Παρασκευή, 28 Αυγούστου 2015

ΜΑΝΟΣ ΚΑΤΡΑΚΗΣ





- Το καμάρι της λεβεντογέννας Κρήτης.

- Εκ των κορυφαίων Ελλήνων ηθοποιών του θεάτρου και του κινηματογράφου. Στο θέατρο συνεργάστηκε με ιερά τέρατα όπως ο Μυράτ και η Κοτοπούλη κερδίζοντας τον θαυμασμό και των πιο απαιτητικών κριτικών, ενώ μέσω του κινηματογράφου έγινε γνωστός και αγαπητός σε όλους τους Έλληνες.

Ο Mάνος Κατράκης (14 Αυγούστου 1908- 2 Σεπτεμβρίου 1984) υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους ηθοποιούς του ελληνικού θεάτρου.

Γεννήθηκε στο Καστέλι Κισσάμου και ήταν το μικρότερο από τα πέντε παιδιά της οικογένειας Κατράκη.

Το 1917 η οικογένεια μετακομίζει στην Αθήνα. Ο μικρός Μάνος διακρίνεται στο ποδόσφαιρο ως οπισθοφύλακας ξεκινώντας από την ομάδα του «Κεραυνού» και συνεχίζοντας στον «Αθηναϊκό».

Στα 17 του χρόνια πηγαίνει σε σχολή ασυρματιστών και ετοιμάζεται να μπαρκάρει. Από ένα καπρίτσιο της τύχης (ένα ατύχημα της μητέρας του) θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει το όνειρο του ναυτικού. Το «ντεμπούτο» του στην ηθοποιία θα γίνει στην βωβή ταινία «Το Λάβαρο του ΄21» το 1927 ή το 1928. Την περίοδο 1928-9 θα παίξει πάνω από 15 ρόλους στο «Θέατρο Νέων» στο Παγκράτι.


Το 1932 ξεκινά να παίζει στον θίασο του «Εθνικού Θεάτρου» δίπλα σε σημαντικούς ηθοποιούς. Το 1934 παντρεύεται την ηθοποιό Άννα Λώρη- ένας γάμος που θα λήξει σύντομα.




-  Επιβλητική φυσιογνωμία, ψηλός, ευθυτενής, με χαρακτηριστική ηχηρή φωνή και έναν αέρα αριστοκρατικότητας, υποδυόταν συνήθως χαρακτήρες στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας -βασιλείς, γαιοκτήμονες-τσιφλικάδες, εφοπλιστές, βιομηχάνους, πολιτικούς.

- Η Κυψέλη του Κατράκη,ο Μάνος της Κυψέλης.

- Το μικρό τριαράκι στην Ευελπίδων.


Μέχρι και τον ελληνοϊταλικό πόλεμο παίζει στο «Εθνικό» αλλά και στο «Λαϊκό Θέατρο» του Βασίλη Ρώτα ενώ ιδρύει και το βραχύβιο «Ελεύθερο Θέατρο».
Κατά τη διάρκεια του πολέμου θα πολεμήσει στο μέτωπο της Αλβανίας και θα ενταχθεί στους κόλπους του ΕΑΜ. Ακολουθεί ένας δεύτερος γάμος, με ημερομηνία λήξεως και αυτός και μία τραγική κατάληξη: δύο νεκρά δίδυμα.

Το 1943 ανέλαβε Πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών και από τη θέση αυτή συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην ίδρυση του Κρατικού Θεάτρου Θεσσαλονίκης όπου και έπαιξε μέχρι το 1946, οπότε επέστρεψε στο Εθνικό. 
Εκδιώχθηκε, όμως, ένα χρόνο αργότερα, λόγω των αριστερών πεποιθήσεών του. Αρνούμενος να υπογράψει «δήλωση μετανοίας», εξορίστηκε στην Ικαρία, στη Μακρόνησο και τον Αϊ-Στράτη.

 Επέστρεψε στην Αθήνα το 1952, διοργανώνοντας «ποιητικές απογευματινές» στο θέατρο Μουσούρη.
 Ξανανέβηκε στη σκηνή με το θίασο της Κατερίνας Ανδρεάδη, λίγο αργότερα με τον θίασο του Αδαμάντιου Λεμού και αμέσως μετά με τον «Θυμελικό Θίασο» του Λίνου Καρζή («Προμηθεύς Δεσμώτης»). 

Στη συνέχεια και μέχρι το 1955 εμφανίστηκε με τηνΚυβέλη και αμέσως μετά συγκρότησε δικό του θίασο με την Ασπασία Παπαθανασίου («Ευγενία Γκραντέ», Βαθιές είναι οι ρίζες Το κορίτσι με το κορδελάκι, κ.ά).

Το 1954 θα γνωρίσει, μετά από μία θεατρική πρεμιέρα, την τρίτη σύζυγό του, την Λίντα Αλμα. Το 1955 ίδρυσε το «Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο» και εγκαταστάθηκε στον υπαίθριο χώρο του Πεδίου του Αρεως, τον οποίο εγκαινίασε με τον «Αγαπητικό της Βοσκοπούλας».
Το 1972 θα επιστρέψει στο «Εθνικό Θέατρο», όπου θα πρωταγωνιστήσει στον «Οθέλλο» και τον «Δον Κιχώτη».

Σημαντικές και αξιόλογες είναι και οι ερμηνείες του στον κινηματογράφο σε ταινίες όπως τις «Μαρίνο Κοντάρα» του Γιώργου Τζαβέλλα (1948), «Συνοικία το Ονειρο» (1961), «Ηλέκτρα» (1962) κλπ.


