Παρασκευή, 31 Ιουλίου 2015

Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν - Александр Сергеевич Пушкин


Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν



Μνημείο του Αλεξάνδρου Πούσκιν στην Αιθιοπία. Πηγή: Alamy/Legion Media


Ένα από τα 190 μνημεία του Αλέξανδρου Πούσκιν που υπάρχουν σε όλο τον κόσμο βρίσκεται στην Αιθιοπία. Μπορεί να ακούγεται λίγο περίεργο, αλλά για όσους γνωρίζουν ότι η Αιθιοπία είναι πιθανώς η γενέτειρα των προγόνων του Πούσκιν, η παρουσία του μνημείου είναι τιμητική. Ο διάσημος άραβας υπηρέτης του Μεγάλου Πέτρου, Χάνιμπαλ, απήχθη από την Αιθιοπία όταν ήταν παιδί για να πουληθεί στα σκλαβοπάζαρα της Δύσης και κάποια στιγμή έφτασε στη Ρωσία. Όταν ο Χάνιμπαλ «αποκτήθηκε» από τον Μεγάλο Πέτρο βαφτίστηκε και αργότερα έγινε στρατηγός. Πιστεύεται λοιπόν ότι, ο πιο διάσημος Ρώσος ποιητής ήταν εγγονός του. Γι΄αυτόν ακριβώς το λόγο, το πρώτο και μοναδικό μνημείο του Πούσκιν στην Αφρική, τοποθετήθηκε στην πρωτεύουσα της Αιθιοπίας, Αντίς Αμπέμπα, το 2002. Στην τελετή των αποκαλυπτηρίων ακούστηκαν ποιήματα του Πούσκιν, μπροστά από το μνημείο πέρασε άγημα της αιθιοπικής στρατιωτικής φρουράς, και στον δρόμο όπου βρίσκεται το μνημείο δόθηκε το όνομα του Πούσκιν.

     ----------------------------------------------------------------------------------------------

Αλέξανδρος Πούσκιν : Οι τελευταίες ημέρες


Αλέξανδρος Πούσκιν -Μιχαήλ Λέρμοντοφ: Οι τελευταίες ημέρες δύο μεγάλων Ρώσων
Α. Ναούμοφ. Μονομαχία του Αλεξάντερ Πούσκιν και Ζορζ Νταντές. 1884


Για λόγους τιμής

Ένα χειμωνιάτικο απόγευμα, στα περίχωρα της Αγίας Πετρούπολης, κοντά στον ποταμό Τσερνάγια, δύο άνδρες στέκονται αντίκρυ δέκα βήματα απόσταση ο ένας από τον άλλο και σημαδεύονται με τα πιστόλια τους. Ο Ζ. Νταντές (George D' Anthes), Γάλλος εμιγκρές που υπηρετεί ως αξιωματικός στο ρωσικό στρατό, πυροβολεί πρώτος. Η σφαίρα τρυπάει το στομάχι του Αλέξανδρου Πούσκιν και ο ποιητής πέφτει αιμόφυρτος στο χιόνι. Οι μάρτυρες της μονομαχίας τον μεταφέρουν με έλκηθρο στο σπίτι του. Ένας από τους γιατρούς αποφαίνεται ότι ο Πούσκιν δεν θα ζήσει. «Τετέλεσται. Φεύγω. Δεν μπορώ να αναπνεύσω. Πνίγομαι», λέει στους φίλους του ο ποιητής και μετά από 48 ώρες αγωνίας, και φοβερών πόνων, στις 29 Ιανουαρίου 1837, ο Αλέξανδρος Πούσκιν κλείνει τα μάτια του για τελευταία φορά.

Ο μικρόσωμος άνδρας με τα σγουρά μαλλιά και το μπρούτζινο δέρμα (απόγονος σκλάβου από την Αβησσυνία, που βρέθηκε στην υπηρεσία του Μεγάλου Πέτρου) ο μεγάλος ποιητής της Ρωσίας, ο αποκληθείς «δόξα του έθνους» ήταν πάνω από όλα ελευθερόφρων: «Ποιόν θα υπηρετούμε- το λαό ή το κράτος; Ο ποιητής δεν νοιάζεται –οπότε ας τους να περιμένουν». Η περιφρόνηση που δείχνει προς την αριστοκρατία της εποχής και το ανυπότακτο πνεύμα τού στοίχισαν κάμποσες περιόδους εξορίας, πολλούς εχθρούς και μια κακή σχέση με τσάρο Νικόλαο Α', οποίος εκτός των άλλων ασκούσε και αυστηρή λογοκρισία στα έργα των συγγραφέων.

Ακούραστος Δον Ζουάν

Πέρα από ανήσυχη, περήφανη και εκρηκτική ιδιοσυγκρασία ο Πούσκιν ξεχωρίζει και ως ένας ακούραστος Δον Ζουάν. Ο γάμος του με την ρωσίδα καλλονή Νατάλια Γκοντσάροβα ανακουφίζει το περιβάλλον του. Επιτέλους, βλέπουν «το τρομερό παιδί» να κατασταλάζει! Αλλά η γυναίκα του είναι ένας ακαταμάχητος πειρασμός, ακόμα και για τον ίδιο τον Τσάρο. Κι αν ο Νικόλαος ο Α’ είναι ένας Ρομανόφ, ο Πούσκιν είναι ο κραταιός βασιλιάς της ...ζήλιας! Πασχίζει να κερδίσει χρήματα, ως συγγραφέας, για να μπορεί να αναλάβει τα έξοδα της οικογένειάς του και πάνω από όλα να πάρει τη Ναταλία μακριά από τα αρπακτικά βλέμματα των ευγενών. Για αυτόν ακριβώς το λόγο, εκδίδει το λογοτεχνικό περιοδικό «Ο σύγχρονος». Σύντομα όμως, απογοητεύεται καθώς τα έσοδα είναι λιγοστά.

Πνιγμένος στα χρέη μέχρι το λαιμό, είναι αναγκασμένος να αποδεχθεί απόφαση δικαστηρίου που τον υποχρεώνει να παραβρίσκεται στις χοροεσπερίδες του παλατιού μαζί με την πανέμορφη γυναίκα του. Εκείνη ακριβώς τη χρονική περίοδο, ο Πούσκιν παίρνει με το ταχυδρομείο ανώνυμο λίβελο, προσβλητικό για την τιμή της συζύγου του και του ίδιου του ποιητή. Ένοχος για την προσβολή θεωρείται ο Ζ. Νταντές, ένας λιμοκοντόρος που πολιορκεί τη σύζυγο του Πούσκιν, Νατάλια. Έτσι, η μοναδική επιλογή που απομένει στον ποιητή για να ξεπλύνει την προσβολή της τιμής του είναι να προσκαλέσει τον δράστη σε μονομαχία.

Η είδηση του θανάτου του Πούσκιν συγκλονίζει τη Ρωσία ενώ μέγα πλήθος κόσμου καταφθάνει στο σπίτι του, στην προκυμαία του ποταμού Μόικα. Φοβούμενος τον «θόρυβο» ο Νικόλαος Α’ διατάζει αστυνομική προστασία στην κατοικία του ποιητή, κι επιβάλει αυστηρό έλεγχο στον τύπο. Η κηδεία γίνεται σε διαφορετικό τόπο από τον αρχικά καθορισμένο και η σορός μεταφέρεται κρυφά μέσα στη νύχτα και ενταφιάζεται εσπευσμένα στο μοναστήρι Σβιατογκόρσκι, (σημερινό χωριό Πούσκινσκιε Γκόρι της περιοχής του Πσκοφ).

     -------------------------------------------------------------------------------------------

Αλεξάντρ Πούσκιν, ο εθνικός ποιητής της Ρωσίας




«Ο Πούσκιν ήταν για όλους τους ποιητές σαν μια ποιητική φλόγα που έπεσε απ’ τα ουράνια και από την οποία σαν κεράκια άναψαν άλλοι αυτοφυείς ποιητές. Γύρω του διαμορφώθηκε ολόκληρος αστερισμός» είπε ο διάσημος Ρώσος συγγραφέας Nikolai Gogol για τον Αλεξάντρ Πούσκιν, τον ποιητή ο οποίος μέσα στη σύντομη ζωή του δημιούργησε έργα που άλλαξαν δραματικά την πορεία της ρωσικής λογοτεχνίας.

