Παρασκευή, 3 Απριλίου 2015

KEEP CALM AND LOVE SCIENCE !







Ο ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ κοντά στις επιστήμες !

Μία ακόμα θεματική ενότητα έρχεται κοντά στους φίλους και φίλες της σελίδας !

Όπως πάντα με εξαιρετικά προσεγμένες και πλούσιες σε περιεχόμενο αναρτήσεις.

Η στήλη θα εμπλουτίζεται συνεχώς και θα αναδημοσιεύεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

Τα σχόλια εκ μέρους των μελών της σελίδας για λάθη, παραλείψεις ή προσθήκες πέρα από ευπρόσδεκτα είναι και απαραίτητα.

ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ

-------------------------------------------------------------------------------------------------------


ΑΠΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΗ



«Επιτακτική η εποίκηση του Αρη» λέει η NASA


ΑΠΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΗ

H αποίκηση του Αρη είναι η μόνη λύση για τη διάσωση του ανθρώπου σύμφωνα με τον διοικητή της NASA

Λονδίνο 

Ενδιαφέρουσες αλλά και αρκετά αμφιλεγόμενες δηλώσεις έκανε ο διοικητής της NASA. Μιλώντας σε εκδήλωση της Βασιλικής Αεροναυτικής Εταιρείας της Βρετανίας ο Τσαρλς Μπόλντεν είπε ότι «πρέπει να κατανοήσουμε ότι οι κλιματικές αλλαγές συμβαίνουν, είναι μια πραγματικότητα» και ότι «η εποίκηση του Άρη είναι επιτακτική για την διάσωση του ανθρώπινου είδους». Οι απόψεις αυτές όμως προκάλεσαν αντιδράσεις ενώ παράλληλα μια νέα μελέτη για τις συνθήκες διαβίωσης στον Άρη δείχνει ότι ο δρόμος για την αποίκηση είναι ακόμη μακρύς και γεμάτος εμπόδια που πρέπει να υπερπηδήσουν οι επιστήμονες.

Οι βάσεις

Η παρουσία του ανθρώπου στον Αρη είναι αναμφισβήτητα άκρως σημαντικό γεγονός για διαφόρους λόγους. Όμως η αιτίαση με την οποία συνοδεύει ο διοικητής της NASA την ανάγκη μετακόμισης του ανθρώπου στον Άρη είναι προβληματική στη βάση της. Αυτό γιατί ο Κόκκινος Πλανήτης έχει ακραίες και εξαιρετικά αφιλόξενες όχι μόνο για τον άνθρωπο αλλά γενικά για τη ζωή συνθήκες.
Δεν πρόκειται δηλαδή για ένα «παράδεισο» που περιμένει να μας υποδεχτεί όταν η Γη γίνει αφιλόξενη για τον άνθρωπο. Η εποίκηση στον Άρη προϋποθέτει την ύπαρξη βάσεων μέσα στις οποίες θα διαβιώνει ο άνθρωπος. Έτσι λοιπόν θεωρητικά αν οι ατμοσφαιρικές και κλιματικές συνθήκες στη Γη γίνουν δύσκολες για τον άνθρωπο δεν θα είναι απαραίτητο να μετακομίσει στον Άρη για να ζήσει εκεί σε κάποιες βάσεις αφού θα μπορεί να το κάνει σε βάσεις που θα δημιουργηθούν εντός του (αφιλόξενου) πλανήτη μας.

Ούτε 70 μέρες

Προς επιβεβαίωση των παραπάνω αναφορών έρχεται μια νέα μελέτη που πραγματοποίησαν πέντε φοιτητές αεροναυπηγικής ΜΙΤ. Οι φοιτητές ανέλυσαν τα δεδομένα του σχεδίου της ολλανδικής εταιρείας Mars One που οργανώνει ένα ταξίδι εγκατάστασης αποίκων στον Αρη και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι αν όλα πάνε καλά και οι επίδοξοι άποικοι φτάσουν στον Κόκκινο Πλανήτη δεν θα καταφέρουν να επιβιώσουν περισσότερες από 68 μέρες.

Στόχος της Mars One είναι να στείλει μέσα στην επόμενη δεκαετία τουλάχιστον τέσσερις ανθρώπους στον Άρη οι οποίοι δεν θα επιστρέψουν ποτέ στη Γη. Στην 35σέλιδη μελέτη τους οι πέντε φοιτητές αναφέρουν ότι «ο πρώτος θάνατος θα σημειωθεί περίπου έπειτα από 68 ημέρες, από ασφυξία». Οι φοιτητές με γραφήματα και μαθηματικούς τύπους αναφέρονται στις διαθέσιμες ποσότητες οξυγόνου και τροφίμων αλλά και τα τεχνολογικά μέσα που θα διαθέτουν οι πρωτοπόροι.
Τα φυτά που θα έχουν μαζί τους οι εθελοντές θα παράγουν υπερβολικά πολύ οξυγόνο και ακόμη δεν έχει αναπτυχθεί η τεχνολογία που θα επιτρέπει την "εξισορρόπηση" της ατμόσφαιρας, σημειώνεται στη μελέτη.

Η εξάρτηση

Επιπροσθέτως, οι άποικοι θα εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από τις αποστολές ανταλλακτικών ενώ το κόστος, που εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 4,5 δισεκατομμύρια δολάρια, θα αυξάνεται διαρκώς αφού η εταιρεία υπολογίζει να στείλει και άλλους εθελοντές στο μέλλον.
Ο συνιδρυτής και γενικός διευθυντής της Mars One, ο Ολλανδός Μπας Λάνσντορπ, αντέδρασε αμφισβητώντας τα συμπεράσματα της μελέτης, υποστηρίζοντας ότι οι φοιτητές χρησιμοποίησαν «ανεπαρκή δεδομένα». Παραδέχτηκε όμως ότι το ζήτημα των ανταλλακτικών είναι όντως ένα πρόβλημα. «Έχουν δίκιο, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να τα διατηρήσουμε όλα σε λειτουργική κατάσταση», τόνισε. Περισσότεροι από 200.000 άνθρωποι από 140 χώρες έχουν δηλώσει εθελοντές για τον Άρη, παρά τις πολλές επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί για το σχέδιο αυτό.





-Μα τι άνθρωπος είσαι ‘συ ,επιτέλους;
-Απ’ τον Άρη…

    Η αστρονομία είναι ο κλάδος της Φυσικής που αναμένεται να γνωρίσει την μεγαλύτερη ανάπτυξη στα χρόνια που έρχονται. Ίσως γιατί τώρα αρχίζουν να γίνονται τεχνολογικά εκμεταλλεύσιμες οι θεωρίες που αναπτύχθηκαν τον προηγούμενο αιώνα. Μαζί θα αναπτυχθούν και άλλες ,εφαρμογές, κυρίως της διαστημικής. Απώτερος σκοπός η κατάκτηση του διαστήματος. Ήδη ο Μπους ανήγγειλε ότι μέχρι το 2020 θα έχει γίνει επανδρωμένη αποστολή στη Σελήνη, σε μία στρατηγική προοπτική πεντηκονταετίας, με στόχο την αποίκηση του Άρη και απώτερο σκοπό την εκμετάλλευση των αστεροειδών που βρίσκονται πέρα από αυτόν . Βέβαια αυτή η στροφή ,των τελευταίων ετών, των αμερικάνικων κυβερνήσεων, ,προς το διάστημα, δεν έχει να κάνει μόνο με την κατάκτηση του διαστήματος αλλά και τον καλύτερο έλεγχο της Γης, από ουράνια μέσα(βλέπε πόλεμος των άστρων κλπ) και έχει φυσικά παρενέργειες. Στα πλαίσια της στρατηγικής αυτής και της εξεύρεσης πόρων ,οι Η.Π.Α. θα αποτραβηχτούν από οποιαδήποτε κοινή ανθρώπινη προσπάθεια εξερεύνησης του διαστήματος, εξέλιξη σίγουρα αρνητική. Εκτός ίσως από το ότι μπορεί να σταματήσουν να ασχολούνται με τα της Γης…Τέλος πάντων, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι ότι το όνειρο της αποίκησης του Άρη δεν μοιάζει πλέον να είναι θερινής νυχτός, ούτε και επιστημονικής φαντασίας. Παραμένει όμως όνειρο, προς το παρόν.

    Όσο αφορά την αποίκηση του Άρη ,το πιο εύλογο ερώτημα είναι ,γιατί αυτόν; Χάθηκαν οι πλανήτες; Δεν μπορούμε να πάμε κάπου αλλού; Μπορούμε αλλά μόνο με το μυαλό, είναι η απάντηση. Ήδη από το 1976 έχουν γίνει αποστολές μηχανημάτων στον πλανήτη αυτόν και τον τελευταίο καιρό πληθαίνουν συνεχώς. Είναι ο κοντινότερος πλανήτης της Γη(όχι δεν είναι η Σελήνη, η Σελήνη είναι δορυφόρος), απέχει γύρω στα 80 εκατ. km και σε σχέση με τους άλλους πλανήτες του ηλιακού συστήματος ο περισσότερο φιλόξενος. Πιθανότατα στον παρελθόν να είχε θάλασσες, ποτάμια ,νησιά και λίμνες, όπως μαρτυρά η γεωλογία του. Η ύπαρξη υγρασίας στην ατμόσφαιρά του (το 1/1000 σε σύγκριση με την υγρασία στην ατμόσφαιρα της Γης), αφήνει υπονοούμενα και προϋποθέσεις ,για την δημιουργία νεφών και υπάρχει και νερό σε μορφή πάγου. Εντάξει, μπορεί τώρα να φαίνεται έρημος και άγονος , αλλά πριν 3,7 δις. χρόνια ,ήταν ζεστός και υγρός. Η Αριανή μέρα είναι μεγαλύτερη από την Γήινη κατά 37 λεπτά, ενώ το έτος κατά 331 μέρες( είναι κοντά στις 687 μέρες). Η ατμόσφαιρά του αποτελείται κυρίως από διοξείδιο του άνθρακα  και κάτι ψιλά από άζωτο, αργό και οξυγόνο. Η θερμοκρασία του μπορεί να φτάσει μέχρι τους -140 Cτο χειμώνα, τους 20 C το καλοκαίρι, με μία μέση τιμή κοντά στους -60 C. Η μάζα του είναι το ένα δέκατο της Γης και η βαρύτητά του το 40% της. Και τον λένε κόκκινο πλανήτη, γιατί είναι κόκκινος. Έτσι αν θελήσει κάποιος να χάσει βάρος εύκολα και να περάσει ένα καλοκαίρι διπλάσιο σε χρόνο, ο Άρης είναι το επόμενο μέρος των διακοπών του. Φυσικά θα χρειαστεί μια στολή αστροναύτη, οξυγόνο, κανά αερόθερμο, λίγο νερό, λίγο φαγητό, κάπου να μείνει… Δεν χτίζει μια αποικία καλύτερα;
    Υπάρχουν δύο σενάρια αποίκησης του κόκκινου πλανήτη. Το ένα είναι πιο συμβατικό ( όσο μπορεί να είναι συμβατική η ιδέα της αποίκησης ενός πλανήτη) και το άλλο μπορεί να έχει απρόβλεπτες συνέπειες.