Άφησε την τελευταία του πνοή χτυπημένος από καρκίνο των πνευμόνων στις 2 Σεπτεμβρίου του 1984. Είχε μόλις ολοκληρώσει τα γυρίσματα της ταινίας «Ταξίδι στα Κύθηρα» του Θεόδωρου Αγγελόπουλου. 

            --------------------------------------------------------------------------------


- « Ένας καλλιτέχνης δεν μπορεί να είναι αδιάφορος κοινωνικοπολιτικά. Εγώ ξέρω καλλιτέχνες- δεν εξαιρώ τον εαυτό μου- που θυσίασαν τη καριέρα τους ακριβώς για να φανούν συνεπείς στη τοποθέτησή τους τη κοινωνικοπολιτική.» ( Μάνος Κατράκης-Συνέντευξη ΕΤ1 )

- « Συνδέθηκα με αξιόλογους ανθρώπους για την ανάγνωση των ποιημάτων, τον Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο, τον Κριαρά, στη μουσική με τον Χατζιδάκι και τον Θεοδωράκη που εκείνη την εποχή πρωτοεμφανίστηκε δημόσια με τα ποιητικά απογεύματα τα δικά μου. Νομίζω ήταν μια προσφορά κοινωνική αυτές οι ποιητικές απογευματινές. Το ίδιο συναίσθημα με οδήγησε και στη δημιουργία του Λαϊκού Θεάτρου. Την εποχή εκείνη, η εισβολή των ξένων ήχων και ρυθμών τσα-τσα, μάμπο, σάμπα, είχαν κατακλύσει την Ελλάδα και κυρίως την Αθήνα. Δεν μπορούσα να το υποφέρω. Γι΄αυτό και άρχισα με τον Αγαπητικό της βοσκοπούλας, στο Πεδίον του Άρεως. Έγινε του Κουτρούλη το πανηγύρι, δεν μπορείτε να φανταστείτε, χιλιάδες, μυριάδες λαού μπαίνανε κάθε μέρα στο θέατρο, χίλιοι, χίλιοι πεντακόσιοι, δυο χιλιάδες, όρθιοι, πήδαγαν μέσα στη πλατεία και πιανόντουσαν στον χορό.» ( Μάνος Κατράκης-Συνέντευξη ΕΤ1 )

           --------------------------------------------------------------------------------------------



Έμενα στου Φιλοπάππου, σε ένα ήσυχο προπολεμικό σπίτι, με όμορφη εσωτερική αυλή με δύο λεμονιές, μία μουσμουλιά, μία ροδιά που αγωνιζόταν πάσει θυσία να κάνει τα ωραιότερα ρόδια της Αττικής.

Μια Δευτέρα, τον Οκτώβρη του 1981, γύρω στα μεσάνυχτα χτύπησε το τηλέφωνο. Το σήκωσα ανήσυχος. Είχα πάντα την αγωνία μήπως συμβεί κάτι στα παιδιά, τον Αλέξανδρο και τον Αντώνη. Ευτυχώς, ήταν η φωνή του Μάνου Κατράκη.
«Μάνο», μου είπε -μ’ έλεγε κι εμένα Μάνο- «μου ‘στειλαν απ΄ την Κίσσαμο στάκα. Θα φτιάξω στακόρυζο. Έλα, είναι εδώ κι ο Νίκος ο Τζίμας». Ο Τζίμας ήταν ο σκηνοθέτης της ταινίας "Ο άνθρωπος με το γαρύφαλο".

Την  πρόσκληση του Μάνου ήταν δύσκολο να την αρνηθεί κανείς. Ήξερα, βέβαια, ότι θα ξημερωνόμασταν συζητώντας και θα πήγαινα στη δουλειά παραπατώντας. Το ζεύγος Κατράκη-Λίντας Άλμα έμενε σε ένα τριαράκι απέναντι από τη Σχολή Ευελπίδων.

Το στακόρυζο βέβαια ήταν υπέροχο. Υποπτεύομαι ότι περισσότερο δούλεψε γι’ αυτό η Λίντα παρά ο Μάνος. Του είχαν στείλει και λαδότυρο και κόκκινο κρασί.

Πιάσαμε τη συζήτηση για την ταινία.
Ο άνθρωπος με το γαρύφαλο είχε μια πολύ καλή υποδοχή από τον κόσμο και από τον Τύπο. Ήταν πράγματι μια αντικειμενική μεταφορά των τραγικών γεγονότων της εποχής εκείνης, με την εκτέλεση του Μπελογιάννη, του Μπάτση και των συντρόφων τους, με κορύφωση του δράματος  την εκτέλεση του Πλουμπίδη. Ο Κατράκης υποδυόταν τον Πλαστήρα.

