecento e al loro simbolismo: i versi scorrono leggeri rivelando la sua sensibilità e l’immaginazione sfrenata come cavalli al galoppo. Una poesia adatta per essere cantata: Mikis Theodorakis ne musicò alcune.

SENZA TE

Senza te le rondini
acqua non avrebbero trovato;

senza te il dio nelle sue fontane
non avrebbe acceso la luce.

Nell'aria il melo sparge
i suoi fiori: nel tuo grembiule

porti acqua dal cielo,
luci di spighe - e sopra di te

luna di passerotti.

FAVOLOSA CITTÀ

Quando si scioglieranno i ghiacci dagli artigli dell'aquila?
Quando, o sole, cadranno dai nostri capelli le nevi?
Quando faremo vela per andare incontro a te?
Quando laveremo le nostre mani con le lacrime dell'Estate?
Quando, o sole?...
Quando ancora avverrà che un bimbo creda
che gli uccelli possano insegnare il vangelo,
e una spiga dal pulpito possa parlare,
e un agnello possa parlare, una rondine,
o un giglio...

LA SORGENTE

Ascolta l'acqua!

A onde voci
sgorgano dalla terra,
corrono, cantano,
antichissima voce che parla
- senti? Il primo usignuolo,
il primo uomo sulla terra,
il primo «buongiorno»!...

Vieni vicino che ti veda,
chinati con me
- una volta
ha visto anche mia madre
insieme alla luna,
ha visto un cervo all'alba
insieme alla luna,
ha visto un pastorello
che mangiava il suo pane.
I tuoi occhi,
i miei occhi,
senti? Voci, vocine!...
Sorridiamogli,
ci conosce,
ci ricorda!

Siamo due bambini,
tanto vecchi,
tanto buoni,
come la luna.


L’UOMO, IL MONDO E LA POESIA

Ho scavato tutta la terra per trovarti.
Ho setacciato la sabbia del deserto nel cuore
Sapevo che la luce del Sole
non è completa senza l'uomo.
Mentre adesso guardando
tra la trasparenza del mondo
-tramite Te- le cose si avvicinano,
diventano più chiare, diventano trasparenti
Adesso sono capace di esprimere
la sua armonia con una poesia.
Prenderò una pagina bianca,

e metterò in fila la luce.

=========================================

10 novembre 2016: targa commemorativa del poeta greco Nikiforos Vrettakos

26 ottobre 2016

Giovedì 10 novembre alle ore 9,30, al Largo Esedra a Palermo sarà scoperta alla presenza del Sindaco prof. Leoluca Orlando una targa commemorativa dell’illustre poeta greco Nikifòros Vrettàkos (1912-1991), che soggiornò nella nostra città negli anni 1970-1974. Vrettàkos, come altri suoi connazionali, intellettuali e non, aveva dovuto lasciare il suo paese durante la dittatura dei colonnelli (1967-1974).

IMG_20161110_100203
 Scopertura della targa 
Targa commemorativa del poeta Nikiforos Vrettakos

Targa commemorativa del poeta Nikiforos Vrettakos



vrettakos nicosia
Il poeta Nikiforos Vrettakos e Salvatore Nicosia nel giardino della casa di Piazza
Edison (dal volume ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ, Στης μνήμης το διάστημα, Edizioni Ποταμός 2012).

 Dopo un breve periodo trascorso in Svizzera, il poeta trovò ospitalità a Palermo, dove gli fu proposto di collaborare alla redazione del Dizionario greco-moderno italiano, allora in preparazione presso l’Istituto Siciliano di studi bizantini e neoellenici (poi edito nel 1992). Dal settembre del 1970 al luglio 1974 Vrettàkos divise la sua quotidianità tra l’appartamento di piazza Edison 2 (con vista su Largo Esedra e via Libertà), dove abitava, e l’Istituto di via Noto 34, dove ogni pomeriggio partecipava alle riunioni del comitato di redazione del lessico. Il suo soggiorno a Palermo ebbe luogo in un periodo in cui era forte la partecipazione cittadina alle vicende politiche della Grecia, che la presenza nella nostra Università di molti studenti greci contribuiva a far sentire più vicine. Il soggiorno palermitano, vissuto con lo stile riservato e appartato che gli era congeniale – ma bisogna ricordare la bella intervista rilasciata a Giuliana Saladino e pubblicata sul giornale L’Ora nel luglio 1974, con il titolo: “Un grande greco esule a Palermo” – ha lasciato importanti tracce nella sua poesia, come mostra il volume di Poesie siciliane apparso nel 1990 e tradotto in italiano da Vincenzo Rotolo; tra queste “Viaggio in Sicilia”, “Via Libertà”, “Piazza Edison 2”, e una “Ballata dell’ospedale Cervello” (dove il poeta dovette essere curato nella primavera del 1974).
Rientrato in patria dopo la fine del regime (24 luglio 1974), al poeta, già affermato come una delle maggiori voci del ‘900 greco, sono stati attribuiti riconoscimenti e onori, fra questi la nomina a socio della Accademia di Atene.
Della affissione della lapide, deliberata dal Comune di Palermo, si è fatto promotore l’Istituto Siciliano di studi bizantini e neoellenici “Bruno Lavagnini”, presso cui l’illustre poeta prestò la propria opera per la redazione del Dizionario Greco moderno-Italiano.
Alla cerimonia del 10 novembre presente, tra gli altri, il figlio del poeta, Kostas Vrettakos, regista cinematografico.