     Έτσι για να δημιουργηθεί μία μελλοντική αποικία στον Άρη το πρώτο πρόβλημα που πρέπει να λυθεί είναι το πρόβλημα της έλλειψης  οξυγόνου. Αυτό μπορεί να λυθεί με την ταυτόχρονη δημιουργία καυσίμων και οξυγόνου. Όταν θα φτάσουν οι πρώτοι άποικοι θα χρειάζονται σίγουρα πολλά καύσιμα. Κάποια θα τα έχουν φέρει μαζί τους. Έτσι με το υγρό υδρογόνο(που θα έχει έρθει από τη Γη), το διοξείδιο του άνθρακα (που αφθονεί στην ατμόσφαιρα του Άρη) και την ενέργεια των πυρηνικών αντιδραστήρων(που και αυτοί θα έχουν εισαχθεί από την Γη), μπορούν να παραχθούν μεθάνιο και νερό. Από το νερό μπορεί να παραχθεί οξυγόνο (αναπνεύσιμο) και υδρογόνο(καύσιμο). Νερό επίσης θα αναζητηθεί και από τον ίδιο τον πλανήτη. Το ιδανικό θα ήταν να βρεθούν γεωθερμικά θερμές υπόγειες δεξαμενές με νερό, οπότε σκάβοντας να δημιουργηθούν πίδακες, οι οποίοι στη συνέχεια θα παγώσουν και θα μπορούν να μεταφερθούν από άποικους. Ή να υπάρχουν λίμνες με υψηλή συγκέντρωση σε αλάτι που δεν τις αφήνει να παγώσουν. Επειδή ,όμως, ένας λόγος που το ιδανικό είναι ιδανικό, είναι η σπανιότητα και το μη πραγματοποιήσιμο ,έτσι αυτό που μοιάζει πιο πιθανό είναι η εκμετάλλευση του στρώματος πάγου που υπάρχει ένα μέτρο κάτω από την επιφάνεια, σε ορισμένα σημεία του πλανήτη. Από την λάσπη που θα εξαχθεί μπορούν να κατασκευαστούν υλικά οικοδομής ,για το χτίσιμο των πρώτων κατοικιών. Οι κατοικίες μπορούν να κατασκευαστούν σε θολωτό ύφος(κατά το ρωμαϊκό στυλ) και είτε να αποτελούνται από το υλικό που περιγράφηκε παραπάνω, είτε μπορούν να κατασκευαστούν από μέταλλο και πλαστικό, τα συστατικά των οποίων αφθονούν στον Άρη. Οι κατασκευές από πλαστικό και μέταλλο επιτρέπουν την είσοδο των (φιλτραρισμένων) ηλιακών ακτίνων και επομένως την δημιουργία θερμοκηπίων.

  Κάπως έτσι φαίνεται πιθανή η αποίκηση του κόκκινου πλανήτη στους περισσότερους και ενδεχομένως , να είναι έτσι. Όχι όμως για όλους. Υπάρχει μια ομάδα ερευνητών ,οι οποίοι απασχολούνται σε διάφορες ερευνητικές ομάδες, οργανισμούς και πανεπιστήμια , που υποστηρίζουν ότι μπορούμε να κάνουμε όλα τα παραπάνω πιο εύκολα και κυρίως δουλεύοντας εδώ, στη Γη. Η ιδέα τους στηρίζεται στη γνωστή ρήση που λέει ότι αφού δεν πάει το βουνό στον Μωάμεθ, θα πάει ο Μωάμεθ στο βουνό και έχει να κάνει με τα επιτεύγματα της γενετικής και την αποκρυπτογράφηση του DNA. Ούτε λίγο, ούτε πολύ προτείνουν να φτιάξουμε ένα νέο είδος ανθρώπου(!) ( δεν ξέρω αν θα είναι υπέρ ή υποείδος), που να είναι περισσότερο ανθεκτικό στην ατμόσφαιρα του Άρη, στις θερμοκρασίες που αναπτύσσονται εκεί και στην υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου, καθώς η έλλειψη ατμόσφαιρας αφήνει τις υπεριώδεις ακτίνες να περνάν αφιλτράριστες στην επιφάνεια του κόκκινου πλανήτη. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν είναι τόσο εύκολο και είναι άγνωστο αν εμείς θα προλάβουμε να το δούμε. Πάντως όσο συνεχίζεται η αποκρυπτογράφηση του DNA του είδους μας, τίποτα δεν φαντάζει αδύνατο. Το αντίθετο ,αν μπορώ να προβλέψω από τι θα πεθάνω, γιατί να μην το αλλάξω κιόλας;

     Δεν τίθεται ερώτημα για το αν το παίζουμε θεοί, γιατί δεν απλά δεν ξέρουμε τι είναι ο θεός, πως είναι, τι κάνει τον ελεύθερό του χρόνου, αν έχει χιούμορ και αν μας έχει εντάξει στο πλάνο της δημιουργίας ή μας βαρέθηκε. Τίθενται όμως ερωτήματα για το ποιος θα φτιάξει τους Αριανούς συνανθρώπους μας, τι ακριβώς θα μπορούν να κάνουν, αν θα μπορούν θα επιβιώνουν στη Γη, αν θα πρόκειται για σκλάβους, τι σχέσεις θα δημιουργηθούν μεταξύ του μητρικού πλανήτη και της αποικίας και κυρίως τι μεγέθους επιπτώσεις θα έχει η δημιουργία ενός νέου ανθρώπινου(;) είδους στις κοινωνικές δομές του πλανήτη και των ζώων που τον κατοικούν. Τελικά μήπως δημιουργήσαμε τα όρια ,για να έχουμε την ευχαρίστηση να τα υπερπηδούμε;       



Water ice clouds hanging above Tharsis PIA02653.jpg


Ο Άρης είναι ο τέταρτος (4ος) σε απόσταση από τον Ήλιο πλανήτης του Ηλιακού μας Συστήματος (Η/Σ) και ο δεύτερος πλησιέστερος στη Γη, και ο έβδομος σε μέγεθος και μάζα του Η/Σ. Λέγεται συχνά και «ερυθρός πλανήτης» εξαιτίας του ερυθρού χρώματος που παρουσιάζει και οφείλεται στο τριοξείδιο του σιδήρου (Fe2O3) στην επιφάνειά του. O Άρης είναι ένας «γήινος πλανήτης» με λεπτή ατμόσφαιρα, με επιφάνεια που συνδυάζει τους κρατήρες σύγκρουσης της Σελήνης και τα ηφαίστεια, τις κοιλάδες, τις ερήμους και τα πολικά παγοκαλύμματα της Γης. Φαίνεται ακόμη να έχει περιοδικά επαναλαμβανόμενες «εποχές». Ο Άρης διαθέτει ακόμη το Όρος Όλυμπος, το ψηλότερο γνωστό όρος στο Ηλιακό μας Σύστημα και την Κοιλάδα Μαρινέρις, τη μεγαλύτερη κοιλάδα. Το βαθύπεδο Βορεάλις που βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη καλύπτει το 40% της επιφάνειάς του και αποτελεί το υπόλειμμα μιας γιγάντιας σύγκρουσης.
Στην περιφορά του γύρω από τον Ήλιο συνοδεύεται από δύο μικρούς δορυφόρους: τον Φόβο και τον Δείμο (= Τρόμο).


Γενικά

Η ονομασία του πλανήτη ΄Αρη προέρχεται από τον Ολύμπιο θεό του πολέμου της Ελληνικής Μυθολογίας τον Άρη. Οι ονομασίες των δύο δορυφόρων του δόθηκαν από τούς δύο γιους του μυθολογικού Άρη, τον Δείμο και τον Φόβο .

Το αστρονομικό σύμβολο του πλανήτη Άρη είναι η "λογχοφόρος στρογγυλή ασπίδα".
Ο Άρης είναι γνωστός ήδη από την προϊστορία, καθώς και ο πρώτος πλανήτης που παρατηρούμενος με τηλεσκόπιο αποκάλυψε, λόγω εγγύτητας, τα γενικά χαρακτηριστικά της μορφολογίας του, τα οποία θεωρήθηκαν (σωστά ως ένα βαθμό) ότι είναι παρόμοια με αυτά της Γης. Η ομοιότητα αυτή έδωσε βάση αφενός σε μια εκτεταμένη συζήτηση για την ύπαρξη ζωής σε αυτόν, αφετέρου σε σκέψεις μελλοντικής αποίκισής του. Ακόμα, είναι εύκολα προσεγγίσιμος από τις εξερευνητικές μας διαστημοσυσκευές, καθώς ένα ταξίδι προς τον Κόκκινο Πλανήτη απαιτεί (με την σημερινή τεχνολογία) χρόνο έξι μηνών όταν οι θέσεις Γης και Άρη είναι ευνοϊκές, κάτι που συμβαίνει ανά δυο χρόνια. Για τους λόγους αυτούς ο Άρης είναι ο καλύτερα εξερευνημένος πλανήτης έως σήμερα.

Ιστορία

Ο Άρης δημιουργήθηκε πριν από 4,2 δισ. έτη από τον πλανητικό δίσκο στον οποίο δημιουργήθηκαν και οι υπόλοιποι πλανήτες. Σήμερα είναι σχεδόν σίγουρο ότι ο Άρης, στα αρχικά στάδια εξέλιξής του, καλυπτόταν σε ορισμένα σημεία του από υγρό νερό βάθους τουλάχιστον μερικών μέτρων, ενώ υπάρχουν και ενδείξεις για την ύπαρξη ενός τουλάχιστον ωκεανού. Έτσι, υπάρχει το ενδεχόμενο ο Άρης να φιλοξενούσε ζωή σε μορφή μικροβίων (που όμως είναι σίγουρο ότι δεν εξελίχτηκε παραπάνω) και υποστηρίζεται η άποψη ότι σε μια τέτοια περίπτωση η ζωή στη Γη θα μπορούσε να έχει προέλθει από τον Άρη.

Το μικρό μέγεθος του Άρη, που συνεπάγεται μικρή βαρύτητα, δεν του επέτρεψε να διατηρήσει ολόκληρη την ατμόσφαιρά του. Καθώς το μεγαλύτερο μέρος της ατμόσφαιρας διέφυγε στο διάστημα, έπεσε η ατμοσφαιρική πίεση και το υγρό νερό εν μέρει εξατμίστηκε και εν μέρει διέρρευσε στο υπέδαφος και στους πόλους του πλανήτη, υπό την μορφή παγετώνων. Έτσι ο Άρης έγινε ένας ερημικός και άνυδρος πλανήτης με μία αραιή ατμόσφαιρα, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Ο Άρης βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση εδώ και τουλάχιστον 500 εκατομμύρια έτη. Σύμφωνα με ορισμένες ενδείξεις, η «υγρή» περίοδος του Άρη αφορά μονάχα το αρχικό τμήμα της ιστορίας του.

Φυσικά Χαρακτηριστικά

Εδαφολογία

Βάσει τροχιακών παρατηρήσεων και της εξέτασης συλλογής αρειανών μετεωριτών, η επιφάνεια του Άρη φαίνεται να αποτελείται κυρίως από βασάλτη. Κάποια στοιχεία δείχνουν ότι ένα μέρος της επιφάνειας του Άρη είναι πιο πλούσια σε διοξείδιο του πυριτίου από τον τυπικό βασάλτη, και μπορεί να είναι παρόμοιο με τους βράχους ανδεσίτη στη Γη• ωστόσο, αυτές οι παρατηρήσεις μπορεί επίσης να εξηγηθούν από πυριτικό γυαλί. Ένα μεγάλο μέρος της επιφάνειας είναι καλύπτεται από ψιλή σκόνη οξείδιου του σιδήρου .