Αφού εξαντλήσαμε τη συζήτηση για την ταινία, ο Μάνος άρχισε, όπως το συνήθιζε, να διηγείται τις ιστορίες του από την εποχή που είχε φθάσει στην Αθήνα από την Κρήτη και έκανε διάφορες δουλειές του ποδαριού, για να επιβιώσει αυτός και η μητέρα του.
Με τρέλαινε ο τρόπος που ο Μάνος διηγόταν με ζωηρές, νεανικές κινήσεις τα γεγονότα εκείνης της εποχής.
« Έβαζα το πανέρι με τα ψάρια στο κεφάλι και γύριζα στα μαγαζιά. Κάποια στιγμή μπήκα σ’ ένα καφενείο, κάπου στην πλατεία Κάνιγγος και φώναξα: «Ψάριαα, ψάριαα, φρέσκα ψάρια».  Ένας τύπος από μια παρέα που βρισκόταν σε πλήρη ευθυμία, γύρισε προς το μέρος μου και δείχνοντάς με με το δάχτυλο, μου είπε: «Εσύ είσαι π......». Χωρίς δεύτερη κουβέντα τού άδειασα το καλάθι με τα ψάρια στο κεφάλι. Ήμουνα λιανός, αλλά είχα γερό σκαρί και ήμουνα πάντα έτοιμος για όλα. Πέντε μέρες δούλευα τζάμπα, για να ξεπληρώσω στο αφεντικό μου τη ζημιά».

Με τον Μάνο γνωριστήκαμε στις πρώτες δημοτικές εκλογές μετά την μεταπολίτευση, όταν κατέβηκε υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος της Αθήνας με τον συνδυασμό του Μίκη Θεοδωράκη. Από τότε ως τον θάνατό του, με τιμούσε με την ουσιαστική φιλία του.
Δυο τρεις φορές τον μήνα, πηγαίναμε και τον παίρναμε από το θέατρο και κατευθείαν στο υπόγειο ταβερνάκι του Στράτου, στα Άνω Πετράλωνα. Μαζί του πάντα η αχώριστη σύντροφος της ζωής του. Τη θυμάμαι με πόση τρυφερότητα τον βοηθούσε να ντυθεί στο καμαρίνι του.

Ο Στράτος ήταν -δεν ζει πια- ένας απλός, χαριτωμένος άνθρωπος που βάδιζε με ιδιαίτερο, χορευτικό βήμα. Ο Μάνος τον έβαζε να τραγουδά ένα παλιό τραγούδι που του άρεσε πολύ. Θυμάμαι λίγο το ρεφραίν του: «Όσα φτερά και πούπουλα έχει  ο πετεινός σας, τόσα κομμάτια να γινώ, αν δεν γινώ δικός σας».

Ο Στράτος είχε πάγκο στην ψαραγορά και κρατούσε για το μαγαζί του τα καλύτερα ψάρια. Του είχε κολλήσει ότι έμοιαζε με τον Κάρυ Γκράντ και όλοι τον φωνάζαμε Κάρυ. Του Μάνου, του άρεσαν τα μπαρμπούνια και τα άγρια χόρτα, το κρασί δε του Στράτου αχτύπητο. Τι όμορφα βράδια, Χριστέ μου, με την ατμόσφαιρα της παλιάς ταβέρνας και τους απλούς ανθρώπους της παλιάς γειτονιάς!

Έτσι, σιγά σιγά χτίστηκε μεταξύ μας μια ουσιαστική φιλία, το ίδιο και με την αγαπημένη του Λίντα. Κάποια φορά, δεν είμαι βέβαιος αν ήταν στου Στράτου ή στην άλλη επίσης καλή και παλιά ταβέρνα του Οικονόμου, μας μίλησε για τη «Φθινοπωρινή Ιστορία» του Αρμπούζωφ, που έπαιξε με την Έλλη Λαμπέτη. Η ερμηνεία της  καρδιακής προσβολής  που  απαιτούσε ο ρόλος του, τον κούραζε τόσο πολύ, που ένιωθε πως κάθε βράδυ θα πέθαινε πραγματικά.

Η άλλη υπέροχη σκηνή, στο ίδιο έργο, ήταν όταν ο Μάνος βρισκόταν με τη μοναδική Έλλη Λαμπέτη στο νεκροταφείο. Πάνω στο μνήμα της γυναίκας του υπήρχε κάθε μέρα ένα ολόφρεσκο τριαντάφυλλο. Η Λαμπέτη έσκυβε να το αγγίξει και ο Μάνος, μ’ εκείνη τη βαθιά, μοναδική φωνή του, της έλεγε:

«Μην αγγίζετε, παρακαλώ, αυτό το λουλούδι».

Τώρα, ο Μάνος ζει στο δικό του αστερισμό που ίδρυσε στη μέση του ουρανού, συμμετέχοντας ενεργά στα γεγονότα του σύμπαντος. Πιονιέρος του  διαστήματος, κόβει κλήσεις  στους απρόσεκτους κυβερνήτες των διαστημοπλοίων, που εμποδίζουν τους ανθρώπους να ονειρευτούν έναν καλύτερο κόσμο.

Τρεις μήνες ύστερα από την αναχώρηση του Μάνου για το τελευταίο ταξίδι του, ήρθε ένα μεσημέρι στο γραφείο μου η σύντροφος της ζωής του, Λίντα  Άλμα, η μεγάλη χορεύτρια, η μόνη Ελληνίδα που χόρευε στο πρόγραμμα της Εντίθ Πιάφ, στο Παρίσι. Η Λίντα μου μιλούσε συχνά για τις περιοδείες της με την Πιάφ. Ο κόσμος παραληρούσε ακούγοντας αυτή την υπέροχη φωνή. Όταν τέλειωνε το τραγούδι της, δεν έφευγε. Παρακολουθούσε από την κουΐντα τον χορό της.

«Μάνο, θ’ αδειάσω την αποθήκη της Καλλιθέας με τα σκηνικά που έχει ζωγραφίσει ο μπαρμπα-Σπύρος. Ο Μάνος, πολύ πριν φύγει, μου είχε πει ότι αυτά τα σκηνικά θα ήθελε να τα πάρεις εσύ», μου είπε η Λίντα.