Ο Aleksandr Sergeyevich Pushkin, γόνος παλαιότατης αριστοκρατικής οικογένειας, γεννήθηκε στη Μόσχα στις 26 Μαΐου του 1799. Από μικρός επέδειξε ισχυρή κλίση προς τη λογοτεχνία, πιάνοντας την πένα από παιδί, ενώ γνωρίζεται με σπουδαίες προσωπικότητες των τεχνών και των γραμμάτων στο σπίτι του, το οποίο αποτελεί εστία συγκέντρωσης προσωπικοτήτων της εποχής.

Είναι μόλις 15 ετών όταν δημοσιεύει το πρώτο του ποίημα, ενώ με την αποφοίτησή του από το Αυτοκρατορικό Λύκειο είναι ήδη ευρέως γνωστός για το ταλέντο του στους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής. Η πρόσφατη Γαλλική Επανάσταση εμπνέει το νεαρό Πούσκιν, ο οποίος προσηλώνεται στα φιλελεύθερα ιδεώδη και τον ουμανισμό.

Σε ηλικία 20 περίπου ετών γνωρίζει το έργο του Λόρδου Βύρωνα ενώ σταδιακά αναδεικνύεται ως ο εκπρόσωπος των ριζοσπαστικών λογοτεχνών, κάτι που προκαλεί τη σύγκρουσή του με την κυβέρνηση. Ως αποτέλεσμα, εξορίζεται από την πρωτεύουσα και βρίσκεται στον Καύκασο, την Κριμαία, την Καμένκα και το Τσισνάου, όπου έγινε μέλος της μασονικής στοάς αλλά και της ελληνικής Φιλικής Εταιρίας, με σκοπό την απελευθέρωση της χώρας από τον τουρκικό ζυγό.
Όταν ξέσπασε η επανάσταση, ο Πούσκιν κρατούσε ημερολόγιο με τα σημαντικότερα γεγονότα του ελληνικού αγώνα, ενώ συνέθεσε και αρκετά ποιήματα. Τα χρόνια αυτά γράφει τον «Αιχμάλωτο του Καυκάσου», ενώ στη συνέχεια μετά από νέα σύγκρουση με το τσαρικό καθεστώς, εξορίζεται στο κτήμα της μητέρας του, όπου αναγκάζεται να παραμείνει για δυο χρόνια.

Στα χρόνια αυτά της εξορίας έγραψε το δράμα «Μπόρις Γκουντούνοφ», το όποιο όμως δεν θα κατορθώσει να δημοσιεύσει πριν από το 1830, λόγω της λογοκρισίας την οποία υφίσταται ακόμα και μετά την χάρη που λαμβάνει από τον τσάρο Νικόλαο τον Α’. 
Το πρωτότυπο του δράματος ωστόσο, χωρίς λογοκριτικές επεμβάσεις δεν δημοσιεύθηκε πριν από το 2007.

Ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, θαυμαστής του «Γκουντούνοφ», έγραψε αργότερα: «Θα μπορούσαν να γραφούν ολόκληρα βιβλία πάνω στους χαρακτήρες του έργου αυτού, που ο Πούσκιν άντλησε από τη ρωσική γη, που πρώτος αυτός ανακάλυψε, λάξεψε και έθεσε μπροστά στα μάτια μας, για τώρα και για πάντα, μέσα στην αδιαφιλονίκητα σεμνή και μεγαλόπρεπη μαζί ψυχική ομορφιά τους».

Στις 18 Φλεβάρη 1831 παντρεύεται την διάσημη καλλονή της εποχής, Natalia Goncharova. Το 1833 δημοσιεύεται η έμμετρη του σύνθεσή του «Ευγένιος Ονέγκιν», έργο το οποίο αποδεικνύεται προφητικό αφού ο ποιητής θα έχει το ίδιο τέλος με αυτό του διάσημου ήρωά του. Ο κορυφαίος Ρώσος κριτικός της εποχής Vissarion Belinsky χαρακτηρίζει τον «Ευγένιο Ονέγκιν» «εγκυκλοπαίδεια της ρωσικής ζωής και καθρέφτη της εθνικής συνείδησης στην πρώτη της αφύπνιση». Ο ίδιος ο Πούσκιν αποκαλεί την αισθητική αντίληψή του που αποτυπώνεται στον «Ονέγκιν» ρομαντικό ρεαλισμό και τον εαυτό του «ποιητή της πραγματικότητας».

Στις 29 Γενάρη 1837, ο Πούσκιν τραυματίζεται θανάσιμα σε μονομαχία με τον Ζορζ ντ' Αντές και δυο μέρες αργότερα πεθαίνει, είδηση που προκαλεί μεγάλη συγκίνηση σε ολόκληρη τη χώρα. Ο ποιητής Mikhail Lermontov συνθέτει την ωδή «Ο θάνατος του ποιητή», η οποία, ειρωνικά, προφητεύει και τον δικό του θάνατο, επίσης σε μονομαχία.

Ο Αλεξάντρ Πούσκιν άφησε πίσω του περί τα 800 λυρικά και αφηγηματικά ποιήματα, πολιτικά κείμενα και δοκίμια, τα περισσότερα από τα οποία δημοσιεύθηκαν μετά θάνατον εξαιτίας της τσαρικής λογοκρισίας. Χαρακτηρίζεται ο θεμελιωτής της νέας ρωσικής λογοτεχνίας και τιμάται ως ο εθνικός ποιητής της Ρωσίας. «Άδειος, είν' όποιος προσπαθεί να γεμίσει από τον εαυτό του» Αλεξάντρ Πούσκιν


    -----------------------------------------------------------------------------------------

Ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός στα έργα του Αλ. Πούσκιν



Ο Αλέξανδρος Πούσκιν
Ο Αλέξανδρος Πούσκιν


Είναι αναγνωρισμένο, ότι o αρχαιοελληνικός πολιτισμός, οι επιτεύξεις των αρχαίων Ελλήνων προσέφεραν στην ανθρωπότητα ανεκτίμητη συμβολή στην ανάπτυξη της σημερινής κοινωνίας, ενώ η πολιτιστική κληρονομιά τους ανήκει σ' όλη την ανθρωπότητα. 

Ο Φρ. Ενγκελς γράφει, ότι τη θέση, που κατέχει ο ελληνικός λαός στην ανάπτυξη της ανθρωπότητας δεν μπορεί να τη διεκδικήσει κανένας άλλος λαός. 

Κι ο Κ. Μαρξ, σημειώνοντας τη σημασία του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και τη συμβολή των Ελλήνων, γράφει: «Οι Έλληνες πάντα θα παραμείνουν οι δάσκαλοί μας». Η αρχαία Ελλάδα ύστερα από αιώνες αποτελεί κλασικό πρότυπο. Πράγματι, η κληρονομιά του ανεπανάληπτου αρχαιοελληνικού πολιτισμού προσδιόρισε σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη του παγκόσμιου πολιτισμού.

Ο ένθερμος φιλέλληνας Αλέξανδρος Πούσκιν, που ακόμα από τα νεανικά του χρόνια άρχισε να μελετάει και να θαυμάζει τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, στα έργα του και ιδιαιτέρως σ' αυτά που είναι αφιερωμένα στην ελληνική υπόθεση της ελευθερίας και ανεξαρτησίας, χρησιμοποίησε, όπως είπαμε, αρχαιοελληνικές μορφές και θρύλους για να υμνήσει και να προβάλει τον αιματηρό και μακρόχρονο αγώνα του ελληνικού λαού. 