Σύγκριση μεγέθους των πλανητών (απο αριστερά προς τα δεξιά): ΕρμήςΑφροδίτηΓη, και Άρης


Αν και ο Άρης δεν παρουσιάζει στοιχεία ενός προσφάτου μαγνητικού πεδίου, παρατηρήσεις δείχνουν ότι μέρη του φλοιού του πλανήτη έχουν μαγνητιστεί, και ότι εναλλασσόμενες μαγνητικές αναστροφές αυτού του δίπολου πεδίου έχουν λάβει μέρος στο παρελθόν. Αυτός ο παλαιομαγνητισμός των παραμαγνητικών ορυκτών έχει χαρακτηριστικά που μοιάζουν πολύ με τις εναλλασσόμενης κατεύθυνσης λωρίδες που βρίσκονται στον πυθμένα των γήινων ωκεανών. Μία θεωρία, που δημοσιεύτηκε το 1999και επανεξετάστηκε τον Οκτώβριο του 2005, είναι ότι αυτές οι λωρίδες απεικονίζουν τιςτεκτονικές πλάκες του Άρη πριν από 4 δισεκατομμύρια χρόνια, προτού το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη αποδυναμωθεί.

Σημερινά μοντέλα του εσωτερικού του πλανήτη, υποδεικνύουν ένα πυρήνα με ακτίνα 1.480 χιλιόμετρα, που αποτελείται κυρίως από σίδηρο με ποσοστό 14-17% θείο. Αυτός ο πυρήνας από σουλφίδιο του σιδήρου είναι εν μέρει ρευστός, και έχει δύο φορές μεγαλύτερη συγκέντρωση ελαφρύτερων στοιχείων από ό,τι υπάρχει στον πυρήνα της Γης. Ο πυρήνας περιβάλλεται από ένα πυριτικό μανδύα που διαμόρφωσε πολλές από τα τεκτονικά και ηφαιστειακά χαρακτηριστικά του πλανήτη, αλλά τώρα φαίνεται να είναι ανενεργά. Το μέσο πάχος του φλοιού του πλανήτη είναι μάλλον 50 χιλιόμετρα, με μέγιστο πάχος 125 χιλιόμετρα. Σε αντιδιαστολή, το μέσο πλάτος του φλοιού της Γης είναι κατά μέσο όρο 40 χιλιόμετρα, μόνο το ένα τρίτο του πάχους φλοιό του Άρη, σε σχέση με τα μεγέθη των δύο πλανητών.

Κατά τη διάρκεια του σχηματισμού ηλιακού συστήματος, ο Άρης δημιουργήθηκε μακριά από τον πρωτοπλανητικό δίσκο, που ήταν σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο, ως το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας έκρεουσας ύλης προσαύξησης. Ο Άρης έχει πολλές χημικές ιδιαιτερότητες, που σχετίζονται με τη θέση του στο Ηλιακό Σύστημα. Στοιχεία με συγκριτικά χαμηλά σημεία βρασμού όπως το χλώριο, ο φώσφορος και το θείο είναι πολύ πιο συχνά στον Άρη από τη Γη· τα στοιχεία αυτά πιθανώς απομακρύνθηκαν από περιοχές κοντά στον ήλιο από τον ισχυρό ηλιακό άνεμο του νεαρού Ήλιου. Η ίδια η διαδικασία πιστεύεται ότι παρείχε αρχικά στον Άρη περισσότερο οξυγόνο από τη Γη· οι αντιδράσεις μεταξύ του σιδήρου και της περίσσειας ποσότητας οξυγόνου μπορεί να είναι ο λόγος για τον οποίο ο Άρης έχει πολύ περισσότερο σίδηρο στον φλοιό και μανδύα από ό,τι η Γη.
Μετά το σχηματισμό των πλανητών, όλα ήταν υποκείμενα στον «Ύστερο Βαρύ Βομβαρδισμό». Είναι εντυπωσιακό ότι το 60% της επιφάνειας του Άρη δείχνει ένα ρεκόρ κρατήρων συγκρούσεις από εκείνη την εποχή. Μεγάλο μέρος της υπόλοιπης επιφάνειας του Άρη ίσως βρίσκεται κάτω από τεράστιους κρατήρες σύγκρουσης από αυτή την εποχή υπάρχουν ενδείξεις από ένα τεράστιο κρατήρα πρόσκρουσης στο βόρειο ημισφαίριο του Άρη, που εκτείνεται σε διαστάσεις 10.600 χιλιόμετρα επί 8.500 χιλιόμετρα, δηλαδή 4 φορές μεγαλύτερη από το Νότιο Πόλο- λεκάνη Aitken της Σελήνης, το μεγαλύτερο κρατήρα πρόσκρουσης που έχει ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα. Αυτή η θεωρία προτείνει ότι Άρης χτυπήθηκε από ένα σώμα με το μέγεθος του Πλούτωνα πριν από περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια. Το γεγονός αυτό, που πιστεύεται ότι είναι η αιτία της διχοτόμησης των ημισφαιρίων του Άρη, δημιούργησε μία ομαλή βόρεια πολική λεκάνη που καλύπτει το 40% του πλανήτη.

Ατμόσφαιρα

Ο Άρης έχασε τη μαγνητόσφαιρά του πριν από 4 δις έτη,  και έτσι ο ηλιακός άνεμος αλληλεπιδρά απευθείας με την ιονόσφαιρα του πλανήτη, απομακρύνοντας άτομα από αυτήν.  Η ατμόσφαιρα του Άρη αποτελείται κατά 95,32% από διοξείδιο του άνθρακα, 2,7% άζωτο και 1,6% αργό.Είναι πολύ αραιή και η πίεση στην επιφάνεια του πλανήτη φτάνει κατά μέσο όρο τα 0,60 kPa, δηλαδή λιγότερο από το ένα εκατοστό αυτής στην επιφάνεια της Γης (101,3 kPa). Πρακτικώς, είναι ίση με την ατμοσφαιρική πίεση στα 35 χιλιόμετρα υψόμετρο από την επιφάνεια της Γης. Κατά συνέπεια, ένας αστροναύτης θα χρειαστεί οπωσδήποτε διαστημική στολή, προκειμένου να περπατήσει στην επιφάνειά του. Λόγω της αραιής ατμόσφαιρας, η ταχύτητα του ήχου είναι μικρή, και οι ήχοι δεν διαδίδονται πολύ μακριά, παρά μόνο μερικές δεκάδες μέτρα. Έτσι ο Άρης, εκτός από άνυδρος και έρημος, είναι και σιωπηλός πλανήτης.

Η χαμηλή πυκνότητα της ατμόσφαιρας έχει και άλλες συνέπειες: οι άνεμοι δεν είναι ιδιαίτερα ισχυροί, όμως καθώς η σκόνη που καλύπτει την επιφάνεια του πλανήτη είναι αρκετά ψιλή, οι αμμοθύελλες δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Σε ακραίες περιπτώσεις, μπορούν να καλύψουν ένα πολύ μεγάλο μέρος του πλανήτη· μια τέτοια αμμοθύελλα σημειώθηκε το 2001 και ξανά το 2007. Συχνή επίσης είναι και η εμφάνιση μικρών ανεμοστρόβιλων (dust devils) που μεταφέρουν τη σκόνη πάνω στην επιφάνεια του πλανήτη. Καθώς δεν πρόκειται για μια πολύ δυναμική ατμόσφαιρα, το κλίμα του Άρη είναι αρκετά προβλέψιμο και επαναλαμβάνεται σε κύκλους διάρκειας σχεδόν δυο Γήινων ετών, όσο δηλαδή διαρκεί και η περιφορά του γύρω από τον Ήλιο. Στην ατμόσφαιρα του Άρη παρατηρούνται επίσης αραιά σύννεφα διοξειδίου του άνθρακα, που εμφανίζονται πιο συχνά τη νύχτα και την αυγή, καθώς και αραιά σύννεφα από κρυστάλλους νερού όταν ο πλανήτης βρίσκεται πιο κοντά στον ήλιο και εξαερώνεται ο πάγος των πόλων του.



Φωτογραφία του ορίζοντα του Άρη, από τη διαστημική συσκευή Viking 2, στις 3 Σεπτεμβρίου 1976, την ημέρα της προσεδάφισής του.

Γεωλογικά Χαρακτηριστικά


Το Όρος Όλυμπος




Ο Άρης έχει το ιδιόμορφο χαρακτηριστικό ότι αποτελείται από δυο μορφολογικά ανόμοια «τμήματα»: το βόρειο ημισφαίριο αποτελείται από «πεδιάδες» που χαρακτηρίζονται από σχετικά μικρή πυκνότητα κρατήρων και μεγαλύτερη λευκαύγεια, ενώ το νότιο ημισφαίριο βρίσκεται σε μεγαλύτερο υψόμετρο και είναι εμφανώς πιο καταπονημένο από προσκρούσεις μετεώρων. Εδώ βρίσκεται και ο κρατήρας Hellas basin, ο μεγαλύτερος του πλανήτη, με διάμετρο 2.300 χιλιόμετρα, σημάδι μιας εξαιρετικά βίαιης πρόσκρουσης πριν από 4 δις. χρόνια. Μία εξήγηση αυτής της διαφοράς μεταξύ των δυο ημισφαιρίων είναι ότι οι βόρειες «πεδιάδες» αποτελούσαν κάποτε τον πυθμένα ενός ωκεανού που κάλυπτε μεγάλο μέρος του πλανήτη. Πρόσφατες ανακαλύψεις δίνουν ενδείξεις που υποστηρίζουν μερικά αυτή την άποψη, χωρίς ωστόσο οριστικά συμπεράσματα. Μία άλλη εξήγηση είναι ότι στο βόρειο ημισφαίριο προσέκρουσε ένα σώμα με μέγεθος από το ένα δέκατο μέχρι τα δύο τρίτα του μεγέθους της Σελήνης, σχηματίζοντας έναν τεράστιο κρατήρα πρόσκρουσης στο βόρειο ημισφαίριο του Άρη, που έχει διαστάσεις 10.600 χιλιόμετρα επί 8.500 χιλιόμετρα, δηλαδή περίπου τέσσερις φορές μεγαλύτερη από το Νότιο Πόλο- λεκάνη Aitken της Σελήνης, το μεγαλύτερο κρατήρα πρόσκρουσης που έχει ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα.

Συνολικά, έχουν ανακαλυφθεί 43.000 κρατήρες με διάμετρο μεγαλύτερη των πέντε χιλιομέτρων. Ο μεγαλύτερος από αυτούς είναι ο Hellas Basin, ένα χαρακτηριστικό που είναι εμφανές από τη Γη.
Στον Άρη έχουν βρεθεί στοιχεία που αποτελούν ενδείξεις παλιότερης γεωλογικής δραστηριότητας. Στον πλανήτη υπάρχουν τεράστια ηφαίστεια, ανάμεσά τους το (ανενεργό σήμερα) ηφαίστειο Olympus Mons, ένα ανενεργό ηφαίστειο στο υψίπεδο Θαρσίς, που είναι και το ψηλότερο βουνό του ηλιακού συστήματος με ύψος 27.000 μέτρα ή 3 φορές το υψόμετρο του Έβερεστ (8.848 μ.), που είναι το ψηλότερο βουνό της Γης. Το μεγάλο ύψος του ηφαιστείου οφείλεται στο γεγονός ότι στον Άρη, σε αντίθεση με τη Γη, δεν υπάρχει κίνηση τεκτονικών πλακών, κι έτσι η εκροή μάγματος συνεχίστηκε για εκατομμύρια χρόνια στο ίδιο σημείο ψηλώνοντας ολοένα τον Όλυμπο. Απτές ενδείξεις ηφαιστειακής δραστηριότητας έχουν βρεθεί στον κρατήρα Γκούσεβ, που εξερεύνησε το ρομπότ Spirit, με την ανεύρεση ηφαιστειακού βασάλτη και άλλων πετρωμάτων. Ο κρατήρας, που λόγω της μορφολογίας του πιστεύεται ότι φιλοξενούσε κατά το παρελθόν μία τεράστια λίμνη, βρέθηκε να καλύπτεται από υλικά που εκτοξεύτηκαν από ένα ηφαίστειο λίγο βορειότερα.