Επρόκειτο για τις πέντε φιγούρες σε φυσικό μέγεθος, που είχε ζωγραφίσει σε πλέξιγκλας  ο Σπύρος Βασιλείου, για τις ανάγκες του έργου του Νικηφόρου Βρεττάκου "Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη", που είχε ανεβάσει ο Κατράκης στο Ηρώδειο και πρωταγωνιστούσε ο ίδιος.

Βλέπω τα έργα αυτά στο καθιστικό του σπιτιού μας και θυμάμαι τη φωνή του Μάνου που με καλούσε τα μεσάνυχτα: «Έλα τώρα σπίτι, φτιάχνω στακόρυζο». Η παραγγελιά αυτή μου θυμίζει, σε άλλη διάσταση βέβαια, το τηλεγράφημα του Αλέξη Ζορμπά από τη Λουμπλιάνα της Γιουγκοσλαβίας στον Νίκο Καζαντζάκη, όταν μαίνονταν οι Βαλκανικοί πόλεμοι: «Αφεντικό, βρήκα πέτρα πράσινη, ελθών αμέσως».

Είχα τη χαρά πέρυσι, να παραχωρήσω ύστερα από γραπτή παράκληση στο Μουσείο Μπενάκη, για δύο μήνες, ένα από τα πέντε αυτά πρωτότυπα έργα "Τον στρατιώτη των Βαλκανικών Πολέμων" για την έκθεση του συνόλου της σκηνογραφικής δουλειάς  του Σπύρου Βασιλείου.

Επισκεπτόμουνα συχνά τον Μάνο στο νοσοκομείο. Όταν είχε πια βαρύνει, δεν ήθελε να βλέπει κανέναν, εκτός βέβαια από τη σύντροφο της ζωής του, τη μοναδική Λίντα.

Ο Μάνος, φίλος της καρδιάς, ένας έντιμος άνθρωπος και αγωνιστής, πιστός ως το τέλος της ζωής του στις ιδέες του, που δεν προσπάθησε ποτέ να τις επιβάλλει στους άλλους. Στις ρωγμές των αρχαίων θεάτρων, η  μοναδική φωνή του θα κρατάει ζωντανό πάντα τον λόγο των μεγάλων τραγικών. Στο Πεδίο του Άρεως, στο δικό του, το «Λαϊκό Θέατρο», ακούμε ακόμα το τραγούδι του από την παράσταση «Το Κορίτσι με το Κορδελάκι»:

                                     «Γκρεμισμένα σπίτια μέσα στο σκοτάδι
                                       έτσι είναι η ζωή μας μεσημέρι-βράδυ.
                                       Μη ζητάς κορίτσι μου ένα κορδελάκι
                                       από τα ερείπια φτιάχνω ένα σπιτάκι».

Γεια σου, λεβεντο-Μάνο.

*O Μανόλης Τσακίρης είναι συγγραφέας.

     ----------------------------------------------------------------------------------------------------------


Μάνος Κατράκης: Μια μορφή από γρανίτη...


Ιάσων Τριανταφυλλίδης

Ο Μάνος Κατράκης γεννήθηκε στις 14 Αυγούστου του 1908 ή του 1909. Έκανε την πρώτη του εμφάνιση στο θέατρο στις 30 Ιουνίου 1929 με τον θίασο των «Νέων» στο θέατρο Παγκρατίου, στο έργο «Αγαπημένα αντρόγυνα». Μετά από διάφορες περιπλανήσεις σε μικρούς θιάσους, το 1932 μπαίνει στο Εθνικό και εμφανίζεται στην περίφημη παράσταση του «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου σε σκηνοθεσία Φώτου Πολίτη…

Η τελευταία εμφάνισή του πάνω στη σκηνή ήταν στις 2 Ιουλίου 1984 με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών όπου ήταν ο αφηγητής. Η απαγγελία τού πήγαινε πολύ. Μην ξεχνάμε τη συμμετοχή του στην ηχογράφηση και στις πρώτες παραστάσεις του «Άξιον εστί» του Θεοδωράκη, πάνω στο ποίημα του Ελύτη. Αλλά και στον «Ερωτόκριτο» του Μαμαγκάκη…

Η πρώτη φορά που τον κατέγραψε ο κινηματογραφικός φακός, ήταν για την βουβή ταινία «Το λάβαρο του ´21» το 1929 και η τελευταία το 1984 στο «Ταξίδι στα Κύθηρα» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Το 1947, λίγο πριν πάει εξορία στη Μακρόνησο για τα φρονήματά του, πρόλαβε να γυρίσει την καλύτερή του ίσως ταινία, τον «Μαρίνο Κοντάρα», του Γιώργου Τζαβέλλα, απ΄ το βιβλίο του Εφταλιώτη. Η λεβέντικη μορφή του ταίριαζε στον ήρωα και η ταινία είχε αρκετή επιτυχία, τόση που μετά οι δεσμοφύλακές του στη Μακρόνησο για «να σπάσει» του έλεγαν «τι μας παριστάνεις, τον Μαρίνο Κοντάρα;»…