Επόμενο ήταν, για έναν ποιητή παγκόσμιας ακτινοβολίας, σαν τον Πούσκιν, ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός να έχει βαθιά επίδραση στο πνεύμα του. Ο Πούσκιν συνένωσε τις επιτυχίες της νέας εποχής με τις αξίες της αρχαιότητας. Ο μεγάλος αρχαιολάτρης φιλέλληνας ποιητής, που ήταν μελετητής και θαυμαστής της αρχαίας ελληνικής τέχνης και πολιτισμού, στην παιδική ηλικία του, με ζήλο και πάθος ενδιαφερόταν για την αρχαία ποίηση και πολύ διάβαζε έργα αρχαίων συγγραφέων. 

Ιδιαίτερα την προσοχή του επέσυραν δύο «ινδάλματα» του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, οι δύο θεοί - «δύο διαβολικές αναπαραστάσεις», ο Απόλλων, ο θεός προστάτης της μουσικής και της ποίησης και η Αφροδίτη, η θεά της ομορφιάς και του έρωτα.

 Έτσι, ο Πούσκιν αναπολεί την ομορφιά και τη λατρεία του ωραίου γενικά στο ελληνικό παρελθόν, χωρίς να ξεχάσει το δραματικό ελληνικό παρόν. Μνημονεύει τη ζωή του λαού σ' όλα τα φανερώματά της. Αυτό το εκφράζει ο φιλέλληνας ποιητής σε πολλά από τα έργα του. Ενδιαφέρθηκε για την απολύτρωση των συγχρόνων Ελλήνων από το βάρβαρο οθωμανικό ζυγό, αλλά και μελέτησε με πάθος την αρχαιοελληνική ποίηση και μυθολογία. 

Ο μεγάλος αρχαιολάτρης και φιλέλληνας Πούσκιν έβλεπε τον αγώνα της ανεξαρτησίας των Ελλήνων, τα επαναστατικά γεγονότα, μέσα από το πρίσμα της ελληνικής αρχαιότητας, καλούσε τα πνεύματα του παρελθόντος αρωγούς στον αγώνα τους και έβλεπε τους εξεγερμένους Έλληνες με τις αρχαίες ενδυμασίες. Έτσι, κατά τη χρονική περίοδο 1821 - 1823, ο Πούσκιν συμμεριζόταν τις ρομαντικές αυταπάτες σχετικά με το κίνημα των Φιλικών και εξέταζε τα επαναστατικά γεγονότα των Ελλήνων δια μέσου του πρίσματος της αρχαιότητας. Βέβαια, κατά την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, στη Ρωσία κυρίαρχη θέση κατείχε η αρχαιοελληνική λατρεία. 

Στην τσαρική Αυλή, το όλο περιβάλλον ήταν ελληνοπρεπές, όπως και τα θέματα συζητήσεων, ενώ η ελληνική γλώσσα ακουγόταν στις πόλεις της Ρωσίας, στα σχολεία και στα καταστήματα. Πολλές καινούριες πόλεις της χώρας, και ιδιαίτερα του Νότου, όπως Σεβαστούπολη, Οδησσός, Χερσόνα, Συμφερούπολη κι άλλες, είχαν ελληνικές ονομασίες. Το Τσάρσκογιε Σελό το στόλιζαν μια σειρά αρχαιοελληνικά μνημεία. Ενώ ο κυβερνήτης της Νότιας Ρωσίας, στρατηγός Γ. Ποτιόμκιν, άρχισε την οικοδόμηση της πόλης Αικατερινοσλάφ, κατά τα πρότυπα της Αθήνας. 

Βέβαια, η λατρεία στην αρχαία Ελλάδα εκ μέρους των κυβερνητικών κύκλων σε μεγάλο βαθμό εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της ρωσικής πολιτικής. Εκτός αυτού, είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι η παιδική βιβλιοθήκη του Μεγάλου Πέτρου συμπεριλάμβανε τη μυθιστορία για τον Μεγάλο Αλέξανδρο, που ο Πέτρος από μικρός είχε διαβάσει. Το βιβλίο αυτό, με εντολή του Πέτρου, μεταφράστηκε στα ρωσικά.

«Ο Πούσκιν και ο Πέστελ» (έργο του ζωγράφου Μπ. Ι. Λέμπεντεφ)
«Ο Πούσκιν και ο Πέστελ» (έργο του ζωγράφου Μπ. Ι. Λέμπεντεφ)


Μέχρι σήμερα στην ιστορική βιβλιογραφία αναφέρεται, ότι ο Πέτρος έδωσε εντολή να μεταφραστεί «Η ιστορία της Τροίας», όμως αυτό δεν ευσταθεί. Επίσης, ο Μεγάλος Πέτρος στο ουκάζ (διάταγμα) προς το ρωσικό λαό αναφέρει, ότι «Δεν έχομεν το δικαίωμα να αφήνωμεν τους απογόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Πλάτωνος, του Αριστοτέλους να εξακολουθούν να τήκωνται υπό το πέλμα μαύρης δουλείας». Και όταν ο ελληνιστής Ν. Γκνέτιτς μετέφρασε την Ιλιάδα του Ομήρου και έπη (τα δημοτικά τραγούδια των σημερινών Ελλήνων) στα ρωσικά, τα οποία εκδόθηκαν το 1830, ο λάτρης του αρχαιοελληνικού πολιτισμού Πούσκιν σε γράμμα του προς τον Ν. Γκνέτιτς γράφει: «Η προσπάθειά σας αποτελεί τον πρώτο κλασικό ευρωπαϊκό άθλο στην πατρίδα μας».

Η αισθητική θεωρία της αρχαιότητας (Αριστοτέλης), η ιστορία (Θουκυδίδης) και μυθολογία (Ησίοδος) του αρχαίου κόσμου, τα έργα του Αριστοφάνη, του Ομήρου, του Ευριπίδη κι άλλων ποιητών, με τη μορφή και τη θαυμαστή τεχνική της στιχουργίας, απορρόφησαν το ενδιαφέρον του Πούσκιν. Ο ποιητής εκτιμούσε την αρμονία της δομής των έργων των αρχαίων ποιητών. Το ενδιαφέρον αυτό του Πούσκιν για την αρχαία λογοτεχνία τον παρακολούθησε σε όλη τη ζωή του και τακτικά προσέφευγε σ' αυτά, όμως δε συγχωνεύτηκε με αυτήν. Η αρχαιοελληνική μυθολογία και ιστορία μπήκε στην ποίησή του ακόμα από τα φοιτητικά του χρόνια. Το Μάη του 1815 έγραψε το ποίημά του με τίτλο «Προς τον Πουστσίν», όπου εκφράζεται με θαυμασμό για τον πατέρα της Ιατρικής, τον μεγάλο Ιπποκράτη, και ιδιαίτερα για τον περίφημο «Ορκο του ιατρού», που συνδέθηκε με το όνομα του Ιπποκράτη. Επίσης, στον Ιπποκράτη ο ποιητής αναφέρεται και στο ποίημά του «Χαίρε, κούμποκ» (1816) και σ' άλλα. Το ίδιο έτος σ' ένα άλλο ποίημά του με τον τίτλο «Βοσπομινάνιε» (Ανάμνηση), το οποίο ξανά το αφιερώνει στο συμφοιτητή και φίλο του Π. Πουστσίν, γράφει μεταξύ άλλων για το θεό - προστάτη της βλάστησης, της αμπελουργίας και οινοπαραγωγής, το Διόνυσο. Μα ακόμα και το 1816, προτελευταίο έτος της φοίτησής του στο Λύκειο, σε ποίημά του αναφέρεται στους αρχαίους Έλληνες, όπως στον Περικλή και στη θεά της σοφίας, την Αθηνά.