Σήμερα η γεωλογική ενεργητικότητα του Άρη ανήκει στο παρελθόν· ο πλανήτης μπορεί να θεωρηθεί γεωλογικά νεκρός, αν και η ύπαρξη μεθανίου σε ίχνη σε ορισμένες περιοχές υποστηρίζεται ότι προκαλείται από περιορισμένη ηφαιστειακή δραστηριότητα, όπως και η πιθανολογούμενη έκλυση υγρού νερού σε ίχνη.

Άφθονες είναι οι ενδείξεις για την ύπαρξη ροής νερού κατά το παρελθόν, κυρίως από την ύπαρξη φαραγγιών και φυσικά σχηματισμένων στραγγιστικών καναλιών. Το φαράγγι Valles Marineris, το μεγαλύτερο του ηλιακού συστήματος με μήκος 4.500 χιλιόμετρα, δεν προήλθε από αυτή τη διαδικασία αλλά από τη ρήξη του φλοιού του Άρη λόγω του βάρους των τεράστιων ηφαιστείων που βρίσκονται βορειότερα. Στις παρυφές του όμως, καθώς και σε πολλές άλλες περιοχές του πλανήτη, έχουν εντοπιστεί σχηματισμοί που έχουν προέλθει καθαρά από τη ροή κάποιου υγρού (νερού κατά πάσα πιθανότητα), όπως κοίτες αρχαίων ποταμών, mesas και άλλοι. Υποστηρίζεται ότι το νερό που προκάλεσε τη διάβρωση δεν έρρεε για πολύ μεγάλο (σε γεωλογική κλίμακα) χρονικό διάστημα στην επιφάνεια του πλανήτη, αλλά ότι μάλλον υπήρξαν περίοδοι «κατακλυσμών», κατά τις οποίες τεράστιες ποσότητες νερού έρεαν για μικρότερα χρονικά διαστήματα, προκαλώντας αυτά τα αποτελέσματα.


Δορυφόροι


Ο Άρης έχει δυο μικρούς δορυφόρους, το Φόβο και τον Δείμο. Οι δορυφόροι αυτοί υποθέτουμε ότι είναι αστεροειδείς που μπήκαν σε τροχιά γύρω του λόγω της βαρυτικής έλξης του πλανήτη, όμως απομένει να εξερευνηθούν από κοντά προκειμένου να διαπιστωθεί αυτό (το 2011 εκτοξεύτηκε η ρωσο-κινεζική αποστολή Phobos-Grunt που μελέτησε το Φόβο από κοντά). Ο Φόβος περιφέρεται γύρω από τον Άρη σε 7 ώρες και 39 λεπτά, σε μέση απόσταση από τον πλανήτη μόλις 9.377 χιλιόμετρα, εγγύτερα στο μητρικό του πλανήτη από κάθε άλλο δορυφόρο του ηλιακού συστήματος. Εικάζεται ότι, κάποια στιγμή στο μέλλον ο Φόβος θα πλησιάσει αρκετά κοντά στον Άρη ώστε να διασπαστεί από τις παλιρροϊκές δυνάμεις και να σχηματίσει έναν δακτύλιο γύρω από τον πλανήτη. Ο άλλος δορυφόρος, ο Δείμος, είναι αρκετά μικρότερος από το Φόβο και περιφέρεται αρκετά μακρύτερα, σε απόσταση 23.460 χιλιομέτρων από τον Άρη, συμπληρώνοντας μια περιφορά κάθε 1,2 μέρες.

Εξερεύνηση

Ο Άρης είναι μέχρι σήμερα ο πλανήτης στον οποίο έχουν σταλεί οι περισσότερες διαστημοσυσκευές, και για τον οποίο γνωρίζουμε τα περισσότερα από κάθε άλλον στο ηλιακό σύστημα. Αιτία για αυτό είναι η σχετική εγγύτητά του στον δικό μας πλανήτη, οι υποθέσεις για ύπαρξη ζωής στην επιφάνειά του καθώς και η σχετική ευκολία, σε σχέση με τον άλλο κοντινό σε μας πλανήτη, την Αφροδίτη, με την οποία θα μπορούσε να εγκατασταθεί μια ανθρώπινη αποικία στην επιφάνειά του. Το παράθυρο εκτόξευσης προς τον Άρη, η περίοδος δηλαδή κατά την οποία μπορεί να εκτοξευτεί μια διαστημοσυσκευή έτσι ώστε να πραγματοποιήσει το ταξίδι προς τον πλανήτη στο μικρότερο δυνατό χρόνο, ανοίγει κάθε δυο χρόνια.

Ταυτόχρονα ο Άρης είναι και ο πλανήτης που έχει "εξαφανίσει" τις περισσότερες διαστημοσυσκευές που στάλθηκαν προς αυτόν: σχεδόν 1 στις 3 αποστολές κατέληξαν σε αποτυχία, κάτι που κάνει κάθε αποστολή στον Άρη, τουλάχιστον μέχρι την άφιξή της, πηγή αγωνίας για τους επιστήμονες, που αστειευόμενοι μιλούν για την «κατάρα του Άρη».

Οι προσπάθειες για εξερεύνηση του πλανήτη ξεκίνησαν το 1960 από τους Σοβιετικούς με το πρόγραμμα Μάρσνικ, το οποίο δεν είχε ιδιαίτερη επιτυχία. Το 1964, το αμερικανικό Μάρινερ 4 πέρασε δίπλα από τον πλανήτη και έστειλε τις πρώτες φωτογραφίες από την επιφάνειά του, αποκαλύπτοντας έναν άνυδρο πλανήτη γεμάτο κρατήρες και κατά τα φαινόμενα χωρίς ζωή. Ακολούθησαν τα σκάφη του σοβιετικού προγράμματος Μαρς, που έγιναν τα πρώτα που προσεδαφίστηκαν στον πλανήτη και λειτούργησαν για λίγο μετά την προσεδάφιση.
Η πρώτη σημαντική εξερεύνηση έγινε από τα δυο σκάφη Βίκινγκ της NASA που προσεδαφίστηκαν στην επιφάνειά του, τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο του 1976. Έστειλαν τις πρώτες φωτογραφίες από την επιφάνεια, μελέτησαν το κλίμα και εκτέλεσαν μια σειρά πειραμάτων για την ύπαρξη ή μη ζωής στον πλανήτη, με αμφιλεγόμενα αλλά πιθανότατα αρνητικά αποτελέσματα.

Η επόμενη φάση στην εξερεύνηση του Άρη ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990, με τις αποστολές Mars Global Surveyor και Mars Pathfinder της NASA, που μελέτησαν τον πλανήτη από τροχιά και από την επιφάνειά του αντίστοιχα. Μετά από μερικές ακόμα αποτυχίες, το 2005 έφτασαν στον Άρη τα δίδυμα ρομπότ Spirit και Opportunity, που μελετούν από τότε την επιφάνειά του, και διαπίστωσαν την ύπαρξη, στο απώτατο παρελθόν, υγρού νερού στην επιφάνεια. Πολύτιμες πληροφορίες μας έστειλαν επίσης το Mars Express της ESA, που διαπίστωσε την ύπαρξη πάγου νερού στο υπέδαφος, και Mars Observer, που μεταφέρει την ισχυρότερη κάμερα που στάλθηκε ποτέ σε άλλο πλανήτη.

Μία από τις τελευταίες εξερευνητικές αποστολές στον «Κόκκινο Πλανήτη», είναι της διαστημικής συσκευής Φοίνιξ της NASA, που εκτοξεύτηκε στις 4 Αυγούστου του 2007 και έφτασε στις αρκτικές περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου του Άρη στις 25 Μαΐου του 2008, μελετώντας τις πολικές περιοχές του μέχρι το Νοέμβριο του ίδιου έτους. Το 2011 η αποστολή Phobos-Grunt, σε συνεργασία Ρωσίας-Κίνας, απέτυχε, με τη διαστημοσυσκευή να μένει στην τροχιά της γης και αργότερα να συντρίβεται. Στις 5 Αυγούστου του 2012, η NASA με το ρομπότ Curiosity, γνωστό επίσης και ως Mars Science Laboratory προσεδαφίστηκε με επιτυχία στην επιφάνεια του Άρη. Τα μακροπρόθεσμα σχέδια της NASA προβλέπουν μια επανδρωμένη αποστολή στον Άρη, αλλά η εκτόξευσή της αποκλείεται να πραγματοποιηθεί πριν από το 2025 τουλάχιστον.


Ο πλανήτης Άρης περιλαμβάνεται στους λεγόμενους ναυτιλιακούς πλανήτες, οι οποίοι λαμβάνονται υπόψη σε μετρήσεις για τις ανάγκες επίλυσης προβλημάτων προσδιορισμού γεωγραφικού στίγματος.




ΠΗΓΕΣ

www.tovima.gr/science/physics-space/article/?aid=641357

www.ypovrixio.gr/article.php?issues_no=19&contents_id=379


el.wikipedia.org/wiki/Άρης_(πλανήτης)



 


-----------------------------------------------------------------------------------------------------------


Ανεύρυσμα: Ένας Δύσκολος εχθρός


Ανεύρυσμα: Ένας Δύσκολος εχθρός


Μπορεί να είναι μια σοβαρή απειλή της υγείας μας, αλλά η δική μας ενημέρωση και τα σύγχρονα όπλα της επιστήμης μπορούν να την αντιμετωπίσουν.

Όλοι το έχουμε σίγουρα ακουστά: Από μια ιστορία για κάποιον γνωστό που έχει ανεύρυσμα που έσπασε ή που το παρακολουθεί ή έκανε εγχείρηση. Παρ’ όλα αυτά, στην πραγματικότητα λίγα ξέρουμε γι’ αυτή την πάθηση που, δυστυχώς, δεν δίνει συμπτώματα και την ανακαλύπτουμε τυχαία.
Οι απορίες μας πολλές: Αν είναι κληρονομικό, πού «χτυπάει», αν εντοπίζεται με ειδικές εξετάσεις, πώς πρέπει να παρακολουθείται, αν πρέπει πάντα να χειρουργείται, τι συμβαίνει αν σπάσει... Στο Vita, με τη βοήθεια των ειδικών, σας παρουσιάζουμε όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το ανεύρυσμα.

Τι είναι και πού εντοπίζεται; 

Κάθε αρτηρία μοιάζει με έναν ελαστικό κυλινδρικό αγωγό. Η ύπαρξη ανευρύσματος σημαίνει ότι, υπό ορισμένες συνθήκες, σε κάποιο αδύνατο σημείο του τοιχώματος μιας αρτηρίας παρατηρείται μια λέπτυνση που οδηγεί στη δημιουργία ενός «σάκου» σαν μπαλόνι το οποίο είναι πολύ επικίνδυνο να σπάσει.
Τα ανευρύσματα μπορεί να εντοπιστούν στα εξής σημεία: 

* Στις αρτηρίες του εγκεφάλου. 

* Σε κάποιο σημείο της αορτής, της μεγαλύτερης αρτηρίας του σώματος: Είτε στο τμήμα που βρίσκεται μέσα στο θώρακα (θωρακική αορτή) είτε, πολύ συχνότερα, σε εκείνο που βρίσκεται στην κοιλιά (κοιλιακή αορτή). Στην κοιλιακή αορτή εμφανίζεται περίπου το 80% των ανευρυσμάτων αορτής.