55 χρόνια γεμάτης καριέρας με τον Κατράκη να προσπαθεί μέσα σ’ ένα πέλαγος χρεών να τα καταφέρει για να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα. Έως το ´55 περίπου στο Εθνικό Θέατρο ή σε θιάσους εκτός και από το ´55 και μετά με τον δικό του θίασο. Τα καλοκαίρια έπαιζε στο δημιούργημά του, το Κηποθέατρο στο Πεδίον του Άρεως που η χούντα του το αφαίρεσε το 1967 και η Αλίκη Βουγιουκλάκη κατάφερε να του το πάρει το 1976. Μεγάλοι θίασοι, μεγάλες παραστάσεις και ένα ρεπερτόριο που έσφυζε πάντα και από ελληνικότητα αλλά και από κοινωνικά μηνύματα. Δεν ανέβαζε πάντα σπουδαία έργα, αλλά τα έργα του συνήθως κάτι είχαν να πουν…

Από τις μεγάλες του επιτυχίες ο «Αγαπητικός της βοσκοπούλας», «Το τέλος του παιχνιδιού», «Το κορίτσι με το κορδελάκι» του Νότη Περγιάλη, με την υπέροχη μουσική του νεαρού τότε Μαρκόπουλου, το «Βαθιές είναι οι ρίζες» που ήταν από τις μεγάλες του επιτυχίες, «Ο καπετάν Μιχάλης» του Καζαντζάκη με τα υπέροχα τραγούδια του Χατζιδάκι, «Ο Πατούχας» και βέβαια, εκεί στο φινάλε της ζωής του, το θρυλικό «Ντα», το οποίο έπαιξε τρεις ή τέσσερις σεζόν. Το «Ταμπού» ήταν το τελευταίο θεατρικό έργο που έπαιξε μαζί με την Πέγκυ Σταθακοπούλου, λίγο πριν φύγει απ’ τη ζωή. Συνεργάστηκε με πολλούς ηθοποιούς στους θιάσους του και γύριζε κι αυτός όπως και ο Αλεξανδράκης ασταμάτητα ταινίες για να πληρώνει τα έξοδα. Ταινίες από τις καλύτερες έως τις χειρότερες…

Όμως απ’ το σινεμά ήρθε και η πιο σημαντική διάκριση, το βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ του Σαν Φρανσίσκο για την «Αντιγόνη» του Γιώργου Τζαβέλλα, όπου έπαιξε μοναδικά τον ρόλο του Κρέοντα. Πήρε επίσης στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης βραβείο δεύτερου αντρικού ρόλου για τη «Συνοικία το όνειρο» του Αλεξανδράκη…

Ο Κατράκης βρισκόταν στο Εθνικό και έπαιζε σπουδαίους ρόλους κυρίως στο αρχαίο δράμα, συνήθως όταν δεν βρισκόταν μέσα εκεί ο Αλέξης Μινωτής. Είναι παράξενο πώς αυτός ο αριστερός, μόνο επί χούντας, στην ωριμότητά του, μπόρεσε να πάει εκεί και να παίξει κάποια έργα. Ένα απ’ αυτά που είχα την τύχη να δω μικρό παιδί αλλά ακόμα το θυμάμαι, ήταν μια σπουδαία παράσταση του «Δον Κιχώτη» με τον Κατράκη στο βασικό ρόλο και τον Παντελή Ζερβό στο ρόλο του Σάντσο Πάντσα…

Το συντηρητικό κατεστημένο του ελληνικού θεάτρου δεν τον εμπόδισε να αναπτυχθεί θεατρικά αντίθετα, ακόμα και ο δεξιός Μουσούρης του έδωσε τη βοήθειά του. Άλλωστε από ένα σημείο και μετά ήταν πολύ δημοφιλής και αγαπημένος και η Δεξιά είχε αποκτήσει ήδη το κόμπλεξ της απέναντι στην αριστερή κουλτούρα. Ο Κατράκης ήδη στα 50 του ήταν ένας μύθος…

Θέατρο, ταινίες, γυναίκες –τις οποίες συνήθως ακόμα και αν είχαν αστική καταγωγή τις έκανε… κομμουνίστριες!– τζόγος και μια εύθραυστη υγεία που δύσκολα μπορείς να πιστέψεις για έναν τέτοιο λεβεντάνθρωπο. Όμως στη Μακρόνησο είχε ταλαιπωρηθεί πολύ. Και αυτό το πλήρωσε πολύ ακριβά στις επόμενες τρεις δεκαετίες της ζωής του…

Αν δεν δεις φωτογραφίες του Κατράκη στα νιάτα του, δεν μπορείς να φανταστείς πόσο όμορφο αγόρι ήταν. Ένα όμορφο ψηλό αγόρι από την Κρήτη. Ο χρόνος που πέρασε τον σεβάστηκε και του έφτιαξε ένα πρόσωπο και μία κορμοστασιά στην ωριμότητά του που βλέπουμε ακόμα απ’ τις ταινίες του θαρρείς λαξεμένη από γρανίτη. Ήταν μια μαγεία να τον βλέπεις στη σκηνή, έτσι επιβλητικός που ήταν σε καθήλωνε και σε μάγευε. Είναι δύσκολο να υπάρξουν ηθοποιοί ξανά σαν τον Κατράκη. Αυτό το μείγμα ταλέντου, ασταμάτητης προσπάθειας, δυναμισμού και αγώνα, είναι δύσκολο να πετύχει ξανά…

Δεν άκουσα ποτέ κανέναν να αποκαλεί τον Μάνο Κατράκη κακό άνθρωπο, το αντίθετο. Δεν άκουσα ποτέ να έχει κάνει κάτι κακό, να έχει πει κάτι κακό για κάποιον ή ακόμα και να ´χει «φάει» λεφτά εργαζομένων στις θεατρικές του επιχειρήσεις…