Λίγο πριν την εξέγερση των Φιλικών


Ο Αλ. Πούσκιν και ο Κ. Σταμάτης. Από πίνακα του ζωγράφου Μπ. Λέμπεντεφ
Ο Αλ. Πούσκιν και ο Κ. Σταμάτης. Από πίνακα του ζωγράφου Μπ. Λέμπεντεφ


Ένα χρόνο πριν την έναρξη της εξέγερσης των Φιλικών στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, ο Πούσκιν έγραψε το έργο «Ρουσλάν και Λιουντμίλα» (1820), στο οποίο αναφέρεται στο μυθικό τραγουδιστή Ορφέα, ο οποίος με την ωραία μελωδική φωνή του γοήτευε θεούς και ανθρώπους και δάμαζε ακόμα και τα άγρια θηρία. Στο ίδιο αυτό έργο του αναφέρεται και στον ξακουστό γλύπτη της αρχαιότητας, τον Φειδία. Κατά τη χρονική περίοδο 1815 - 1817 ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός χρησιμοποιήθηκε στα έργα του Πούσκιν σε μεγάλη έκταση, όπως στα: «Προς τον Ντέλβιγκ» (1815), «Τεν Φονβιζίνα» (1815), «Σισκόβου» (1816) κι άλλα. Π.χ., στο ποίημά του «Τεν Φονβιζίνα», ο ποιητής αναφέρεται σε αρχαιοελληνικούς θεούς, επιστήμονες και καλλιτέχνες, όπως στον Απόλλωνα, στον Ερμή, στον Πλούτωνα, στην Ασπασία, στην Αφροδίτη, στον Δημοσθένη και σ' άλλους.

Κατά την περίοδο της εξέγερσης των Ελλήνων στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, όταν ο Πούσκιν ήταν εξόριστος στο Κισινιόφ και ήρθε σε άμεση επαφή με τα επαναστατικά γεγονότα, αφιέρωσε σ' αυτήν πολυάριθμα ποιήματά του, στα οποία εξαίρει το αρχαιοελληνικό ύφος και ήθος. Σ' αυτά τα ποιήματα, που ήταν γεμάτα από ηρωικές παραδόσεις και μύθους της αρχαίας Ελλάδας, είναι φανερή η χαρακτηριστική ρυθμική ιδιαιτερότητα της ποίησής του, κυρίως όταν μιλάει απευθείας για τον αγώνα της ανεξαρτησίας του λαού μας. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το ποίημά του «Ελληνίδα πιστή, μην κλαις». Αυτό το ποίημα δεν το είχε τελειώσει και βρέθηκε μόνον το πρόχειρο. Θέμα του είναι ο ηρωικός θάνατος Έλληνα αγωνιστή. Ο Πούσκιν ηρωποιεί επάξια τη μορφή του σκοτωμένου Έλληνα φιλικού και τον συγκρίνει με τον αρχαίο Αθηναίο τυραννοκτόνο Αριστογείτονα. Ο προσανατολισμός στο ηρωικό παρελθόν της Ελλάδας καθορίζει όλη την έκφραση του ποιήματος. Τον αγώνα των Ελλήνων για την απελευθέρωσή τους τον χαρακτηρίζει «ιερή μεγάλη υπόθεση» και «αιματηρό δρόμο τιμής». Ο ποιητής, ιδιαίτερα μετά την έναρξη της επανάστασης, παρουσιάζει τους νέους Έλληνες σαν ζωντανά ενθυμήματα των αρχαίων πολεμιστών.


«Εξεγέρσου, ω Ελλάδα, εξεγέρσου»

Εικόνα εμπνευσμένη από την ελληνική επανάσταση του 1821 (γκραβούρα του 19ου αι.)
 Εικόνα εμπνευσμένη από την ελληνική επανάσταση του 1821 (γκραβούρα του 19ου αι.)


Στο δεύτερο τόπο της εξορίας του, την Οδησσό, ο ποιητής συνεχίζει να υμνεί την αρχαία Ελλάδα και τον αγώνα της ανεξαρτησίας του ελληνικού λαού και γράφει ένα από τα βασικότερα έργα του, αφιερωμένο στην ελληνική επανάσταση του Εικοσιένα, με τον τίτλο «Εξεγέρσου, ω Ελλάδα, εξεγέρσου», το οποίο όταν ζούσε ο ποιητής δε δημοσιεύτηκε, λόγω του ότι δεν ήταν ικανοποιημένος από τη γραφή του. Στο ποίημα αυτό, η Ελλάδα προβάλλεται και πάλι διαμέσου των αρχαίων αναμνήσεων, σαν «χώρα ηρώων και θεών». Σ' αυτό το μικρό ποίημά του, ο Πούσκιν, σε δώδεκα στίχους, αναφέρεται σ' επτά ήρωες και θεούς της αρχαίας Ελλάδας και ιστορικούς τόπους (Περικλής, Τυρταίος, Αθηνά, Θησέας, Όλυμπος, Πίνδος και Θερμοπύλες). Σε άλλα έργα του αναφέρεται στον Παρνασσό και τον Ταΰγετο. Το ποίημα «Εξεγέρσου, ω Ελλάδα, εξεγέρσου» αποτελεί μια φλογερή προκήρυξη προς τους αγωνιζόμενους Έλληνες. Εδώ ευδιάκριτα φαίνεται, ότι ο ποιητής, χρησιμοποιώντας την αρχαιοελληνική μυθολογία, καλούσε τους υπόδουλους Ελληνες στον αγώνα της ανεξαρτησίας και δεν «ονειρευόταν μόνο τις περασμένες δόξες της Ελλάδας», όπως υποστηρίζει ο Δημήτρης Φαρσόλας.

Ο Πούσκιν στο γράμμα του, το Μάρτιο του 1821, προς το φίλο του Β. Νταβίντοβ γράφει: «...Όλες οι σκέψεις στρέφονται σ' ένα σκοπό, την ανεξαρτησία της αρχαίας πατρίδας... (της Ελλάδας)». Όπως ανέφερα προγενέστερα, κατά την περίοδο της παραμονής του Πούσκιν στην Οδησσό, αρχίζει η αρχαιολατρική κρίση κι αντίληψη του ποιητή για τους Έλληνες.

Σπάσε τα βάρβαρα δεσμά σου


Το χειρόγραφο του Αλ. Πούσκιν για το τρίτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος «Ευγένιος Ονέγκιν»
Το χειρόγραφο του Αλ. Πούσκιν για το τρίτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος «Ευγένιος Ονέγκιν»

Ο Πούσκιν, για να αποφύγει τη λογοκρισία, καταφεύγει στα έργα του σε υπαινιγμούς, με στόχο τη «συγκάλυψη» των νοημάτων τους, όπως το 1827, στο αλληγορικό ποίημά του «Αρίων», όπου χρησιμοποίησε τον αρχαιοελληνικό μύθο. Θέμα του είναι ο γνωστός θρύλος του αρχαίου Λέσβιου κιθαρωδού και τραγουδιστή Αρίωνα, που πρώτος δίδαξε το διθύραμβο και άνοιξε το δρόμο προς την τραγωδία και το δράμα. Κατά το θρύλο, ένα δελφίνι, μαγεμένο από την κιθάρα του Αρίωνα, έσωσε τον καλλιτέχνη από κακούργους ναύτες παίρνοντάς τον στη ράχη του, σ' ένα ταξίδι από τη Λέσβο προς την Κόρινθο. Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο ποίημα αυτό του Πούσκιν και το θρύλο βρίσκεται στο ότι στη θέση της εχθρότητας μεταξύ των ανθρώπων, ο Πούσκιν προέβαλε τη φιλία και την αγάπη μεταξύ των ανθρώπων. Έτσι, χρησιμοποιώντας την αλληγορία, ο Πούσκιν μπόρεσε να κάνει υπαινιγμό στο ρόλο του επαναστατικού κινήματος των φίλων και ομοϊδεατών, των Δεκεμβριστών.