Γιατί δηµιουργείται και σε ποιους; 

Είναι διαφορετικά τόσο τα αίτια όσο και οι ευαίσθητες ομάδες ανάλογα με το είδος του ανευρύσματος: 

* Το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής είναι πολύ συχνότερο σε άνδρες πάνω από 55 ετών, καπνιστές, με αρτηριοσκλήρυνση, υψηλή πίεση και χοληστερίνη. Η κατάσταση επιβαρύνεται εάν υπάρχουν άτομα της ίδιας οικογένειας που παρουσιάζουν τους παραπάνω παράγοντες κινδύνου. 

* Το ανεύρυσμα της θωρακικής αορτής επηρεάζεται από παράγοντες όπως η υπέρταση, η αρτηριοσκλήρυνση, τα υψηλά λιπίδια, η ηλικία, καθώς και από κάποια σπάνια σύνδρομα (π.χ. το σύνδρομο Marfan, που αφορά ανθρώπους πολύ ψηλούς, λεπτούς, με πολύ λεπτά δάχτυλα που θυμίζουν αράχνη). Επίσης, σημαντικό ρόλο παίζει και η κληρονομικότητα. 

* Για τη δημιουργία του ανευρύσματος του εγκεφάλου ευθύνονται γενετικοί λόγοι, εξαιτίας των οποίων προκύπτει το πρόβλημα όταν δημιουργούνται οι αρτηρίες. Επίσης, το οικογενειακό ιστορικό παίζει κάποιο ρόλο, και έτσι όσοι έχουν τουλάχιστον 2 μέλη στην οικογένειά τους που έχουν ήδη υποστεί ρήξη ανευρύσματος στον εγκέφαλο είναι σκόπιμο να ελεγχθούν. 

* Τα ανευρύσματα μπορεί να προκληθούν και εξαιτίας κάποιου ατυχήματος (όπου, για παράδειγμα, πιέστηκε ιδιαίτερα ο θώρακας, η κοιλιά ή υπήρξε ένα χτύπημα στο κεφάλι).

Μπορούµε να κάνουµε κάτι προληπτικά; 

Θα βοηθήσει το να μην καπνίζουμε, να ασκούμαστε, να διατηρούμε το σωματικό μας βάρος, τις τιμές των λιπιδίων καθώς και την πίεσή μας σε χαμηλά επίπεδα. Επιπλέον, εάν υπάρχει και κληρονομική επιβάρυνση, θα πρέπει μετά τα 35 -ή στα 30, αν συντρέχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου- να γίνει ένας πλήρης υπέρηχος καρδιάς, θωρακικής και κοιλιακής αορτής.

Τα συµπτώµατα που πρέπει να µας ανησυχήσουν 

Γενικά τα ανευρύσματα δεν εμφανίζουν συγκεκριμένα συμπτώματα. Ωστόσο, υπάρχουν κάποια σημάδια που μας προειδοποιούν είτε για την πιθανότητα ύπαρξης ενός ανευρύσματος είτε -σε ακόμη χειρότερη περίπτωση- για ρήξη του. 

* Στο ανεύρυσµα της αορτής Εάν ψηλαφίσουμε μια παλλόμενη μάζα κοντά στην περιοχή του αφαλού ή εάν αισθανθούμε ευαισθησία ή πόνο στην κοιλιά ή το θώρακα, ακόμη και πόνο χαμηλά στη μέση (αν είναι μεγάλο και συμπιέζει νεύρα ή όργανα).
Εάν υποστεί ρήξη Τότε τα συμπτώματα είναι αιφνίδιος, έντονος και επίμονος πόνος στην κοιλιακή χώρα, πόνος στο στήθος, στην πλάτη, στη μέση, εφίδρωση, ζάλη, χαμηλή πίεση, ταχυκαρδία, απώλεια συνείδησης και δύσπνοια. 

* Στο θωρακικό ανεύρυσµα Παρουσιάζονται συμπτώματα όταν το ανεύρυσμα γίνει πολύ μεγάλο, όπως ξερός βήχας, δυσκολία στην κατάποση, βραχνάδα, δύσπνοια.
Εάν υποστεί ρήξη (ή σκιστεί χωρίς να σπάσει τελείως και προκαλέσει μια μικρή αιμορραγία, όπου το αίμα δεν βγαίνει εκτός της αρτηρίας). Τότε το σύμπτωμα είναι πολύ έντονος πόνος, σαν αυτόν του εμφράγματος. 

* Στο ανεύρυσµα του εγκεφάλου Σπανίως προκαλεί πονοκεφάλους.
Εάν υποστεί ρήξη Προκαλεί κατ’ αρχάς έναν πολύ δυνατό πονοκέφαλο και δυσκαμψία στον περιοχή του αυχένα, και στη συνέχεια συμπτώματα όπως ναυτία, εμετοί, προβλήματα όρασης και ακοής, παράλυση μελών του σώματος κ.ά.

Πώς διαγιγνώσκονται 
* Το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής με το υπερηχογράφημα κοιλιάς.

* Το ανεύρυσμα της θωρακικής αορτής με την ακτινογραφία, το υπερηχογράφημα, την αξονική ή τη μαγνητική τομογραφία. 

* Το ανεύρυσμα του εγκεφάλου -αν δεν είναι τυχαίο εύρημα σε μία αξονική ή μαγνητική τομογραφία- μπορεί να διαγνωστεί με την ψηφιακή, τη μαγνητική ή την αξονική αγγειογραφία.

Μετά τη διάγνωση, τι:

Αν δεν αποφασιστεί επέμβαση, από την πλευρά των ειδικών συστήνεται η παρακολούθηση. Έτσι: 

*  Το ανεύρυσμα της θωρακικής αορτής το παρακολουθούν οι καρδιολόγοι με υπέρηχο ή/και αξονική μία φορά το χρόνο. Επίσης, συνήθως οι ασθενείς παίρνουν αντιυπερτασικά για να κρατούν τα επίπεδα της πίεσης χαμηλά. 

*  Το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής το παρακολουθούν οι αγγειοχειρουργοί με υπερήχους μία φορά το χρόνο. 

*  Το ανεύρυσμα του εγκεφάλου προτιμάται γενικά να αντιμετωπίζεται, επειδή απασχολεί συνήθως νέους ανθρώπους (συχνότερα ηλικίας από 35 έως 60 ετών) και επειδή το ρίσκο αιμορραγίας είναι 1-2%. Υπάρχουν όμως και άλλοι παράγοντες που καθορίζουν την επικινδυνότητά του, όπως το φύλο (στις γυναίκες οι πιθανότητες να σπάσει το ανεύρυσμα είναι μεγαλύτερες), το μέγεθος του ανευρύσματος (όσο πιο μεγάλο τόσο πιο επικίνδυνο), η υπέρταση, η ηλικία (με το χρόνο αυξάνονται οι πιθανότητες να σπάσει), το κάπνισμα (που επιδεινώνει την κατάσταση εφόσον γίνει η ρήξη), αλλά και το σημείο στο οποίο εντοπίζεται.

Πως αντιμετωπίζονται 

Τα ανευρύσματα αντιμετωπίζονται επεμβατικά όταν είναι πολύ μεγάλα (περί τα 5 εκ.) και υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να σπάσουν, όταν υποστούν μια μικρή ρήξη και η αιμορραγία δεν είναι πολύ εκτεταμένη ή σταματήσει από μόνη της, και όταν σπάσουν. 

*  Η εγχείρηση του ανευρύσματος της θωρακικής αορτής γίνεται με μόσχευμα (πλεκτό πλαστικό σωλήνα), που ράβεται στο υγιές μέρος της αορτής πάνω και κάτω από την αρχή και το τέλος του ανευρύσματος, ώστε εκείνο να αποκλειστεί από την κυκλοφορία του αίματος. 

*  Το κοιλιακό ανεύρυσμα μπορεί να αντιμετωπιστεί με ανοιχτό χειρουργείο (αντικαθίσταται το πάσχον τμήμα της αορτής με ένα συνθετικό μόσχευμα και έτσι αποκαθίσταται η ομαλή ροή του αίματος διαμέσου του μοσχεύματος). Εναλλακτική λύση είναι η «ενδοαυλική αποκατάσταση» του κοιλιακού ανευρύσματος, χωρίς ανοιχτό χειρουργείο. Το μόσχευμα φτάνει μέσω των μηριαίων αρτηριών στο
σημείο του ανευρύσματος, όπου και απελευθερώνεται. 

*  Το ανεύρυσμα του εγκεφάλου μπορεί να αντιμετωπιστεί με ανοιχτό χειρουργείο ή με εμβολισμό (όταν η φυσιολογία του ανευρύσματος το επιτρέπει), όπου ένα πηνίο από πλατίνα φτάνει στον εγκέφαλο μέσω της μηριαίας αρτηρίας.

Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τον κ. Μανόλη Καλλιέρη, διευθυντή Καρδιολογικής Κλινικής στο Νοσοκομείο «Metropolitan», το δρ. Κωνσταντίνο Δ. Λαμπίδη, αγγειοχειρουργό, και τον κ. Χαράλαμπο Σεφέρη, νευροχειρουργό.


ΠΗΓΗ


----------------------------------------------------------------------------------------------------



Τι είναι τα βλαστοκύτταρα;


Το ανθρώπινο σώμα περιέχει εκατοντάδες διαφορετικά είδη κυττάρων που είναι απαραίτητα για την καθημερινή μας υγεία. Τα κύτταρα αυτά είναι υπεύθυνα για διάφορες βασικές λειτουργίες, όπως το να κάνουν την καρδιά μας να χτυπά, τον εγκέφαλό μας να σκέφτεται, τα νεφρά μας να καθαρίζουν το αίμα, την επιδερμίδα μας να ανανεώνεται και ούτω καθεξής. Η δουλειά των βλαστοκυττάρων είναι να φτιάχνουν όλους τους υπόλοιπους τύπους κυττάρων του οργανισμού. Είναι οι προμηθευτές νέων κυττάρων. Όταν τα βλαστοκύτταρα διαιρούνται, μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερα βλαστοκύτταρα ή άλλους τύπους κυττάρων. Για παράδειγμα, τα βλαστοκύτταρα του δέρματος μπορούν να δημιουργήσουν είτε περισσότερα βλαστοκύτταρα δέρματος, είτε διαφοροποιημένα κύτταρα δέρματος που έχουν συγκεκριμένους ρόλους, όπως το να παράγουν μελανίνη.

Γιατί είναι τα βλαστοκύτταρα σημαντικά για την υγεία μας;

‘Όταν τραυματιζόμαστε ή αρρωσταίνουμε, τα κύτταρά μας επίσης τραυματίζονται ή πεθαίνουν. Τότε, τα βλαστοκύτταρα ενεργοποιούνται. Τα βλαστοκύτταρα έχουν το ρόλο να επισκευάζουν τραυματισμένους ιστούς και να αντικαθιστούν άλλα κύτταρα όταν αυτά πεθαίνουν. Έτσι, τα βλαστοκύτταρα μας διατηρούν υγιείς και παρεμποδίζουν την πρόωρη γήρανση. Τα βλαστοκύτταρα λοιπόν μοιάζουν με μια στρατιά μικροσκοπικών γιατρών που έχουμε συνεχώς στη διάθεσή μας.