Νομίζω πως από τα 30 χρόνια που κλείνουν φέτος από το πέρασμά του στην αθανασία, θα κράταγα μία σκηνή για να τον θυμάμαι από τον μικρό ρόλο που έπαιξε στον «Ελευθέριο Βενιζέλο» του Παντελή Βούλγαρη το 1980. Έκανε ένα γέρο Κρητικό, ντυμένο με την παραδοσιακή στολή της Κρήτης, που μιλάει και συμβουλεύει τον Βενιζέλο. Αυτή η θεία φωνή, αυτή η κορμοστασιά, αυτή η λεβεντιά και αυτό το ταλέντο ήταν που τον χαρακτήριζαν…

               ------------------------------------------------------------------------


- « Δεν νομίζω ότι υπήρξε μεγάλος Έλληνας και μεγάλη Ελληνίδα ηθοποιός που να μην έπαιξα κοντά: Βεάκης, Μινωτής, Παξινού, Μυράτ, Μανωλίδου και τόσοι άλλοι. Έβλεπα τον Βεάκη να παίζει με τα χέρια και δεν κοίταζα το πρόσωπό του αλλά τα χέρια του.»  ( Μάνος Κατράκης-Συνέντευξη ΕΤ1 )

- « Εζήλευα στο θέατρο αλλά δεν εζήλευα μοχθηρά, εζήλευα δημιουργικά, δεν φθονούσα άλλον ηθοποιό, απεναντίας έκλαιγα και κλαίω ακόμη όταν βλέπω κάποιον να με συγκινεί όπως παίζει και τον ζηλεύω και λέω αχ, να μπορούσα να τον φτάσω, να μπορούσα να γίνω σαν κι αυτόν.» ( Μάνος Κατράκης-Συνέντευξη ΕΤ1 )

          ------------------------------------------------------------------------------------------


 ΜΑΝΟΣ ΚΑΤΡΑΚΗΣ - ΛΙΝΤΑ ΑΛΜΑ

Αφιέρωμα σε ένα από τα πιο σημαντικά και αγαπημένα ζευγάρια της ελληνικής τέχνης
  

Της Πηνελόπης Ντρες 


Γη και ουρανός… Νερό και αέρας…  Η όμορφη νεράιδα που χόρευε μαγευτικά και το παλικάρι που ξεχώρισε για το μοναδικό υποκριτικό του ταλέντο… Ένας έρωτας που γεννήθηκε από την πρώτη ματιά… Ένας γάμος που άντεξε στον χρόνο, τις δυσκολίες, τον αγώνα, τη ζωή και το θάνατο… Δυο σώματα, μια ψυχή, μια ζωή, μια αγάπη… Μάνος Κατράκης και Λίντα Άλμα… 


Είκοσι επτά ολόκληρα χρόνια συμπληρώνονται φέτος στις 2 του Σεπτέμβρη από την πικρή απώλεια του μεγάλου ηθοποιού, ασυμβίβαστου και συνειδητού κομμουνιστή και μοναδικά υπέροχου καλλιτέχνη  Μάνου Κατράκη. Και δώδεκα χρόνια από το θάνατο της λατρεμένης του συντρόφου Λίντα Άλμα. Η μεγάλη κυρία του χορού και ακριβή σύντροφος του, η διακεκριμένη και γοητευτική χορεύτρια τον ακολούθησε, μετά από δεκαπέντε χρόνια σκληρής μοναξιάς, εξαιτίας της απουσίας του πολυαγαπημένου της Μάνου. Ήταν σκληρή η καθημερινότητα χωρίς εκείνον και όλα έμοιαζαν μάταια, ψυχρά και γκρίζα δίχως τον άντρα της ζωής της…


Η Λίντα Άλμα μπήκε ξαφνικά στη ζωή του και την ανέτρεψε . Ήταν το 1954 , στις παραστάσεις του έργου το " Τέλος του Ταξιδιού " που συναντήθηκαν για πρώτη φορά… Η Ελένη Μαλιούφα όπως ήταν το πραγματικό της όνομα τον ερωτεύτηκε από την πρώτη στιγμή που τον είδε… Με τα πρώτα λόγια που αντάλλαξαν η καρδιά της χτύπησε δυνατά… Αρχικά την συνεπήρε η ερμηνεία του πάνω στο σανίδι και ύστερα την κέρδισε όταν ο Λάμπρος Κωνσταντάρας τους έφερε κοντά. 

Τριάντα ολόκληρα χρόνια, με σκαμπανεβάσματα αλλά και με μεγάλη αγάπη και από τις δύο πλευρές, αγάπη που επισφραγίστηκε με το γάμο τους το 1979. Ήταν για εκείνη φίλος, σύζυγος, εραστής, αδερφός, πατέρας, δάσκαλος, μέντορας… Ένα χρόνο μετά το θάνατό του σε συνέντευξή της είχε πει πως από τη στιγμή που γνώρισε τον Μάνο, άρχισε να καταλαβαίνει το πραγματικό νόημα της ζωής, γιατί μέχρι τότε ήταν ένα παιδί… Της έμαθε να υπερασπίζεται τη ζωή και τη δουλειά της… Να ζει με πάθος κάθε στιγμή λες κι είν’ η τελευταία… Εκείνος αποκαλούσε την Άλμα «μάνα, πατέρα, ερωμένη, σύζυγο, φιλενάδα, υπηρέτη, αφέντη αλλά και θύμα». Πίστευε πώς μαζί του στερήθηκε μια καλύτερη ζωή και μια λαμπρή καριέρα που είχε αφήσει για χάρη του…  Όμως η Άλμα ταυτιζόταν μαζί του και δεν της έλειπε ούτε η δόξα ούτε η καριέρα…. Έφτασε μάλιστα η στιγμή που συμμερίστηκε τις αριστερές πολιτικές του πεποιθήσεις, για τις οποίες, όπως είναι γνωστό, ο Κατράκης είχε «ταλαιπωρηθεί» ιδιαίτερα. 