Επίσης, ο φιλέλληνας ποιητής σ' ένα άλλο ποίημά του, το «Γοροντόκ» (Μικρούπολη), αναφέρεται στα ομηρικά έπη, την «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια». Ο Πούσκιν σ' ένα από τα βασικά έργα του, το «Ευγένιος Ονέγκιν», αναφέρεται σε ιστορικά πρόσωπα της αρχαίας Ελλάδας. Γι' αυτό το έργο του, ο ποιητής σε γράμμα του προς τον Π. Πλέντεφ, τον Οκτώβρη του 1824, αναφέρεται στον αρχαίο ελληνικό ανώτατο θεσμό απονομής δικαιοσύνης, τον Άρειο Πάγο, και ζητάει να συσταθεί κατά τα πρότυπα, μια τριμελής επιτροπή, ένα είδος Αρείου Πάγου, για να κρίνουν το έργο του «Ευγένιος Ονέγκιν». Επίσης, στο ποίημά του «Στυλώσου, ω Ελλάδα, στυλώσου» (1829), που αναφέραμε προηγούμενα, ο ποιητής σε δύο στίχους, σαλπίζει:

Χώρα ηρώων και θεών,
σπάσε τα βάρβαρα δεσμά σου...

Το ίδιο έτος, ο Πούσκιν γράφει το ποίημα «Ζαγάτκα» (Αίνιγμα), το οποίο μεταξύ άλλων αναφέρεται στον ποιητή Θεόκριτο, το θεμελιωτή των ειδυλλίων. Ενα χρόνο αργότερα (1830), σε άλλο ποίημά του γράφει για την Κυπρίδα (Αφροδίτη). Ο Πούσκιν στο έργο του αναφέρεται στις αρχαιοελληνικές αποικίες στην Ταυρίδα (Κριμαία), Παντικάπαιον (σημερινό Κερτς), Ζολοτόι Κουργάν (Χρυσός Τύμβος) κ.ά. Το 1830, ο ποιητής αφιερώνει ποίημά του στην Ιλιάδα, ενώ σ' άλλο έργο του αναφέρεται στο είδωλο των Δελφών.

Ο μεγάλος Ρώσος ποιητής και φιλέλληνας Αλ. Σ. Πούσκιν θαύμαζε τόσο την αρχαία Ελλάδα, που πολύ τσουχτερά κριτικάρει το ποίημα του ποιητή Β. Κιουχελμπέκερ με τον τίτλο «Ολυμπιακοί Αγώνες». Ο Πούσκιν στο έργο του «Ευγένιος Ονέγκιν» γράφει:

«...Πετώντας μέσ' τη σκόνη τ' αμαξιού,
σαν κληρονόμο, που τον είχε ο Δίας...»
και σε συνέχεια:
«...συχνά μπερδευόταν κι έκανε λάθος
με τους ανάπαιστους κι ιαμβικούς!
Όμηρο και Θεόκριτο μισούσε...»
Σ' άλλο μέρος αναφέρει:
«...Και Φαίδρα ή Κλεοπάτρα τις σφυρίζει...
Απ' τ' άσμα σας θα πληρωθούν οι χώροι,
και θα χαρώ τη ρώσα Τερψιχόρη...».
«...Σαν πούπουλο ανυψώνεται γοργά,
μ' αύρα που πνεν τα χείλη του Αιόλου...»
«...Τρεις ώρες δαπανούσε στον καθρέφτη
κι όταν πια τ' αποφάσιζε να βγει,
σαν Αφροδίτη πέταγε στη γη...»
Και τέλος γράφει:
«...πάνω στου Νέβα τα πανώρια μέρη,
που τα νερά - κρουστάλλι φωτεινό,
της Άρτεμης την όψη καθρεφτίζουν...».

Όλη αυτή η αναδρομή μας στο έργο του «Πούσκιν «Ευγένιος Ονέγκιν» αποδεικνύει, το πόσο εκτεταμένα αναφέρεται ο ποιητής στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.
Ένας Ρώσος ιστορικός, ο Ν. Σβίριν, σε άρθρο του με τον τίτλο «Ο Πούσκιν και η ελληνική εξέγερση», αναφέρει, ότι ο ποιητής την εξέγερση των Ελλήνων Φιλικών την περιγράφει με θρύλους και μύθους της αρχαίας Ελλάδας.

Σ' ένα άλλο ποίημά του, το «Μπρος στο πορτρέτο του Τσααντέφ» (1817 - 1820), ο Πούσκιν αναφέρεται στο διάσημο κρατικό παράγοντα του αθηναϊκού κράτους του χρυσού αιώνα, τον Περικλή και εξυμνεί την προσωπικότητα, τη γενναιοφροσύνη του Περικλή και τη δικαιοσύνη, που κυριαρχούσε στο αθηναϊκό κράτος. Η Αθηναϊκή Πολιτεία, όπως πιστεύει ο Ευριπίδης, αποτέλεσε το πραγματικό πνευματικό κέντρο του Ελληνισμού. Ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός μέσα από τα έργα του Πούσκιν βοήθησε την κοινή γνώμη της Ρωσίας περισσότερο να γνωρίσει την αρχαιοελληνική κουλτούρα, αλλά και να προβάλλει τον αγώνα της ανεξαρτησίας του ακαταμάχητου ελληνικού λαού.
Η περιληπτική αυτή αναδρομή μας στο τεράστιο ποιητικό έργο του Μεγάλου Ρώσου εθνικού ποιητή και φιλέλληνα Αλ. Πούσκιν αποδείχνει τη βαρύνουσα συμβολή του στον αγώνα της ελευθερίας και ανεξαρτησίας του λαού μας.

Κώστας ΑΥΓΗΤΙΔΗΣ
Καθηγητής ιστορίας - ερευνητής. Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών

   --------------------------------------------------------------------------------------------


Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν



AleksandrPushkin.jpg
Πορτραίτο του Αλέξανδρου Πούσκιν από τον Βασίλι Αντρέγιεβιτς Τροπίνιν


Ο Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν (Ρωσικά: Александр Сергеевич Пушкин, Μόσχα6 Ιουνίου 1799 – Αγία Πετρούπολη10 Φεβρουαρίου 1837), ήταν Ρώσος λογοτέχνης, ο μεγαλύτερος ποιητής της Ρωσίας που θεωρείται και ο δημιουργός της νεότερης ρωσικής λογοτεχνίας και γνωστός φιλέλληνας.




O μικρός Πούσκιν


Ζωή και έργο του Πούσκιν

Πρώτα χρόνια και εφηβεία

Ο Πούσκιν γεννήθηκε στη Μόσχα, από γονείς ευγενείς, τον Σεργκέι Λβόβιτς Πούσκιν και τη Ναντέζντα (Νάντια) Όσιποβνα Χάννιμπαλ, (Надежда Осиповна Ганнибал) οι οποίοι μόλις είχαν εγκατασταθεί στην πρωτεύουσα μετά την παραίτηση του πατέρα του, Σεργκέι, από τον τσαρικό στρατό και τη γέννηση της αδελφής του Όλγας λίγο καιρό νωρίτερα. Το 1805 γεννήθηκε και το τρίτο παιδί, ο Λεβ. Οι γονείς τους τα παραμελούσαν με τον πατέρα να διαθέτει πολύ λίγο χρόνο γι' αυτά και τη μητέρα να είναι πολύ ιδιότροπη στην έκφραση της αγάπης της.