Ποια είναι τα διάφορα είδη βλαστοκυττάρων;

Υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη βλαστοκυττάρων. Οι επιστήμονες πιστεύουν πως κάθε όργανο του σώματος έχει τα δικά του βλαστοκύτταρα. Για παράδειγμα, το αίμα παράγεται από αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα. Ωστόσο, τα βλαστοκύτταρα είναι παρόντα και στα αρχικά στάδια της ανάπτυξης, και όταν οι επιστήμονες καλλιεργούν αυτά τα κύτταρα στο εργαστήριο, λέγονται εμβρυικά βλαστοκύτταρα. Ο λόγος για τον οποίο οι επιστήμονες χρησιμοποιούν εμβρυικά βλαστοκύτταρα είναι ότι ο φυσιολογικός τους ρόλος είναι να φτιάχνουν κάθε όργανο και ιστό στο σώμα μας κατά την ανάπτυξη. Αυτό σημαίνει ότι τα εμβρυικά βλαστοκύτταρα, σε αντίθεση με τα βλαστοκύτταρα των ιστών, μπορούν να οδηγηθούν στη δημιουργία σχεδόν όλων των εκατοντάδων  τύπων ανθρώπινων κυττάρων. Για παράδειγμα, ενώ ένα αιματοποιητικό βλαστοκύτταρο μπορεί να φτιάξει μόνο αίμα, ένα εμβρυικό βλαστοκύτταρο μπορεί να φτιάξει αίμα, κόκαλο, δέρμα, εγκέφαλο, και τα λοιπά. Επιπλέον, τα εμβρυικά βλαστοκύτταρα είναι προγραμματισμένα από τη φύση τους να φτιάχνουν ιστούς και όργανα, ενώ τα βλαστοκύτταρα των ιστών δεν είναι. Αυτό σημαίνει πως τα εμβρυικά βλαστοκύτταρα έχουν μεγαλύτερη ικανότητα να επισκευάζουν όργανα που έχουν υποστεί βλάβη. Τα εμβρυικά βλαστοκύτταρα απομονώνονται από περισσά έμβρυα τεχνητής γονιμοποίησης που έχουν ηλικία ημερών, και έχουν δημιουργηθεί σε πιάτα στο εργαστήριο και που σε αντίθετη περίπτωση θα είχαν πεταχτεί.

Τι είναι τα IPS, ή αλλιώς «ηθικά» πολυδύναμα κύτταρα;

Οι επιστήμονες και οι γιατροί είναι ενθουσιασμένοι με αυτόν τον καινούριο τύπο κυττάρων που λέγονται IPS (από Induced Pluripotent Stem cells). Ο λόγος του ενθουσιασμού είναι το ότι τα IPS κύτταρα έχουν σχεδόν τις ίδιες ιδιότητες με τα εμβρυικά βλαστοκύτταρα, αλλά δεν προέρχονται από έμβρυα. Έτσι, δεν τίθενται ηθικά διλήμματα με τη χρήση τους. Επιπρόσθετα, τα IPS κύτταρα φτιάχνονται από τα ενήλικα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς, κάτι που σημαίνει πως τα IPS θα μπορούσαν να χορηγηθούν στον ίδιο ασθενή χωρίς τον κίνδυνο απόρριψης από το ανοσοποιητικό του σύστημα. Το τελευταίο είναι ένα σημαντικό ζήτημα σε όλες τις μεταμοσχεύσεις.

Τι κρύβει το μέλλον και πώς μπορούν τα βλαστοκύτταρα να αλλάξουν τη θεραπεία που σας παρέχει ο γιατρός σας;

Ακριβώς επειδή τα βλαστοκύτταρα έχουν ως φυσιολογικό ρόλο να αντικαθιστούν άρρωστα ή νεκρά κύτταρα, οι επιστήμονες συνέλαβαν την ιδέα να χρησιμοποιήσουν βλαστοκύτταρα ως θεραπεία για άτομα με διάφορες ασθένειες. Η ιδέα είναι πως δίνοντας στον ασθενή βλαστοκύτταρα ή διαφοροποιημένα κύτταρα που έχουν προέλθει από βλαστοκύτταρα, μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τις ιδιότητες των κυττάρων αυτών για να γιατρέψουμε τον εν λόγω ασθενή. Παραδείγματος χάριν, δίνοντας σε έναν ασθενή με έμφραγμα ένα μόσχευμα βλαστοκυττάρων ως θεραπεία, ο στόχος μας θα ήταν τα βλαστοκύτταρα να διορθώσουν τη βλάβη που προκλήθηκε στην καρδιά. Οι φυσιολογικοί πληθυσμοί βλαστοκυττάρων που όλοι έχουμε στους ιστούς μας έχουν περιορισμένη δυνατότητα να διορθώνουν βλάβες στο σώμα μας. Επιστρέφοντας στο παράδειγμα με το έμφραγμα, τα βλαστοκύτταρα της τραυματισμένης καρδιάς δεν είναι ικανά να διορθώσουν τη βλάβη που προήλθε από το έμφραγμα, αλλά ένα μόσχευμα εκατομμυρίων βλαστοκυττάρων θα ήταν πολύ πιο ισχυρό. Έτσι, παρέχοντας μοσχεύματα βλαστοκυττάρων ενισχύουμε την ικανότητα του σώματος να θεραπεύεται, ξεπερνώντας τα όρια που τίθενται από τον περιορισμένο αριθμό των υπαρχόντων βλαστοκυττάρων. Προτού όμως τα βλαστοκύτταρα αρχίσουν να χρησιμοποιούνται ευρέως στην κλινική, υπάρχουν προβλήματα που χρήζουν αντιμετώπισης: η ασφάλεια του ασθενή, αφού κάποια βλαστοκύτταρα μπορούν να δημιουργήσουν όγκους, καθώς και η ανοσολογική απόρριψη του μοσχεύματος. Μόλις αυτά τα προβλήματα αντιμετωπιστούν, τα βλαστοκύτταρα θα μεταμορφώσουν κατά πάσα πιθανότητα τη σύγχρονη ιατρική. Σε μία με δύο δεκαετίες, οι περισσότεροι μας μπορεί να γνωρίζουμε κάποιον που να έχει δεχθεί μόσχευμα βλαστοκυττάρων, ή να έχουμε δεχθεί οι ίδιοι. Τα βλαστοκύτταρα έχουν το δυναμικό να θεραπεύσουν κάποιες από τις σημαντικότερες ασθένειες που μαστίζουν την ανθρωπότητα, όπως τον καρκίνο, την καρδιοπάθεια, το Πάρκινσον, τη σκλήρυνση κατά πλάκας, το εγκεφαλικό, τη νόσο του Χάντιγκτον, τον τραυματισμό του νωτιαίου μυελού, και διάφορες άλλες.

Ποιες θεραπείες με βλαστοκύτταρα είναι διαθέσιμες προς το παρόν και γιατί οι περισσότεροι γιατροί συνιστούν να τις αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη και να αποτελούν τελευταία λύση;

Προς το παρόν, υπάρχουν ελάχιστες θεραπείες με βλαστοκύτταρα που έχουν δειχθεί από επιστήμονες ως ασφαλείς και αποτελεσματικές. Το καλύτερο παράδειγμα είναι η μεταμόσχευση μυελού των οστών. Ωστόσο, πολλές αβάσιμες και αναπόδεικτες θεραπείες με βλαστοκύτταρα διαφημίζονται και παρέχονται ανά τον κόσμο. Συχνά αυτές οι θεραπείες γίνονται διάσημες στα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, ιδίως όταν διασημότητες και αθλητές τις λαμβάνουν. Γενικά, οι ερευνητές και οι γιατροί στο χώρο των βλαστοκυττάρων συνιστούν προσοχή σε τέτοιες θεραπείες, επειδή είναι αβέβαιο αν πραγματικά δουλεύουν και αν είναι ασφαλείς. Ασθενείς έχουν πεθάνει από τέτοιες θεραπείες. Ενώ είναι λογικό για κάποιον να λαμβάνει υπ’όψιν όλες τις πιθανές επιλογές όταν υποφέρει από μια ανίατη ασθένεια, αυτές οι θεραπείες είναι μόνο τελευταία λύση και μόνο μετά από εκτενή συζήτηση με το γιατρό σας πρέπει να υπολογίζονται.

Translated by Nikolaos Mitrousis

ΠΗΓΗ 



             ----------------------------------------------------------------------
Vita.gr

Το forum των επιστημόνων


Τα βλαστοκύτταρα της ζωής


Τα βλαστοκύτταρα της ζωής


Κορυφαίοι έλληνες και ξένοι ειδικοί από το χώρο της υγείας και της επιστήμης σχολιάζουν την επικαιρότητα, τις εξελίξεις και ό,τι μας «τραβάει» την προσοχή. Αυτή τη φορά, ο κορυφαίος καθηγητής Γενετικής κ. Γεώργιος Σταματογιαννόπουλος, ο οποίος έχει διατελέσει πρόεδρος της Αμερικανικής Αιματολογικής Εταιρείας και μέλος της Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών της Αμερικής, μας μιλά για τη φύλαξη των βλαστοκυττάρων.

Η φύλαξη των βλαστοκυττάρων του νεογέννητου είναι μια πρακτική στην οποία καταφεύγουν ολοένα και περισσότεροι γονείς, πιστεύοντας ότι έτσι διασφαλίζουν τη μελλοντική υγεία του παιδιού τους. Η αλήθεια είναι ότι γύρω από το ζήτημα των βλαστοκυττάρων υπάρχουν πολλά ερωτήματα, τα οποία θέσαμε στον κατεξοχήν ειδικό για να τα απαντήσει. Το ρόλο αυτό ανέλαβε ο κορυφαίος καθηγητής Γενετικής κ. Σταματογιαννόπουλος, ο οποίος έχει διατελέσει πρόεδρος της Αμερικανικής Αιματολογικής Εταιρείας. Επίσης, ήταν ιδρυτής και πρόεδρος της Αμερικανικής Εταιρείας Γονιδιακής Θεραπείας και μέλος της Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών της Αμερικής.

Όλοι πλέον ακούμε και διαβάζουμε για τα βλαστοκύτταρα. Παρ' όλα αυτά, επικρατούν πολλές παρανοήσεις για το τι είναι αυτά τα κύτταρα. Μπορείτε να μας εξηγήσετε;

Ο όρος βλαστοκύτταρα σημαίνει κύτταρα που έχουν βλαστικές ιδιότητες. Aφορά τα κύτταρα που απαρτίζουν ένα έμβρυο ολίγων ημερών. Αυτά τα κύτταρα μπορούν να μας δώσουν όλους τους ιστούς και τα όργανα του σώματος. Δεν υπάρχουν τέτοια κύτταρα στο αίμα του ομφάλιου λώρου. Είναι γεγονός ότι υπάρχει αυτή η παρανόηση. Έχει δημιουργηθεί, δηλαδή, η εντύπωση ότι τα κύτταρα του ομφάλιου λώρου είναι πολυδύναμα κύτταρα που μπορούν να δημιουργήσουν τα πάντα, όπως καρδιά, νεφρά, συκώτι.

Εάν τα κύτταρα του ομφάλιου λώρου δεν θεωρούνται βλαστοκύτταρα, τότε σε ποια κατηγορία ανήκουν;

Μέσα στο αίμα του ομφάλιου λώρου υπάρχουν ορισμένα κύτταρα που ονομάζονται προγονικά κύτταρα του αίματος, τα οποία θα δώσουν την ερυθρά σειρά του αίματος (ερυθροκύτταρα), τα λευκοκύτταρα και τα λεμφοκύτταρα. Επίσης, υπάρχει και μια μικρή αναλογία κυττάρων που ονομάζονται αρχέγονα κύτταρα του αιμοποιητικού συστήματος. Τα τελευταία χρησιμοποιούνται στις μεταμοσχεύσεις του μυελού των οστών σε πάσχοντες από λευχαιμία.