====================================

LA POESIA DI NIKIFOROS VRETTAKOS


(...)Io nacqui su una cima, / di fronte aveva il mare, / vicino aveva il cielo: / miracolo di sogno. / Ma quando poi mia madre / fra le sue braccia mi guardò, / paura prese allora / e lontano mi gettò / nell'abbraccio dell'infinito.

Così leggiamo nei versi tratti dalla poesia "Isolamento". Tutta la poesia di Nikifòros Vrettakos  è scoperta del mondo "da dentro", sguardo di stupore e meraviglia di tutti i sensi che esplorano la bellezza. La sua aspirazione è trovare una lingua in grado di esprimere la pienezza dell'universo dove far rientrare: luce, mare, nuvole, fiori, monti, farfalle, colori.

Voce poetica del Novecento greca  Nikifòros Vrettakos, uomo mite, schivo, pronto a stupirsi del miracolo della vita e della natura nasce nel 1912 ai piedi del monte Taìgeto a Krokeès - Laconia e muore ad Atene nel 1991. Pacifista fu espulso dal Partito comunista e visse in esilio durante la dittatura dei colonnelli.
Dai toni crepuscolari delle prime raccolte, che appaiono pervase dall'ottimismo degli ideali pacifisti e umanitari, la sua poesia adotta uno stile semplice e piano, atto a veicolare messaggi forti ed evidenti.
" Muovo contro le vostre armi / carico di fiori e di luce (...) / Si infrangeranno i vostri proiettili / sopra il mio pensiero / e sopra questi versi /
L'infanzia avrà una parte molto importante nella formazione del bambino Nikifòros che lo vedrà immerso in una continuità indistinta di sensazioni.
Al tempo in cui nacqui - / in quegli anni Dio mi aveva / tenuto in serbo gli alberi. Erano stelle in cielo. / I colori giovani fasciavano i colli / o si posavano sulle acque. Mane e sera / si diramava fra i cespugli e le pietre la luce. ( ...)  Dentro di me danzavano piccole farfalle, / era forse la mia anima; forse Dio / dentro di me racchiuse cristalli di tutti i suoi colori celesti. (... )(tratta da Autobiografia)

AURIGA

Nella mia caccia al sole, ho già superato
i cinquant'anni, sempre fanciullo. Mi vergogno
ad accorciare il passo. La mia mano tesa
corre, spicca il volo, si libra, scende
ad afferrare la luce. Cerco di fare in tempo
a diventare l'auriga di questa luce
sul mondo.
(da Paralipomeni)

SORTITA

Prendo la mia anima e la porto a spasso
se comincia a irrigidirsi il suo sorriso.
E' lei a dirmelo: mi manca la pioggia,
il sole sui monti o tra le nuvole
e il vento che nasce senza posa nei boschi
tutto profumi e essenze, latte e musica.

Come fosse cervo assetato, la guido
al fluente, luminoso seno dell'eternità,
rinnova il sangue-luce dentro di lei e torna
               di nuovo alla vita; nel suo sorriso
un fresco accento di immortalità.

(da Girasole vespertino, 1976)

LA POESIA E LA VITA

Non finisce la poesia, come
non finisce anche il cielo. Come le ore di Dio
e le rotazioni del nostro pianeta. I riverberi della vita
conservano la sua forma di poesia. Finchè
andrà e tornerà il mare, finchè
nasceranno fiori e colori, finchè
gli uomini si daranno l'un l'altro la mano
esisterà anche la poesia.
                                      La poesia nasce
insieme alle cose, insieme all'amore,
insieme al dolore. Per esempio,
di molte mie pagine la poesia è nata
              insieme ai tuoi occhi.