Η παλικαριά του Μάνου Κατράκη, η αγάπη και ο μόχθος για τη ζωή, τον αγώνα, την τέχνη, η δύναμή του, η εργατικότητά του, η σεμνότητά του η αταλάντευτη πολιτική του στάση, είναι μερικά από τα επίγεια χαρίσματά του… Όλα αυτά και άλλα τόσα ερωτεύτηκε παράφορα η πανέμορφη και ταλαντούχα χορεύτρια και τον ακολούθησε…. Την εντυπωσίασε πράγματι τόσο πολύ, από την πρώτη στιγμή που τον γνώρισε, που εγκατέλειψε ουσιαστικά μια καριέρα, που είχε αρχίσει να διαγράφεται λαμπρή όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Δεν την ένοιαζε όμως τίποτα υλικό και ασήμαντο… Γιατί το σημαντικότερο για εκείνη ήταν εκείνος… Ο Μάνος της…



Την αγάπησε αληθινά και δυνατά. Σεμνός και ταπεινός, όπως κάθε μεγάλος αγωνιστής, για τους αγώνες του δε μιλούσε πολύ, ούτε καν στη σύζυγο του… «Τα περισσότερα τα έμαθα από τους φίλους του, από τον Ρίτσο, τον Βρεττάκο. Έμαθα λεπτομέρειες της εξορίας και των αγώνων του. Ήταν πολύ σεμνός άνθρωπος. Η σεμνότητά του αυτή φαντάζομαι ότι τον εμπόδισε να πραγματοποιήσει πολλά πράγματα που ήθελε. Περισσότερο, βέβαια, αγάπησα το ήθος, την αξία του και ασφαλώς το ταλέντο του. Είχα γυρίσει σχεδόν όλο τον κόσμο κι όμως αυτός ο άνθρωπος με εντυπωσίασε». Λόγια της Λίντα Άλμα γεμάτα στοργή, αγάπη και περηφάνια…



Άφησε την τελευταία του πνοή στις 2 Σεπτεμβρίου του 1984, χτυπημένος από καρκίνο των πνευμόνων. Το χτύπημα της μοίρας ήταν δυνατό και παράλληλα πολύ σκληρό… Με προσωπικό κόπο η Λίντα μετά το θάνατό του οργάνωσε το αρχείο του.

Μία από τις τελευταίες της έγνοιες ήταν μάλιστα η αξιοποίηση όλου αυτού του θεατρικού υλικού που άφησε ο Μάνος Κατράκης (σκηνικά, κοστούμια, αφίσες, μαγνητοταινίες κι άλλα αντικείμενα από τις θεατρικές του παραστάσεις) αλλά δεν πρόλαβε να το πραγματοποιήσει…

Στο Πάνθεον εκείνων, οι οποίοι στο πέρασμά τους από τη γη των θνητών, έγραψαν ιστορία και έργο και ύστερα εγκατέλειψαν την ύλη τους, πέρασε ο εκπληκτικός Μάνος Κατράκης… Το ψειλορείτικο ανάστημά του, η καλλιτεχνική αλλά και η πνευματική παρακαταθήκη του, δεν χάνεται στον χρόνο… Μαζί του στη ζωή και το θάνατο η γυναίκα της ζωής του για πάντα…Η σύντροφος του Μάνου Κατράκη, η διακεκριμένη χορεύτρια Λίντα Άλμα, τον ακολούθησε, αφήνοντας την τελευταία της πνοή το καλοκαίρι του 1999… Άφησε πίσω της ανεκπλήρωτο ένα μεγάλο όνειρο ζωής, τη δημιουργία του Μουσείου Μάνου Κατράκη. 

  
Δίδαξε και «ποίησε» ήθος πάνω στη θεατρική σκηνή… Πέρασε δύσκολα και σκληρά χρόνια στην εξορία στη Μακρόνησο, στον Αϊ - Στρατή, στην Ικαρία. Η Λίντα δεν τον άφησε στιγμή… Μαζί του στον αγώνα, μαζί του στη ζωή, να τον αγαπά πιο πολύ και από την ίδια της τη ζωή, να τον θαυμάζει, να τον ακολουθεί, να πιστεύει σε εκείνον… Ένας έρωτας αξιοθαύμαστος, ζηλευτός και ανεπανάληπτος… Μια αγάπη αληθινή που μόνο ο θάνατος τους χώρισε αλλά τους ένωσε πάλι, εκεί ψηλά…