Είναι διαφορετικά, λοιπόν, τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα και τα κύτταρα από το αίμα του ομφάλιου λώρου. Ποιες δυνατότητες έχουν τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα;

Είναι πολυδύναμα. Μπορεί να τα χρησιμοποιήσει κανείς για να φτιάξει αίμα, νευρικό ιστό, πάγκρεας… Σήμερα, στο εργαστήριο γίνονται τέτοια πειράματα με εγκεκριμένες σειρές εμβρυϊκών κυττάρων από έμβρυα της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Τελευταία, ιάπωνες ερευνητές πέτυχαν κάτι που ήταν στο μυαλό των ερευνητών εδώ και πολλά χρόνια: Να πάρουν ένα κύτταρο που δεν είναι εμβρυϊκό βλαστοκύτταρο (π.χ. ένα κύτταρο δέρματος) και να το μετατρέψουν σε εμβρυϊκό βλαστοκύτταρο.

Πιστεύετε ότι μελλοντικά η πρόοδος στα βλαστοκύτταρα θα βασίζεται σε απλά κύτταρα, π.χ. του δέρματος, που θα μετατρέπονται σε βλαστοκύτταρα;

Ακριβώς. Αυτή είναι η τάση της έρευνας σήμερα. Το επόμενο βήμα που έγινε από ερευνητές της Βοστόνης και της Αλαμπάμα είναι ότι πήραν κύτταρα του δέρματος από ένα ποντίκι με δρεπανοκυτταρική αναιμία και με τις κατάλληλες τεχνικές τα μετέτρεψαν σε αρχέγονα κύτταρα (induced pluripotent stem cells). Σ' αυτά τα IPS κύτταρα αντικατέστησαν τα δρεπανοκυτταρικά γονίδια με φυσιολογικά. Αυτά τα «διορθωμένα» υγιή IPS κύτταρα τα μετέτρεψαν σε αιμοποιητικά, τα εισήγαγαν στο ποντίκι και θεράπευσαν τη δρεπανοκυτταρική αναιμία. Αυτό είναι το μοντέλο σήμερα. Εκατοντάδες εργαστήρια ανά τον κόσμο, καθώς και το δικό μας εργαστήριο στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, προσπαθούν κάτι παρόμοιο με ανθρώπινα κύτταρα του δέρματος. Εμείς πειραματιζόμαστε με το δέρμα των θαλασσαιμικών ασθενών με σκοπό τη δημιουργία υγιών αιμοποιητικών κυττάρων που θα θεραπεύσουν τη μεσογειακή αναιμία των ασθενών.

Πότε εκτιμάτε ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην ιατρική πράξη κάτι τέτοιο;

Είναι τρομερά δύσκολο να γίνουν εκτιμήσεις στην ιατρική. Είναι θέμα τεχνολογίας. Ακόμη και πριν από 5-6 χρόνια δεν θα προέβλεπα ότι θα μπορούσαμε να φτιάξουμε IPS κύτταρα. Αν τα πράγματα κυλήσουν ομαλά, υποθέτω ότι θα χρειαστούν 15 χρόνια. Είναι τεράστιο το ερευνητικό ενδιαφέρον στα IPS κύτταρα.

Να σας γυρίσω λίγο πίσω στις ιδιωτικές και δημόσιες τράπεζες φύλαξης των βλαστοκυττάρων. Σε τι ακριβώς διαφέρουν;

Ας αρχίσουμε από τις δημόσιες τράπεζες. Αν υποθέσουμε ότι το παιδί μου πάθει λευχαιμία, θα χρειαστεί ένα δότη για να γίνει μεταμόσχευση μυελού των οστών. Παλιά ερευνούσαμε τις οικογένειες για ένα συμβατό δότη. Πριν από περίπου 30 χρόνια, όταν άρχισε να γίνεται κατανοητό ότι η μεταμόσχευση μυελού των οστών έχει θεραπευτικά αποτελέσματα, δημιουργήθηκε ένα παγκόσμιο δίκτυο δοτών μυελού των οστών. Το 1989 ένας ερευνητής απέδειξε ότι το αίμα του ομφάλιου λώρου περιέχει αρχέγονα κύτταρα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη μεταμόσχευση μυελού των οστών. Έτσι ξεκίνησαν οι πρώτες δημόσιες τράπεζες ομφαλοπλακουντιακού αίματος για αλλογενείς μεταμοσχεύσεις (ο δότης είναι άλλος από το λήπτη). Η πρώτη και μεγαλύτερη δημόσια τράπεζα έγινε στη Νέα Υόρκη.

Πόσες μεταμοσχεύσεις από μονάδες αίματος που φυλάσσονται σε δημόσιες τράπεζες έχουν γίνει μέχρι σήμερα; 

Πάνω από τριάντα χιλιάδες μεταμοσχεύσεις έχουν γίνει με ομφαλοπλακουντιακά μοσχεύματα έως σήμερα διεθνώς. Η πιο συχνή χρήση είναι για την αντιμετώπιση της λευχαιμίας.

Στην ιδιωτική τράπεζα; 

Εκεί τα κύτταρα του ομφάλιου λώρου φυλάσσονται μόνο για το δότη. Δηλαδή, το αίμα του ομφάλιου λώρου του παιδιού φυλάσσεται, ώστε αν τυχόν το παιδί το χρειαστεί στο μέλλον, να του φανεί χρήσιμο. Ωστόσο, για την περίπτωση της παιδικής λευχαιμίας αντενδείκνυται η χρήση του αίματος του ιδίου του ασθενούς για 2 λόγους: Ο ένας είναι ότι έχει αποδειχθεί ότι αν τυχόν το παιδί πάθει λευχαιμία, ακόμη και στον ομφάλιο λώρο του υπάρχουν κύτταρα που περιέχουν τη γενετική ανωμαλία. Ο άλλος λόγος είναι ότι τα κύτταρα που χορηγούνται από άλλο δότη (αλλογενής μεταμόσχευση) έχουν αντιλευχαιμική δράση, κάτι που δεν ισχύει για τα δικά του. Κατά συνέπεια, αν ένα παιδί νοσήσει από λευχαιμία, το καλύτερο γι' αυτό είναι να του δοθούν αλλογενή κύτταρα από μόσχευμα δημόσιας τράπεζας και όχι τα δικά του.

Τι κερδίζει ένας γονιός επιλέγοντας τη δημόσια ή την ιδιωτική τράπεζα φύλαξης των κυττάρων του ομφάλιου λώρου;

Στις δημόσιες τράπεζες ομφαλοπλακουντιακού αίματος οι γονείς ουσιαστικά κάνουν δωρεά οργάνου. Δωρίζουν το αίμα από τον ομφάλιο λώρο του νεογέννητου μωρού τους με σκοπό τα κύτταρά του να δοθούν για μεταμόσχευση σε όποιον ασθενή το έχει ανάγκη (εφόσον είναι ιστοσυμβατός). Ταυτόχρονα όμως και ο δωρητής έχει δικαίωμα να αποταθεί στη δημόσια τράπεζα. Στις ιδιωτικές τράπεζες, η φύλαξη του αίματος είναι προσωπική. Προορίζεται για χρήση από τον ίδιο το δότη ή την άμεση οικογένειά του. 

ΠΗΓΗ




------------------------------------------------------------------------------------------------

ΔΗΜΟΣΙΕΣ Η ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ;

Σύγκρουση για τη φύλαξη των βλαστοκυττάρων

Το ζήτημα που απασχολεί κάθε γονιό πριν από τη γέννηση του παιδιού του είναι πώς θα αντιμετωπίσει στο μέτρο του δυνατού τα προβλήματα υγείας που θα προκύψουν κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Το ζήτημα που απασχολεί κάθε γονιό πριν από τη γέννηση του παιδιού του είναι πώς θα αντιμετωπίσει στο μέτρο του δυνατού τα προβλήματα υγείας που θα προκύψουν κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η φύλαξη των βλαστοκυττάρων που συλλέγονται από τον ομφάλιο λώρο αμέσως μετά τη γέννηση του παιδιού δίνει πολλές ελπίδες για τη θεραπεία σοβαρών ασθενειών. Το έργο της φύλαξης αναλαμβάνουν τόσο δημόσιες όσο και ιδιωτικές τράπεζες που, λόγω της διαφοράς φιλοσοφίας τους, βρίσκονται σε μια ιδιότυπη σύγκρουση. Οι δημόσιες τράπεζες χορηγούν, μέσω μιας παγκόσμιας βάσης δεδομένων, τα βλαστοκύτταρα σε όποιον ασθενή τα έχει ανάγκη. Αντίθετα, οι ιδιωτικές τα φυλάσσουν, έναντι αντιτίμου, αποκλειστικά και μόνο για χρήση από τον ίδιο τον δότη. Στο «Εθνος-Υγεία» μιλούν σήμερα εκπρόσωποι και των δύο πλευρών, αναπτύσσοντας τα επιχειρήματά τους για το ποια είναι η πιο ενδεδειγμένη μέθοδος.


Σύγκρουση για τη φύλαξη των βλαστοκυττάρων


Υπέρ των δημοσίων

Μπορούν να διατεθούν σε όποιον ασθενή έχει ανάγκη μεταμόσχευσης

ΑΙΚ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ- ΓΚΙΟΚΑ

Διευθύντρια Τράπεζας ΟΠΑ του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ)

Η χορήγηση ομφαλοπλακουντιακού αίματος (ΟΠΑ) είναι η εναλλακτική λύση με τις περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας στην περίπτωση που απαιτείται μεταμόσχευση μυελού των οστών.
Το ΟΠΑ λαμβάνεται αμέσως μετά τη γέννηση του νεογνού και περιέχει μεγάλο αριθμό αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων. Το αίμα αυτό μεταφέρεται κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες στο εργαστήριο και περνά από ειδική επεξεργασία για να μετατραπεί σε μόσχευμα που περιέχει μεγάλη συγκέντρωση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων.

Στη συνέχεια καταψύχεται σε υγρό άζωτο στους -180 βαθμούς Κελσίου. Το ΟΠΑ μπορεί να χορηγηθεί αμέσως μόλις ζητηθεί από το μεταμοσχευτικό κέντρο. Ανάλογα με την πάθηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί και χωρίς να υπάρχει πλήρης γενετική ταυτότητα δότη-λήπτη. Επίσης, λόγω της ανωριμότητας των κυτταρικών του πληθυσμών μειώνεται η συχνότητα εμφάνισης της νόσου του μοσχεύματος στον λήπτη.

Σήμερα υπάρχουν δύο ειδών τράπεζες ΟΠΑ: Οι δημόσιες, κοινωφελή μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ιδρύματα, τα οποία συλλέγουν και αποθηκεύουν μονάδες οι οποίες δωρίζονται και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για αλλογενή μεταμόσχευση.
Η χρήση μονάδων ΟΠΑ για αλλογενή μεταμόσχευση είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη και υποστηρίζεται από τα αρμόδια επιστημονικά όργανα, τους οργανισμούς Υγείας αλλά και τα κράτη που προβάλλουν τη δωρεά ΟΠΑ μέσα από διάφορα προγράμματα. Αντίθετα, οι ιδιωτικές τράπεζες ανήκουν σε φυσικά πρόσωπα ή εταιρείες και είναι κατά κανόνα κερδοσκοπικού χαρακτήρα επιχειρήσεις. Οι τράπεζες αυτές παρέχουν, έναντι αμοιβής, φύλαξη του ΟΠΑ για ατομική (αυτόλογη μεταμόσχευση) ή οικογενειακή χρήση μόνο.