(da L'abisso del mondo, 1961)

LA LINGUA GRECA

Quando un giorno me ne andrò da questa luce,
vorticherò verso l'alto come
un ruscello mormorante.
E se per caso da qualche parte
tra i corridoi azzurri
incontrerò gli angeli,
parlerò loro in greco, poichè
non sanno le lingue. Parlano
tra loro in musica.

(da Doni in sospeso, 1986)


 
Il libreria “Dolore. Cronaca autobiografica” dello scrittore greco Nikiforos Vrettakos, ed. La Zisa, Collana Nostos, Traduzione di Angela Daniela Sortino, pp. 208, euro 15

“Dolore” è una “cronaca autobiografica”, come l’autore vuole definirla nel sottotitolo, che descrive la sua progressiva conoscenza delle cose e del mondo dai primi anni dell’infanzia alle esperienze di giovane studente e di uomo adulto. Attraverso la conoscenza e l’esperienza diretta delle piccole cose e degli uomini si svela agli occhi del poeta una verità sempre più amara e consapevole sulla presenza del “male” e del dolore, che risiede nella profondità del mondo e dell’animo umano. Questa narrazione di sé e del mondo circostante avviene in un’accurata descrizione degli anni della guerra con la sua tragica conclusione sul fronte italo-greco, degli anni dell’illusione e della delusione del popolo greco che aveva creduto nella liberazione, dei successi - vi anni della guerra civile volta ad annientare con le armi tutte le forze democratiche del paese. La visione del poeta, se pur pervasa da un dolore personale profondamente condiviso con quello “universale” dell’uomo, trae sempre conforto dalla luce e dalla bellezza racchiuse nella sua terra e nell’animo umano e conduce, nel ritorno alle amate colline di Plùmitsa, a una visione di riconciliazione con la natura, con il mondo e con l’umanità intera.

Nikiforos Vrettakos nasce nel 1912 a Krokeès (Sparta). Si trasferisce ad Atene nel 1929 dove mette su famiglia e inizia la sua produzione poetica. Seguono gli anni della guerra sul fronte italo-greco del 1940/41, quindi la partecipazione attiva durante la Resistenza e la guerra civile e il suo esilio volontario in Svizzera e in Sicilia, dove collabora con l’Istituto Siciliano di Studi Bizantini e Neoellenici di Palermo. Al suo ritorno in Grecia, parallelamente a una ricca produzione poetica, scrive articoli di attualità, critica letteraria e saggi. Riceve tre candidature al premio Nobel per la Letteratura e nel 1988 viene nominato membro dell’Accademia di Grecia. Muore il 4 agosto 1991 a Plùmitsa.

====================================

FONTI









Alla presenza del Sindaco di Palermo Leoluca Orlando cerimonia di scopertura di una lapide commemorativa dell’illustre poeta greco Nikifòros Vrettàkos (1912-1991), che soggiornò nel capoluogo siciliano dal settembre del 1970 al luglio 1974, dopo aver dovuto lasciare il suo paese durante la dittatura dei colonnelli. Il soggiorno palermitano, vissuto con lo stile riservato e appartato che gli era congeniale – ha lasciato importanti tracce nella sua poesia, come mostra il volume di Poesie siciliane apparso nel 1990 e tradotto in italiano da Vincenzo Rotolo; tra queste “Viaggio in Sicilia”, “Via Libertà”, “Piazza Edison 2”, e una “Ballata dell’ospedale Cervello” (dove il poeta dovette essere curato nella primavera del 1974). Rientrato in patria dopo la fine del regime (24 luglio 1974), al poeta, già affermato come una delle maggiori voci del ‘900 greco, sono stati attribuiti riconoscimenti e onori, fra questi la nomina a socio della Accademia di Atene.
Della affissione della lapide, deliberata dal Comune di Palermo, si è fatto promotore l’Istituto Siciliano di studi bizantini e neoellenici “Bruno Lavagnini”, presso cui l’illustre poeta prestò la propria opera per la redazione del Dizionario Greco moderno-Italiano. Alla cerimonia del 10 novembre presenti, tra gli altri, il figlio del poeta, Kostas Vrettakos, regista cinematografico, il professore Vincenzo Rotolo, presidente dell'Istituto Siciliano di Studi Bizantini e Neoellenici "Bruno Lavagnini", e la professoressa Renata Lavagnini, console onorario di Grecia.

Δημοσίευση σχολίου