           ---------------------------------------------------------------------


Ταινιογραφία

Το λάβαρο του '21 (1929) .... Δήμος
Έτσι κανείς, σαν αγαπήσει (1931)
Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας (1932)
Καταδρομή στο Αιγαίο (1946) .... Ραΐδης
Μαρίνος Κονταράς (1948) .... Μαρίνος Κονταράς
Εύα (1953)
Μαγική πόλις (1954)
Ο δρόμος με τις ακακίες (1956) .... Χρήστος Βάρνας
Φλογέρα και αίμα (1961)
Αντιγόνη (1961) .... Κρέων
Συνοικία το όνειρο (1961) .... νεκροφόρα
Ηλέκτρα (1962)... παιδαγωγός
Θρίαμβος (1962)
Τα κόκκινα φανάρια (1963) .... καπετάν Νικόλας
Ένας ντελικανής (1963) .... πατέρας
Ο αδελφός Άννα (1963) .... πάτερ Βασίλειος
Αθώα ή ένοχη (1963)
Ενωμένοι στη ζωή και στο θάνατο (1964) .... καπετάν Στράτος
Προδοσία (1964) .... Βίκτωρ Καστριώτης
Διωγμός (1964) .... παπάς
Οι επικίνδυνοι (1964)
Ιστορία μιας ζωής (1965) .... Μικές Παπαδήμας
Σπαραγμός (1965) .... Δημήτρης Νταλίκης
Το μπλόκο (1965) .... Ηλίας
Το χώμα βάφτηκε κόκκινο (1965).... Χορμόβας
Η έξοδος του Μεσολογγίου (1965)
Κατηγορώ τους ανθρώπους (1966) .... δικηγόρος, Ελευθέριος Δημητρόπουλος
Ο κατατρεγμένος (1966) .... Λάμπρος Σαριόγλου
Έρωτας στην καυτή άμμο (1966) .... Νικόλας
Τώρα που φεύγω απ' τη ζωή (1966)
Δάκρυα για την Ηλέκτρα (1966) .... Τάσος Πετρίδης
Αιχμάλωτοι του πεπρωμένου (1966) .... Χρήστος
Έχω δικαίωμα να σ' αγαπώ (1966)
Σκλάβοι της μοίρας (1966)
Αχάριστη (1966) .... Ζαχαρίας Σταρόγιαννης (Πατέρας)
Κοντσέρτο για πολυβόλα (1967).... υποστράτηγος Γ. Καραγιαννόπουλος "Δαρείος"
Ο δραπέτης (1967) .... Νικόλας
Ο Λαμπίρης εναντίον παρανόμων (1967)
Ξεριζωμένη γενιά (1968) .... Μάνθος
Θα κάνω πέτρα την καρδιά μου (1968) .... Παντελής
Η λυγερή (1968) .... Κωνσταντής Ματρόζος
Ας με κρίνουν οι γυναίκες (1968) .... Άγγελος Μπαρτής
Το κανόνι και τ' αηδόνι (1968)
Η καρδιά ενός αλήτη (1968) .... Μάνος Σαρρής
Τόσα όνειρα στους δρόμους (1968)
Η λεωφόρους του μίσους (1968)
Φίλησέ με πριν φύγης για πάντα (1968)
Η λεωφόρος της προδοσίας (1969) .... Γερακάρης
Κυνηγημένη προσφυγοπούλα (1969) .... Αργύρης
Κακός, ψυχρός κι ανάποδος (1969) .... Αλέκος Βαλίρης
Ο πρόσφυγας (1969) .... Αθανάσιος Δαούτης
Για την τιμή και τον έρωτα (1969) .... Παύλος Κλαδάς
Η σφραγίδα του Θεού (1969)... καπετάν Γιάννης
Η ζούγκλα των πόλεων (1970) .... Λυσίας Σέκερης
Ορατότης Μηδέν (1970) .... Χορστ Ρίχτερ
Κατηγορώ τους δυνατούς (1970) .... Λάμπρος Κονταρίνης
Εσένα μόνο αγαπώ (1970) .... Βύρων Δέρκος
Αυτοί που μίλησαν με τον θάνατο (1970)
Κατάχρησις εξουσίας (1971)... Κανέλλος Βασιλόπουλος
Με φόβον και πάθος (1972) .... Αλέξανδρος Βιάσκος
Αντάρτες των πόλεων (1972) .... πατέρας Φώτη
Η Αλίκη δικτάτωρ (1972) ....(Ελευθέριος)
Η δίκη των δικαστών (1974) .... Θεόδωρος Κολοκοτρώνης
Ο εφιάλτης (1978) .... Αντρέας Λαμπρινός
Κραυγή γυναικών (1978) .... Κρέων
Ο ήλιος του θανάτου [1978]]
Ελευθέριος Βενιζέλος: 1910-1927 (1980) .... Πέτρος
Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο (1980) .... Νικόλαος Πλαστήρας
Τα χρόνια της θύελλας (1984) ....
Ταξίδι στα Κύθηρα (1984) .... Σπύρος

Βιβλιογραφία

Μάνος Κατράκης. Στη ζωή, τη σκηνή και την οθόνη. (Βασίλης Γ. Μαρτσάκης, Μαρία Στ. Καραγεώργου, Αικατερίνη Δεμέστιχα) Εκδόσεις: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, 2004


Θεατρικές παραστάσεις στις οποίες έχει παίξει:




Τηλεοπτικές θεατρικές παραστάσεις στις οποίες έχει παίξει:



Ελληνικές τηλεοπτικές σειρές στις οποίες έχει παίξει:

Οι δίκαιοι 1974 ΥΕΝΕΔ


   ------------------------------------------------------------------------------------------------------


ΠΗΓΕΣ

el.wikipedia.org/wiki/Μάνος_Κατράκης

www.retrodb.gr/wiki/index.php/Μάνος_Κατράκης






         --------------------------------------------------------------------------------------------























   





























            -------------------------------------------------------------------------------------------------------

Δημοσίευση σχολίου