Εδώ και επτά χρόνια λειτουργεί, στο Ιδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ), η Ελληνική Τράπεζα Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος (ΕΛ ΤΟΠΑ). Η Τράπεζα Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος του ΙΙΒΕΑΑ λειτουργεί έχοντας ως σκοπό τη συλλογή, επεξεργασία και κρυοσυντήρηση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων ως εναλλακτική πηγή μεταμόσχευσης.
Λόγω του δημόσιου χαρακτήρα της, η τράπεζα κρυοσυντηρεί μονάδες ΟΠΑ για να τις διαθέσει σε οποιονδήποτε ασθενή έχει ανάγκη μεταμόσχευσης και δεν έχει βρει συμβατό συγγενή δότη ή κατάλληλο μη συγγενή δότη από τις «δεξαμενές» εθελοντών δωρητών μυελού των οστών.
Η δημόσια τράπεζα έχει έτοιμες προς χρήση 2.600 μονάδες και είναι μέλος των παγκόσμιων δεξαμενών WMDA (World Marrow Donor Association) και (bone marrow donor world wide,BMDW) καθώς και των Διεθνούς Ιδρύματος Τραπεζών ΟΠΑ NETCORD. Ηδη η τράπεζα έχει χορηγήσει, ύστερα από σχετικά αίτημα, 9 μονάδες ΟΠΑ στη Μονάδα Μεταμόσχευσης Μυελού των Οστών του Νοσοκομείου Παίδων «Αγία Σοφία» με πολύ καλά αποτελέσματα και άλλη μία μονάδα στο Παιδιατρικό Νοσοκομείο του Manchester στην Αγγλία για να μεταμοσχευθεί ασθενής 23 ετών.
Η απάντηση στην ερώτηση για τη χρήση του ΟΠΑ για αυτόλογη μεταμόσχευση είναι ότι δεν ενδείκνυται καθώς η πιθανότητα να χρησιμοποιηθεί στα πρώτα 20 χρόνια της ζωής του ατόμου είναι σχεδόν μηδαμινή. Εχει καταγραφεί ότι η αυτόλογη μεταμόσχευση δεν μπορεί να θεραπεύσει τις υψηλού κινδύνου λευχαιμίες που παρουσιάζονται τόσο στην παιδική ηλικία όσο και κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής. Επίσης, είναι δεδομένο ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διόρθωση γενετικών νοσημάτων. Για ό,τι αφορά τη χρησιμοποίησή του στην αναγεννητική ιατρική πρέπει να αναφερθεί ότι αυτή δεν έχει αποδειχθεί ακόμα. Προς το παρόν, έχουν αναφερθεί μεμονωμένα περιστατικά τα οποία δεν έχουν τεκμηριωθεί επιστημονικά.

Oι αρμόδιες επιστημονικές εταιρείες, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η Αμερικανική Εταιρεία Μεταμοσχεύσεων Αίματος και Μυελού των Οστών, η Αμερικανική Εταιρεία Παιδιατρικής, το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων και οι αντίστοιχες ευρωπαϊκές Εταιρείες υποστηρίζουν σθεναρά τη δωρεά του ομφάλιου αίματος στις δημόσιες τράπεζες.
Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της ομάδας για την Ηθική στην Επιστήμη και τις Νέες τεχνολογίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (European Group on Ethics in Science and New Techno­logies, EGE) «η νομιμότητα των εμπορικών τραπεζών ομφαλίου αίματος για αυτόλογη χρήση πρέπει να αμφισβητηθεί καθότι πωλούν μια υπηρεσία, η οποία επί του παρόντος δεν έχει πραγματική χρησιμότητα ως θεραπευτική επιλογή».
Η πιο συνήθης χρήση των βλαστοκυττάρων στην οικογένεια είναι η θεραπεία της μεσογειακής και δρεπανοκυτταρικής αναιμίας και ακολουθεί η λευχαιμία

Υπέρ των ιδιωτικών

Είναι απόλυτα ιστοσυμβατά με το παιδί αλλά και με μέλη της οικογένειάς του

ΚΟΚΚΩΝΑ ΚΟΛΙΑΚΟΥ

Αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής

Οι γονείς κατά τη γέννηση του παιδιού τους έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν τη φύλαξη των βλαστοκυττάρων του ομφαλοπλακουντιακού αίματος των παιδιών τους σε μια ιδιωτική τράπεζα ή να τα δωρίσουν ανώνυμα σε μια δημόσια.

Στην οικογενειακή φύλαξη, τα βλαστοκύτταρα είναι άμεσα διαθέσιμα για το ίδιο τους το παιδί (αυτόλογα) ή για τα ιστοσυμβατά μέλη της οικογένειάς τους (αλλογενή) για όσες θεραπείες είναι σήμερα εν χρήσει και για αυτές που καθημερινά προκύπτουν, ως αποτέλεσμα μακροχρόνιων ερευνών.

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της αυτόλογης χρήσης είναι ότι τα βλαστοκύτταρα είναι απόλυτα ιστοσυμβατά με το ίδιο το παιδί και για το λόγο αυτό δεν χρειάζεται λήψη ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων, ενώ η χρήση από άλλα ιστοσυμβατά μέλη της οικογένειας συνοδεύεται από μεγαλύτερα ποσοστά επιβίωσης στις περιπτώσεις κακοήθων ασθενειών. Δεδομένου ότι η ιστοσυμβατότητα κληρονομείται, για τον λόγο αυτό η οικογένεια είναι η πιο άμεση πηγή λήψης βλαστοκυττάρων μετά το ίδιο το παιδί. H πιθανότητα σήμερα κάποιος να χρησιμοποιήσει τα δικά του βλαστοκύτταρα καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του υπολογίζεται 1 προς 200. Η αναλογία αυτή, το 1997 μόνο για ασθένειες του αιμοποιητικού, και για ηλικία κάτω των 20 ετών είχε υπολογισθεί 74 προς 200.000.
Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, σήμερα ένας στους τρεις ασθενείς άνω των 65 ετών μπορεί να ωφεληθεί από τις νέες εφαρμογές των βλαστικών κυττάρων με τα δικά του κύτταρα για τη θεραπεία καρδιαγγειακών, οφθαλμολογικών, ορθοπεδικών, νευρολογικών και ενδοκρινολογικών νοσημάτων.

Τον Απρίλιο του 2010 δόθηκαν στη δημοσιότητα στοιχεία που αφορούσαν τις αιμοποιητικές μεταμοσχεύσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2006 σε διάφορες χώρες που συμμετείχαν στη μελέτη και οι οποίες αναμένεται να αποτελέσουν τις κατευθυντήριες γραμμές για την πολιτική που θα ακολουθήσουν τα κράτη σχετικά με τη φύλαξη των αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων.

Στη μελέτη αυτή συμμετείχαν 1.327 επιστημονικές ομάδες από 71 χώρες οι οποίες βρίσκονται και στις πέντε ηπείρους. Καταγράφηκαν όλα τα είδη των αιμοποιητικών μεταμοσχεύσεων, αυτόλογων και αλλογενών που πραγματοποιήθηκαν από τις συμμετέχουσες ομάδες το έτος 2006 για τη θεραπεία κακοήθων, κληρονομικών και αυτοάνοσων ασθενειών.

Το έτος αυτό πραγματοποιήθηκαν 50.417 αιμοποιητικές μεταμοσχεύσεις εκ των οποίων οι 28.901 ήταν αυτόλογες και οι 21.516 αλλογενείς. Από τις 21.516 αλλογενείς αιμοποιητικές μεταμοσχεύσεις, στις 11.928 τα βλαστοκύτταρα προέρχονταν από την οικογένεια και στις 9.588 από τη δημόσια τράπεζα. Αρα, η συνολική συνεισφορά της οικογενειακής φύλαξης το έτος 2006 ήταν 40.829 μοσχεύματα, το 86%, και της δημόσιας 9.588, το 14%.

Για τη θεραπεία του παιδικού καρκίνου η ίδια μελέτη έδειξε ότι το 2006 η οικογένεια βοήθησε στο 98,6% των μεταμοσχεύσεων και η δημόσια τράπεζα στο 1,4%, ενώ για τη θεραπεία των λεμφωμάτων η οικογένεια χορήγησε το 94,3% των μοσχευμάτων. Το 2006, πραγματοποιήθηκαν 17.049 μεταμοσχεύσεις σε ασθενείς με όλους τους τύπους των λευχαιμιών. Στις 15.210 περιπτώσεις έγιναν αλλογενείς μεταμοσχεύσεις και στις 1.839 αυτόλογες.

Από τις 15.210 αλλογενείς μεταμοσχεύσεις οι 8.122 πραγματοποιήθηκαν με βλαστοκύτταρα που προήλθαν μέσα από την οικογένεια και οι 7.088 από δημόσια τράπεζα. Αρα, ακόμη και στην περίπτωση των λευχαιμιών το 2006 η οικογένεια χορήγησε το 58,5% των μοσχευμάτων και η δημόσια τράπεζα το 41,5%.

Σήμερα, τα βλαστοκύτταρα του ομφαλοπλακουντιακού αίματος χρησιμεύουν για το ίδιο το παιδί και τα ιστοσυμβατά μέλη της οικογένειάς του για τη θεραπεία κακοήθων ασθενειών, καθώς και κληρονομικών ασθενειών του αίματος.

Η κατευθυνόμενη οικογενειακή φύλαξη των βλαστοκυττάρων προκύπτει από την άμεση ανάγκη αντιμετώπισης ενός τρέχοντος προβλήματος της οικογένειας, στην επίλυση του οποίου συμβάλλει η χρήση των βλαστοκυττάρων. Η πιο συνήθης κατευθυνόμενη φύλαξη και χρήση των βλαστοκυττάρων στην οικογένεια είναι η θεραπεία της μεσογειακής και δρεπανοκυτταρικής αναιμίας (κληρονομικές ασθένειες του αίματος) και ακολουθεί η λευχαιμία. Τα αποτελέσματα και στις δύο περιπτώσεις είναι καλύτερα σε σύγκριση με τα αποτελέσματα από τη χρήση ομφαλοπλακουντιακού αίματος από άγνωστο δότη.

Σε στάδιο κλινικών μελετών βρίσκεται η θεραπεία αυτοάνοσων ασθενειών, όπως του παιδικού διαβήτη, καθώς και η θεραπεία της ισχαιμικής εγκεφαλοπάθειας (εγκεφαλική παράλυση). Στις περιπτώσεις αυτές χρησιμοποιούνται βλαστοκύτταρα από το ίδιο το παιδί. Η αποκατάσταση της λειτουργίας οργάνων, όπως της καρδιάς μετά από έμφραγμα, των πνευμόνων μετά από χρόνιες πνευμονοπάθειες, των αρθρώσεων στις περιπτώσεις οστεοαρθρίτιδας, καθώς και η θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων, βρίσκονται σε στάδιο αξιολόγησης και απαιτούν βλαστοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς.

Το ομφαλοπλακουντιακό αίμα, σε αντίθεση με τον μυελό των οστών, περιέχει νεαρά και υγιή βλαστοκύτταρα για τα οποία δεν είναι απαραίτητη η απόλυτη ιστοσυμβατότητα προκειμένου να χορηγηθούν σε ασθενή.

Για τον λόγο αυτό, οι χρήσεις του είναι συνεχώς αυξανόμενες. Η αποθήκευση του ομφαλοπλακουντιακού αίματος αποτελεί την πρώτη, την πιο πλήρη και την πολυτιμότερη πηγή λήψης βλαστοκυττάρων, η οποία εξασφαλίζει το ίδιο το παιδί και τα ιστοσυμβατά μέλη της οικογένειάς του.

ΠΗΓΗ

www.ethnos.gr › ΕΝΘΕΤΑ › ΥΓΕΙΑ › ΑΡΘΡΑ 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Δημοσίευση σχολίου