Το 1811, σε ηλικία 12 ετών έφυγε από τη Μόσχα για την Αγία Πετρούπολη και μπήκε υπότροφος στο Λύκειο του Τσάρσκογιε Σελό, που μόλις είχε εγκαινιάσει τη λειτουργία του, ιδρυμένο από τον Αλέξανδρο Α΄. Το Λύκειο αποτέλεσε λίκνο ελεύθερων πνευμάτων και επαναστατών, με πολλούς νέους, τέκνα ευγενών, να ενστερνίζονται φιλελεύθερες ιδέες. Η ποίηση αποτελούσε μάθημα με μεγάλη σπουδαιότητα, με τους μισούς μαθητές να γράφουν ποιήματα. Ο Πούσκιν έκανε δύο εγκάρδιους φίλους εκεί, τον Βίλχελμ Κάρλοβιτς Κύχελμπέκερ, γερμανικής καταγωγής, ο οποίος διακρίθηκε μετέπειτα ως ποιητής και, αφού εισήλθε στον κύκλο των Δεκεμβριστών, έλαβε μέρος στην εξέγερση του Δεκεμβρίου του 1825 και τον Αντόν Αντόνοβιτς Ντέλβιγκ, τέκνο ευγενών, βαλτικής καταγωγής, ο οποίος επίσης διακρίθηκε ως ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας.
Το 1815 ο Πούσκιν έγραψε το ποίημα Ο ίσκιος του Φονβίζιν, όπου σατίριζε δριμύτατα τους αρχαΐζοντες (τους ομιλητές της σλαβονική γλώσσα|σλαβονική]], τα αρχαία σλαβικά), παίρνοντας σαφή θέση στο γλωσσικό πρόβλημα που γνώριζε όξυνση τότε. Το 1817 έγραψε την ωδή Η ελευθερία, όπου ενώνει τη φωνή του με τον Αλεξάντρ Νικολάγιεβιτς Ραντίτσεφ και τον Βασίλι Βασίλιεβιτς Καπνίστ κατά του δεσποτισμού. Αντίθετα από την επιθετικότητα του Ραντίτσεφ, απηύθυνε έκκληση στους άρχοντες για εγκαθίδρυση της συνταγματικής μοναρχίας, επικαλούμενος το Φυσικό Δίκαιο της ελευθερίας. Η ωδή αυτή διαβάστηκε από πολλούς, θεωρήθηκε όμως αντικαθεστωτική και δεν τυπώθηκε παρά μόνο στο εξωτερικό πολλά χρόνια μετά το θάνατό του.

Ο ποιητής από τον Πιοτρ Σοκόλοφ, το 1836, ένα χρόνο πριν τον τραγικό του θάνατο.


Από το Τσάρσκογιε-Σελό στη Μολδαβία

Οι νέοι που έβγαιναν από το Λύκειο του Τσάρσκογιε-Σελό διορίζονταν -συνήθως σύμφωνα με τις προτιμήσεις τους- είτε σε στρατιωτικά συντάγματα είτε στις κεντρικές πολιτικές υπηρεσίες. Οι περισσότεροι στη συνέχεια παραμελούσαν τα καθήκοντά τους και χαίρονταν τη ζωή, ύστερα από χρόνια στα θρανία. Ο Πούσκιν αποφοίτησε και διορίστηκε στο Υπουργείο των Εξωτερικών. Άρχισε να συχνάζει σε λογοτεχνικούς κύκλους και να ζει έντονα. Ο πρίγκιπας Πιοτρ Αντρέγεβιτς Βιάζεμσκι έγραφε τότε στον θείο τού ποιητή, Βασίλι Πούσκιν: Πρέπει να τον κλείσουμε σε κανένα φρενοκομείο. Τι διαβόλους έχει μέσα του! Όλη την κινητή και ακίνητη περιουσία μου δίνω, για να μπορώ να γράψω τέτοιους στίχους. Αυτό το λυσσασμένο ξεπεταρόνι θα μας καταφέρει όλους εμάς-εμάς και τους προγόνους μας.

Πολλά ποιήματα που έγραψε ο Πούσκιν στα χρόνια 1817-1820 συντίθενται από παιχνιδιάρικους στίχους, εκφράζοντας, άλλα από αυτά ήρεμα αισθήματα και άλλα ισχυρά πάθη, όπως το ποίημα Ο θρίαμβος του Βάκχου. Την ίδια περίοδο ο ποιητής έγραψε το πρώτο μεγάλο ποιητικό του έργο, ένα κωμικοηρωικό έπος τριών χιλιάδων στίχων, το Ρουσλάν και Λιουντμίλλα, ένα μεγάλο παραμύθι με θρυλικές περιπέτειες του ήρωα, που αναζητά την αγαπημένη του κι αγωνίζεται να τη σώσει από τις εχθρικές μαγικές δυνάμεις. Παράλληλα όμως συνέχισε την καυστική μέσω των γραπτών του κατά της κοινωνικής κατάστασης στην τσαρική Ρωσία και της έντονης δεσποτικής φύσης της, προκαλώντας τελικά την οργή του τσάρου Αλέξανδρου Α΄, ο οποίος αποφάσισε να τον στείλει εξόριστο στη Σιβηρία ή στον ακόμα πιο παγωμένο Βορρά, σε ένα μοναστήρι σε ένα νησί της Λευκής Θάλασσας.

Έσπευσαν πάντως να τον βοηθήσουν τρεις κορυφαίοι τότε εκπρόσωποι των ρωσικών γραμμάτων, ο λογοτέχνης και ιστορικός Νικολάι Μιχάιλοβιτς Καραμζίν, ο ποιητής Βασίλι Αντρέγεβιτς Ζουκόφσκι και ο Αλεξέι Νικολάγιεβιτς Ολένιν, πρόεδρος της Ακαδημίας Καλών Τεχνών, άντρας με εξαιρετική ευρυμάθεια. Ενεργοποίησαν υψηλές γνωριμίες τους και με τη συνδρομή και της τσαρίνας κινητοποιήθηκαν για να τον σώσουν από την οργή του τσάρου. Την πλάστιγγα όμως οριστικά υπέρ του έκρινε ο Ιωάννης Καποδίστριας, άμεσος προϊστάμενος του Πούσκιν στο Υπουργείο Εξωτερικών, αφού πρώτα τού υποσχέθηκε ο Πούσκιν να μείνει μακριά από την πολιτική για ένα χρόνο. Μετά την υπόσχεση αυτή ο Καποδίστριας απέσπασε την έγκριση του τσάρου για μετάθεση του αντιδραστικού Πούσκιν στη Νότια Ρωσία.


Η αυλή του Αυτοκρατορικού Λυκείου του Τσάρκογιε Σελό, τόπος που θυμόταν με μεγάλη νοσταλγία ο ποιητής


Από τη Μολδαβία στον Δεκέμβρη του 1825



Πορτραίτο του ποιητή από τον Ορέστ Κιπρένσκι το 1827


Στο τότε ρωσικό Κισινιόφ, την πρωτεύουσα σήμερα της Μολδαβίας (Κισινάου στα ρουμανικά), στη Βεσσαραβία της νότιας Ρωσίας όπου μετατέθηκε, ο Πούσκιν τέθηκε υπό την επίβλεψη του στρατηγού Ιβάν Νίκιτιτς Ίνζοφ, ανθρώπου γενναίου και καλλιεργημένου, διακεκριμένο πολεμιστή των ναπολεόντειων πολέμων, έπειτα από επιθυμία του Καποδίστρια, ο οποίος με επιστολή του στον στρατηγό τού ζητάει να δείξει φροντίδα στον νεαρό ποιητή, συμπληρώνοντας: Δεν υπάρχει ακρότητα στην οποία να μην υπέπεσε ο ατυχής αυτός νέος, όπως δεν υπάρχει και τελειότητα που δεν θα μπορούσε να επιτύχει με την υψηλή ποιότητα των χαρισμάτων του.

Στο Κισινιόφ, το 1821, ο Πούσκιν ήρθε πιο κοντά στην υπόθεση της προσπάθειας των Ελλήνων για ανεξαρτησία, πιστεύοντας ακράδαντα ότι η Ελλάδα θα θριάμβευε και εκθειάζοντας την ανδρεία του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Ο ενθουσιασμός του όμως δεν κράτησε πολύ. Απογοητεύτηκε με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη αποδίδοντάς του ανικανότητα στον ηγετικό ρόλο που είχε αναλάβει. Η εκτίμηση αυτή του ποιητή βασίστηκε σε εσφαλμένες και ανεπαρκείς πληροφορίες. Θεωρούσε ακόμα γενναίο τον Υψηλάντη, δυσφόρησε όμως που μετά την άτυχη μάχη στο Δραγατσάνι (7 Ιουνίου 1821), ο Υψηλάντης κατέφυγε στην Αυστρία.

Η απογοήτευση του Πούσκιν από την αναβλητικότητα, τη διχόνοια και την αδιαφορία πολλών Ελλήνων για την εθνική υπόθεση, τον εξοργίζει και στηλιτεύει αγανακτισμένος τους Έλληνες ως έναν άθλιο λαό λήσταρχων και μπακάληδων, σπεύδοντας όμως μετανιωμένος και έχοντας πικράνει κάποιους φίλους του, να δηλώσει ότι η καρδιά του δεν θα μπορούσε να νιώσει εχθρότητα στις ευγενικές προσπάθειες ενός αναγεννημένου λαού.

Την ίδια εποχή, έγραψε μια από τις καλύτερες μπαλάντες του, Το τραγούδι του σοφού Ολέγκ, βασισμένο σε σκανδιναβικό και ρωσικό μύθο. Στη μπαλάντα αυτή στρέφεται στους καιρούς του Ολέγκ και του Ίγκορ, πρώτων ηγεμόνων του Κιέβου (μετά το Νόβγκοροντ, δεύτερη πρωτεύουσα των Ρως). Η μπαλάντα ακολουθούσε το καλλιτεχνικό ρεύμα του Ρομαντισμού και μιλούσε για την αξία της συντροφικότητας, τους φίλους που αφήσαμε πίσω, την αλαζονεία, την τιμή, τις αρχέγονες ιδέες της συλλογικότητας που προδώσαμε και τη νέμεση. Είναι ποίημα σαφώς επηρεασμένο από το έργο του λόρδου Μπάιρον).

Ως τα τέλη του 1822 έγραψε τα ποιήματα Ο αιχμάλωτος του Καυκάσου, Οι αδελφοί λήσταρχοι (δεν το ολοκλήρωσε), Η πηγή του Μπαχτσε-σαράι. Είχε κάνει τότε και αρκετά ταξίδια, στο Κίεβο, στο Αικατερίνοσλαβ (σημερινό Ντνιπροπετρόφσκ στην ανατολική Ουκρανία) και ένα μεγάλο ταξίδι στον Καύκασο. Χαρακτηριστικό θέμα των ποιημάτων Ο αιχμάλωτος του Καυκάσου και τηςΠηγής του Μπαχτσε-σαράι είναι ο ανεκπλήρωτος έρωτας. Από τα γράμματα του ποιητή διαφαίνεται πως το ποίημα Η πηγή του Μπαχτσε-σαράι είναι στενά δεμένο με ένα δυνατό προσωπικό αίσθημα, τον ένα από τους δύο πιο αγνούς έρωτες της ζωής του Πούσκιν, έρωτα που εκφράζει με το φλογισμένο στόμα του χάνου (ηγεμόνα στους ταταρικούς λαούς) Γιρέι. Οι μελετητές του δεν είναι σύμφωνοι ως προς το όνομα της κοπέλας που αγαπούσε. Πιο πιθανό είναι αυτή να ήταν η Σοφία Ποτόσκαγια, συνομήλική του, κόρη Πολωνορώσου στρατηγού και Ελληνίδας Κωνσταντινουπολίτισσας, την οποία αγαπούσε από μικρός, από τα χρόνια της Αγίας Πετρούπολης. Η Σοφία τού είχε διηγηθεί την περιπέτεια της γιαγιάς της, που ο χάνος της Κριμαίας την είχε πάρει αιχμάλωτη στο Μπαχτσέ-σαράι (ή Μπαχτσισαράι-Παλάτι των Κήπων-πρωτεύουσα του Χανάτου της Κριμαίας).

Δεκέμβρης 1825


H Εξέγερση του Δεκέμβρη, πίνακας του Βασίλι Φιοντόροβιτς Τιμμ


Τον Δεκέμβριο του 1825 σημειώθηκε στην Αγία Πετρούπολη και τη Μόσχα εξέγερση κατά του τσάρου, εξέγερση με διαφορετικό αίτημα στις δυο πόλεις. Στη μεν Αγία Πετρούπολη το αίτημα ήταν η παροχή Συντάγματος, στη δε Μόσχα η εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας. Κοινό όμως αίτημα και των δυο κινημάτων ήταν η απελευθέρωση των χωρικών από τη δουλοπαροικία και του λαού από το δεσποτισμό. Η εξέγερση απέτυχε υπό το βάρος των κανονιών και ακολούθησαν τα μαρτύρια των Δεκεμβριστών. Ξεκίνησαν ανακρίσεις με συμμετοχή και του ίδιου του αυτοκράτορα, Νικολάου Α' στην ανακριτική επιτροπή. Καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν δια απαγχονισμού οι θεωρούμενοι ως πρωταίτιοι, οι Πιοτρ Γκριγκόρεβιτς ΚακόφσκιΣεργκέι Ιβάνοβιτς Μουράβιοφ-ΑποστόλΜιχαήλ Παύλοβιτς Μπεστούσεφ-Ριουμίν, ο ποιητής Κοντράτι Φιοντόροβιτς Ρυλέγιεφ και ο συνταγματάρχης και ιδεολογικό μυαλό του κινήματος Πάβελ Ιβάνοβιτς Πέστελ, βετεράνος των πολέμων 1812-1813. Όλοι τους, με εξαίρεση τον πρώτο, ήταν πολύ καλοί φίλοι του Πούσκιν. Πολλοί άλλοι εξορίστηκαν σε καταναγκαστικά έργα στα βάθη της Σιβηρίας και πέθαναν από τις κακουχίες ή επέστρεψαν στα σπίτια τους μετά από πολλά χρόνια. Πολλοί από τους Δεκεμβριστές που μαρτύρησαν στους τόπους εξορίας ήταν από το Λύκειο του Τσάρσκογιε-Σελό παλιοί συμμαθητές του ποιητή. Πολλοί από αυτούς που τούς ανέκριναν ήταν συμμαθητές τους από το ίδιο Λύκειο.


Ο Τσάρος Νικόλαος Α'

Ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός στα έργα του Αλ. Πούσκιν

Ο Πούσκιν έγινε κι αυτός στόχος των ανακριτικών Αρχών. Ο τσάρος όμως Νικόλαος Ά, σκέφθηκε ότι η σύλληψη του πιο φημισμένου ποιητή της Ρωσίας θα έβλαπτε το θρόνο του, ιδίως μάλιστα από τη στιγμή που δεν υπήρχαν στοιχεία ούτε καν ηθικής συνέργειάς του στο κίνημα των Δεκεμβριστών. Παράλληλα, ο καλός φίλος του Πούσκιν, Ζουκόφσκι, παρέδωσε επιστολή του ποιητή στον τσάρο στην οποία επικαλείται τη μεγαλοψυχία του αυτοκράτορα και υπόσχεται ότι δεν θα εκδηλώσει από εδώ και πέρα γνώμες αντίθετες προς την καθιερωμένη τάξη. Ο συμβιβασμός δεν τον απήλλαξε όμως αμέσως, ούτε και αργότερα, από δύσκολες ώρες. Ως τις αρχές Σεπτεμβρίου του 1826 βρισκόταν υπό την επιτήρηση των τοπικών Αρχών, στο Μιχαηλόφσκογιε, παραθεριστικό μέρος της οικογένειάς του στην Περιφέρεια του Πσκοφ.

Μετά την εξορία

Μετά την επιστροφή του από την εξορία, ο Πούσκιν πέρασε δύσκολες μέρες στην Μόσχα. Η λογοκρισία των έργων του –την οποία σύμφωνα με την υπόσχεσή του ασκούσε προσωπικά ο τσάρος- ήταν πολύ πιεστική και η παρακολούθηση της αστυνομίας πολύ στενή. Επί πλέον οι κριτικοί αντιμετώπισαν τα έργα του αυτής της περιόδου δυσμενώς και, το χειρότερο, πολλοί ομοϊδεάτες του τον κατηγόρησαν ως αποστάτη . Παρά ταύτα εκείνη την εποχή έγραψε τις λεγόμενες «μικρές τραγωδίες» του (Μότσαρτ και Σαλιέρι, Ο πέτρινος επισκέπτηςκ.α.), πεζογραφήματα, ποιήματα και άρθρα.

Παράλληλα από το 1826 μέχρι το 1831 ο Πούσκιν ζούσε μιαν άσωτη ζωή στη Μόσχα. Το 1831 παντρεύτηκε την Ναταλία Νικολάγεβνα Γκοντσάροβα ύστερα από μια περιπετειώδη σχέση. Εγκαταστάθηκε στην Αγία Πετρούπολη, διορίστηκε και πάλι σε κρατική θέση και το 1834 πήρε το αυλικό αξίωμα του Kammerjunker. Του ανατέθηκε να γράψει μιαν ιστορία του Μεγάλου Πέτρου τον οποίο θαύμαζε, αλλά αυτός έγραψε την Ιστορία [της εξέγερσης] του Πουγκατσόφ, ένα μυθιστόρημα με συναφές θέμα (Η κόρη του λοχαγού), το ημιτελές μυθιστόρημα Ντουμπρόβσκι και άλλα ελάσσονα έργα, που έμειναν επίσης ημιτελή.

Το τέλος

Ο Ζωρζ ντ’ Αντές (Georges d'Anthès) ήταν Γάλλος εμιγκρέ, αξιωματικός της φρουράς στην Αγία Πετρούπολη. Γνωρίστηκε με το ζεύγος Πούσκιν και φλέρταρε αρκετά φανερά την Ναταλία. Ο Πούσκιν απείλησε τον ντ’ Αντές και τότε ο τελευταίος παντρεύτηκε την αδελφή της Ναταλίας, Εκατερίνα Γκοντσάροβα. Οι φήμες όμως και τα ανώνυμα γράμματα δεν σταματούσαν, με συνέπεια να γράψει ο ποιητής ένα προσβλητικό γράμμα στον θετό πατέρα του ντ’ Αντές, τον Ολλανδό επιτετραμμένο βαρώνο Heeckeren.

Η μονομαχία που ακολούθησε ήταν η τελευταία από τις πολυάριθμες του Πούσκιν. Τραυματίστηκε στο στομάχι και σε δύο μέρες πέθανε.

Αποτίμηση

Ο Νικολάι Γκόγκολ έγραψε για τον Πούσκιν: Ο Πούσκιν ήταν για όλους τους ποιητές σαν μια ποιητική φλόγα που έπεσε απ’ τα ουράνια και από την οποία σαν κεράκια άναψαν άλλοι αυτοφυείς ποιητές. Γύρω του διαμορφώθηκε ολόκληρος αστερισμός. O Μαξίμ Γκόρκι είπε για αυτόν: Για μας τους Ρώσους ο Πούσκιν είναι η αρχή κάθε αρχής.

Έργα

Λυρική ποίηση

Αναμνήσεις από το Τσάρσκογιε Σελό, 1814
Ωδή στην ελευθερία, 1817
4 εκδόσεις λυρικής ποίησης εν ζωή : 1829, 1829, 1832, 1835
Αφηγηματική ποίηση
Ρουσλάν και Λουντμίλα, 1820
Ο αιχμάλωτος του Καυκάσου, 1820-1
Γαβριηλιάδα, 1821
Οι αδελφοί ληστές, 1821-2
Η κρήνη του Μπαχτσίσαράι, 1823
Τσιγγάνοι, 1824
Κόμης Νουλίν, 1825
Πολτάβα, 1829
Το μικρό σπίτι στην Κολομνά, 1830
Άντζελο, 1833
Ο μπρούτζινος ιππέας, 1833
Ευγένιος Ονέγκιν, 1825-32, έμμετρο μυθιστόρημα
Δραματική ποίηση
Μπόρις Γκοντουνόφ, 1825
Μικρές τραγωδίες, 1830
Ο πέτρινος επισκέπτης
Μότσαρτ και Σαλιέρι
Ο φιλάργυρος ιππότης
Γιορτή στα χρόνια της πανούκλας
Έμμετρα παραμύθια
Η ιστορία του ιερέα και του υποτακτικού του Μπάλντα, 1830
Η ιστορία του Τσαρ Σαλτάν, 1831
Η ιστορία του ψαρά και του ψαριού, 1833
Η ιστορία της νεκρής πριγκίπισσας, 1833
Η ιστορία του χρυσού πετεινού, 1834

Πεζογραφία

Ο αράπης του Μεγάλου Πέτρου, ημιτελές μυθιστόρημα, 1828
Οι ιστορίες του μακαρίτη Ιβάν Πέτροβιτς Μπελκίν, διηγήματα 1831
Ντάμα Πίκα, διήγημα, 1834
Κιρτζαλί, διήγημα, 1834
Ιστορία του Πουγκατσέφ, ιστορία, 1834
Η κόρη του λοχαγού, μυθιστόρημα, 1836
Ταξίδι στο Ερζερούμ, ταξιδιωτικό, 1836
Ροσλάβλεφ, ημιτελές μυθιστόρημα, 1836
Ντουμπρόφσκι, ημιτελές μυθιστόρημα, 1841

Ελληνικές μεταφράσεις

Πολτάβα κ.α. ποιήματα : Λουκάς Καστανάκης ("Γνώση")
Ευγένιος Ονέγκιν : Εκδόσεις Καστανιώτη 
Μπόρις Γκοντουνόφ : Γ.Ξυδάς ("Σύγχρονη Εποχή")
Ντάμα Πίκα, Εκδόσεις Πατάκη
Κιρτζαλί : Σ. Παπαχρήστου ("Κοροντζή")
Η κόρη του λοχαγού : Στ. Ευαγγελίου ("Κοροντζή")
Ντουμπρόφσκι : Σ. Παπαχρήστου ("Κοροντζή")
Ταξίδι στο Ερζερούμ, εκδόσεις ΡΟΕΣ
Ο Πούσκιν και η Ελληνική Επανάσταση (1821-1829), εκδ. Φιλίστωρ 
O Εργολάβος κηδειών σε μτφρ. Ελένης Αστερίου, εκδ. ΚΡΙΤΙΚΗ

Έργα του Πούσκιν στο λυρικό θέατρο

Ρουσλάν και Λουντμίλα : Μιχαήλ Γκλίνκα, 1842
Ρουσάλκα: Αλεξάντρ Νταργκομίζκι, 1856
Ο πέτρινος επισκέπτης : Αλεξάντρ Νταργκομίζκι, 1872
Μπόρις Γκοντουνόφ : Μοντέστ Μουσόργκσκυ, 1874
Ευγένιος Ονέγκιν : Τσαϊκόφσκι, 1879
Πολτάβα (Μαζέππα) : Τσαϊκόφσκι, 1884
Ντάμα Πίκα : Τσαϊκόφσκι, 1890
Τσιγγάνοι (Αλέκο) : Σεργκέι Ραχμάνινοφ, 1892
Ο φιλάργυρος ιππότης : Σεργκέι Ραχμάνινοφ, 1906
Ντουμπρόφσκι : Έντουαρντ Ναπράβνικ, 1895
Μότσαρτ και Σαλιέρι : Νικολάι Ρίμσκυ-Κόρσακοφ, 1898
Η ιστορία του Τσαρ Σαλτάν : Νικολάι Ρίμσκυ-Κόρσακοφ, 1900
Η ιστορία του χρυσού πετεινού : Νικολάι Ρίμσκυ-Κόρσακοφ, 1909
Ο αιχμάλωτος του Καυκάσου : Σεζάρ Κούι, 1883
Γιορτή στα χρόνια της πανούκλας : Σεζάρ Κούι, 1901
Η κόρη του λοχαγού : Σεζάρ Κούι, 1911

ΠΗΓΕΣ




tvxs.gr/news/σαν.../αλεξάντρ-πούσκιν-ο-εθνικός-ποιητής-της-ρωσίας







el.wikipedia.org/wiki/Αλεξάντρ_Σεργκέγεβιτς_Πούσκιν






Δημοσίευση σχολίου